Phong tục cưới hỏi của người Mường có gì đặc biệt?
Người Mường là một trong những dân tộc thiểu số có nền văn hóa lâu đời và đặc sắc tại Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực Thanh Hóa, nơi có khoảng hơn 3.600 người Mường sinh sống tập trung tại các huyện Ngọc Lặc, Thạch Thành, Bá Thước, Cẩm Thủy và rải rác ở các xã miền núi giáp ranh. Trong kho tàng văn hóa ấy, phong tục cưới hỏi của người Mường nổi bật với nhiều nghi lễ độc đáo, giàu tính nhân văn, phản ánh quan niệm về hôn nhân, gia đình và cộng đồng.
Hôn nhân xưa của người Mường có phải cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy?
Trong xã hội Mường truyền thống, trai gái không được tự do yêu đương, tìm hiểu. Chuyện dựng vợ, gả chồng đều do bố mẹ quyết định. Nếu bố mẹ nhà này ưng con gái nhà kia, họ sẽ nhờ mai mối đến dạm hỏi. Một cuộc hôn nhân đầy đủ phải trải qua các bước: ăn hỏi, xin cưới, nạp tài. Theo lời kể của bà Cao Sơn ở Cẩm Thủy, Thanh Hóa, thời xưa nhiều người phải chấp nhận "cha mẹ đặt đâu, con ngồi đấy", thậm chí có người cưới về mới biết mặt vợ, mặt chồng mình.
Tuy nhiên, nếu đã yêu nhau mà bị hai gia đình ngăn cản hoặc nhà trai nghèo không đáp ứng nổi thách cưới, cô gái Mường có thể chạy theo người mình yêu. Tục này được gọi là "chạy theo" hay "lạy ma nhà". Khi cô gái về đến nhà trai và làm lễ ra mắt tổ tiên, dù trước đó bố mẹ cô có phản đối đến đâu cũng phải chấp nhận. Anh Bùi Văn Đồng ở thôn Linh Sơn, xã Ngọc Sơn, Ngọc Lặc kể rằng cô ruột của anh ngày xưa cũng đã chạy theo chồng trong đêm để tránh những lễ nghi rườm rà, và nhiều đôi như thế lấy nhau chưa thấy đôi nào tan vỡ.
Việc cô gái chủ động chạy theo người yêu đồng nghĩa với việc thách cưới sẽ được giảm thiểu, vì gia đình nhà gái không còn thế mặc cả. Ngược lại, nếu ướm hỏi đàng hoàng, nhà trai phải nạp tài khá lớn cho nhà gái.
Sính lễ và lễ vật trong cưới hỏi người Mường gồm những gì?
Trong đám cưới người Mường, nhà trai phải chuẩn bị mâm cao cỗ đầy, nhưng không thể thiếu bánh trưng. Có nhà thách cưới đến gần trăm chiếc bánh nhỏ. Người Mường quan niệm chiếc bánh trưng là biểu tượng của sự no đủ, thịnh vượng và ấm cúng trong gia đình, do đó không bao giờ được thiếu trong mâm lễ cưới.
Một nét đặc sắc khác là lễ vật "trả công bên ngoại". Chú rể phải dâng lên bố mẹ và bà ngoại của cô dâu một gánh lễ, gồm lợn, gà, bánh trưng, có nơi còn đòi thêm tấm vải, một cái sanh đồng hoặc xoong nồi. Ngày nay, nhiều gia đình thay bằng tiền, tùy tâm của nhà trai. Lễ vật này thể hiện sự biết ơn của nhà trai đối với công sinh thành, dưỡng dục của nhà ngoại.
Nghi thức đón dâu và những kiêng kỵ trong đám cưới người Mường?
Ngày cưới, đoàn đi đón dâu được nhà trai chuẩn bị cầu kỳ với đầy đủ thành phần. Người già nhất trong đoàn không thể thiếu là ông nội hoặc chú ruột của chú rể. Điều đặc biệt là bố của chú rể phải ở nhà, không đi đón con dâu. Ở thôn Linh Sơn, xã Ngọc Sơn, huyện Ngọc Lặc, mẹ đẻ của cô gái cũng không được phép đưa con về nhà chồng; thay vào đó là bạn của cô dâu, và phải là cô gái chưa chồng.
Người Mường có nhiều kiêng kỵ trong ngày cưới để đám cưới diễn ra suôn sẻ và đôi trẻ hạnh phúc dài lâu. Chẳng hạn, đoàn đi đón dâu đường nào phải về đúng đường đấy. Cô dâu phải mang theo một cặp mía đen, cuốn cùng với đôi chiếu, do phù dâu, phù rể vác. Khi về đến nhà trai, cặp mía và chiếu được dựng ở nơi trang trọng nhất, thường là cạnh bàn thờ. Theo anh Trương Văn Quyết ở thôn Giầu Cả, xã Lương Ngoại, Bá Thước, đôi mía tượng trưng cho sự ngọt ngào mà cô dâu dâng lên bố mẹ chồng, còn đôi chiếu là để biếu ông bà, thể hiện tấm lòng hiếu thảo của nàng dâu mới.
Ý nghĩa nhân văn và sự biến đổi hiện đại của phong tục cưới hỏi người Mường
Phong tục cưới hỏi của người Mường không chỉ là tập hợp những nghi lễ rườm rà mà còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Tục "chạy theo" cho thấy sự tôn trọng tình yêu tự do, dù trong khuôn khổ xã hội phong kiến vẫn có lối thoát cho những trái tim yêu nhau. Lễ vật và kiêng kỵ thể hiện sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, sự gắn kết giữa hai gia đình và cộng đồng.
Ngày nay, nhiều nghi lễ đã được giản lược cho phù hợp với cuộc sống hiện đại, nhưng những nét đẹp cốt lõi như lễ "trả công bên ngoại", tục mang mía, chiếu về nhà chồng vẫn được nhiều gia đình Mường gìn giữ như một cách lưu truyền bản sắc văn hóa dân tộc.
Kết luận
Phong tục cưới hỏi của người Mường ở Thanh Hóa là một bức tranh văn hóa đa sắc màu, phản ánh đời sống tinh thần phong phú và triết lý nhân sinh của cộng đồng này. Việc tìm hiểu và trân trọng những phong tục này không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về một dân tộc anh em mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa quý báu của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.
Bài tổng quan chủ đề: Phong tục các dân tộc thiểu số Việt Nam có gì đặc sắc?
