Bối cảnh lịch sử dẫn đến ngày 30/4/1975
Sau Hiệp định Paris năm 1973, tương quan lực lượng trên chiến trường miền Nam có những chuyển biến căn bản. Đầu năm 1975, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy trên toàn miền Nam. Chiến dịch Tây Nguyên (tháng 3/1975) thắng lợi đã tạo đà cho Chiến dịch Huế - Đà Nẵng, rồi đến Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Ngày 26/4/1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh chính thức bắt đầu. Chỉ sau vài ngày, các cánh quân đã áp sát Sài Gòn. Đến 11 giờ 30 phút trưa 30/4/1975, xe tăng Quân Giải phóng băng qua cổng sắt Dinh Độc Lập, lá cờ cách mạng tung bay tại tổng hành dinh chính quyền Sài Gòn. Miền Nam hoàn toàn giải phóng, non sông thu về một dải.
Diễn biến chính và mốc son 11 giờ 30 phút
Chiến dịch Hồ Chí Minh trong 5 ngày quyết định
Chiến dịch Hồ Chí Minh là trận quyết chiến chiến lược cuối cùng, diễn ra với tốc độ thần tốc. Các binh đoàn chủ lực đồng loạt tiến công, phối hợp hiệp đồng quân binh chủng, nhanh chóng chia cắt và làm tê liệt hệ thống phòng thủ của đối phương. Sự phối hợp giữa lực lượng vũ trang ba thứ quân (bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân tự vệ) cùng các lực lượng biệt động, nổi dậy của quần chúng đã tạo nên sức mạnh tổng hợp.
Thời khắc lịch sử tại Dinh Độc Lập
11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, xe tăng Quân Giải phóng húc đổ cổng Dinh Độc Lập, đánh chiếm Phủ Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn, sào huyệt cuối cùng của đối phương. Thời khắc ấy khép lại oanh liệt cuộc trường chinh 30 năm chống ngoại xâm của dân tộc, đồng thời mở ra kỷ nguyên mới: độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên toàn bộ Tổ quốc Việt Nam.
Ý nghĩa lịch sử trọng đại
Kết thúc 30 năm chiến tranh, thống nhất đất nước
Thắng lợi ngày 30/4/1975 kết thúc 30 năm chiến tranh chống ngoại xâm. Chiến dịch Hồ Chí Minh đã hoàn thành trọn vẹn mục tiêu 'Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào' như Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra, giải phóng toàn bộ miền Nam, chấm dứt 21 năm chia cắt đất nước. Đất nước thống nhất, độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ trên đất liền, vùng trời, vùng biển.
Mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc
Thắng lợi này đưa dân tộc bước vào giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước trong hòa bình, thống nhất.
Tầm vóc quốc tế và thời đại
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 4 (tháng 12/1976), Đảng ta nhận định: 'Năm tháng sẽ trôi qua, nhưng thắng lợi của nhân dân ta trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc như một trong những trang chói lọi nhất, một biểu tượng sáng ngời về sự toàn thắng của Chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người và đi vào lịch sử thế giới như một chiến công vĩ đại của thế kỷ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và có tinh thần thời đại sâu sắc'.
Các nhân tố làm nên đại thắng mùa Xuân 1975
Thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh là thành quả tổng hợp của nhiều nhân tố:
- Sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, với đường lối chính trị và quân sự độc lập, tự chủ.
- Sức mạnh truyền thống bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước, ý chí kiên cường, bất khuất, ý thức làm chủ vận mệnh đất nước với tinh thần 'Không có gì quý hơn độc lập tự do'.
- Cuộc chiến đấu dũng cảm, thông minh của cả nước, nòng cốt là lực lượng vũ trang ba thứ quân.
- Tình đoàn kết và liên minh chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương.
- Sự đồng tình ủng hộ mạnh mẽ của các lực lượng cách mạng và hòa bình trên thế giới.
Kỷ niệm 30/4 hằng năm và ý nghĩa đương đại
Hằng năm, ngày 30/4 được tổ chức trọng thể trên cả nước, đặc biệt vào các năm tròn như 50 năm (1975-2025). Các hoạt động mít tinh, hội thảo khoa học, triển lãm, gặp mặt nhân chứng lịch sử diễn ra tại nhiều địa phương, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Ngày 30/4 không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao của những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, mà còn là cơ hội nhìn lại chặng đường đã qua, khơi dậy khát vọng hòa bình, độc lập, tự do và phát triển đất nước trong bối cảnh mới.