Đạo Mẫu là gì?
Đạo Mẫu (còn gọi tín ngưỡng thờ Mẫu) là hệ thống niềm tin dân gian bản địa của người Việt, tôn thờ các nữ thần và Thánh Mẫu. Các vị thần này được cho là cai quản các miền của vũ trụ theo quan niệm cổ truyền: Thiên phủ (miền Trời), Địa phủ (miền Đất) và Thoải phủ (miền Nước). Khi có thêm Nhạc phủ (miền Rừng núi), hệ thống được gọi là Tứ phủ. Đạo Mẫu gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh, hướng con người đến ước vọng sức khỏe, bình an và may mắn trong hiện tại.
Nguồn gốc và sự hình thành
Đạo Mẫu bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ nữ thần của cư dân nông nghiệp lúa nước, đề cao vai trò sinh sản và thiên nhiên. Qua thời gian, tín ngưỡng này tiếp nhận thêm các yếu tố từ Phật giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc. Các Thánh Mẫu tiêu biểu gồm Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải. Trong đó, Thánh Mẫu Liễu Hạnh là vị thánh nữ duy nhất trong hàng Tứ Bất Tử của người Việt, được thờ chính tại Phủ Dầy (Nam Định).
Hệ thống thần linh và nghi lễ
Hệ thống thần linh trong Đạo Mẫu gồm Tam Tòa Thánh Mẫu, Ngũ Vị Tôn Ông, các Quan Lớn, Chầu Bà, Ông Hoàng, Cô và Cậu. Nghi lễ trung tâm là hầu đồng (hầu bóng, lên đồng), trong đó thanh đồng thực hiện các giá đồng để các vị thánh giáng nhập. Ngoài ra còn có các nghi lễ cúng, lễ hội như lễ hội Phủ Dầy, lễ hội đền Bà Đen. Đạo Mẫu đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Phân biệt với các thuật ngữ dễ nhầm
Đạo Mẫu khác với thờ cúng tổ tiên (hướng về gia tiên) và thờ Thành Hoàng (hướng về vị thần bảo hộ làng). Đạo Mẫu cũng không đồng nhất với Phật giáo hay Đạo giáo, dù có chịu ảnh hưởng. "Tam phủ", "Tứ phủ" chỉ phạm vi các miền vũ trụ được cai quản, không phải tên gọi khác của Đạo Mẫu. "Hầu đồng" là một nghi lễ cụ thể, không phải toàn bộ tín ngưỡng.
Lưu ý
Đạo Mẫu là tri thức truyền thống mang tính tham khảo, chưa được khoa học kiểm chứng. Các nội dung liên quan đến thần linh, nghi lễ và huyền tích nên được tiếp cận như một phần của văn hóa tín ngưỡng dân gian.
Các trường phái hiểu khác nhau thế nào?
- Cách hiểu Tam phủ: Tam phủ gồm Thiên phủ, Địa phủ và Thoải phủ, tương ứng với ba miền Trời, Đất, Nước. Hệ thống này phản ánh quan niệm vũ trụ cổ truyền của người Việt nông nghiệp.
- Cách hiểu Tứ phủ: Tứ phủ bổ sung thêm Nhạc phủ (miền Rừng núi) vào Tam phủ, phản ánh môi trường sống đa dạng của người Việt gồm cả đồng bằng, sông nước và rừng núi.
- Góc nhìn văn hóa dân gian: Đạo Mẫu được xem là hiện tượng văn hóa tín ngưỡng phản ánh vai trò của người phụ nữ trong xã hội Việt Nam truyền thống, với các Thánh Mẫu là biểu tượng của sự che chở và sinh sôi.
Bài viết liên quan
- Tín ngưỡng dân gian Việt Nam gồm những gì?
- Thánh Mẫu Liễu Hạnh: Vị thánh nữ duy nhất trong Tứ Bất Tử và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ
- Sự tích Linh Sơn Thánh Mẫu và lễ hội núi Bà Đen
- Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và nghi lễ hầu đồng trong đời sống tâm linh người Việt
- Lễ hội Nàng Hai (Mẹ Trăng) - tín ngưỡng phồn thực của người Tày Cao Bằng
- Hầu đồng là gì? Nghi lễ trung tâm của Đạo Mẫu
- Đạo Mẫu – Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ, Tứ Phủ của người Việt
- Lễ hội Phủ Dầy: trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh