Nguyễn Đình Chiểu
Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888) là nhà thơ, thầy thuốc, nhà giáo nổi tiếng của Việt Nam thế kỷ 19. Ông sinh ngày 1/7/1822 tại làng Tân Thới, tỉnh Gia Định (nay là phường Cầu Kho, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh), sau khi bị mù, ông lấy hiệu là Hối Trai. Ông được nhân dân quý trọng gọi là “Đồ Chiểu”.
Sự nghiệp
Năm 1843, ông thi đậu Tú tài ở trường thi Gia Định. Năm 1849, ông ra Huế chờ khoa thi Hội thì nhận được tin mẹ mất, phải trở về Gia Định chịu tang. Vì khóc thương mẹ, ông lâm bệnh nặng rồi bị mù cả hai mắt. Sau khi mãn tang mẹ, ông mở trường dạy học, làm thầy thuốc chữa bệnh cho dân và bắt đầu sáng tác thơ văn.
Trong cuộc đời 66 năm, Nguyễn Đình Chiểu sống bằng nghề dạy học, nghề thầy thuốc và sáng tác văn chương. Ông để lại nhiều tác phẩm văn học có giá trị, tiêu biểu là truyện thơ “Lục Vân Tiên”, “Dương Từ – Hà Mậu”, “Ngư Tiều y thuật vấn đáp”, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, “Văn tế nghĩa sĩ trận vong lục tỉnh” cùng 10 bài thơ điếu Đốc binh Phan Ngọc Tòng.
Truyện thơ “Lục Vân Tiên” là tác phẩm đầu tay nổi bật nhất của ông, gồm 2.075 câu thơ, đề cao đạo nghĩa, tiết tháo làm người, ca ngợi cái tốt, cái đẹp và phê phán cái xấu, cái ác. Tác phẩm được đánh giá là một trong những tác phẩm ưu tú của nền văn học Việt Nam, có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa dân gian các tỉnh phía Nam.
Đặc biệt, các bài văn tế của ông, nhất là “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, đã đưa ông trở thành người mở đầu cho dòng văn học yêu nước nửa cuối thế kỷ 19. Qua tác phẩm, Nguyễn Đình Chiểu thể hiện sự kính trọng và ca ngợi những người nông dân như những người anh hùng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Hoạt động y khoa
Bên cạnh văn chương, Nguyễn Đình Chiểu còn là thầy thuốc tinh thông y lý, y thuật, nổi tiếng về y đức. Tác phẩm “Ngư Tiều y thuật vấn đáp” là tập hợp phong phú nhiều bài thuốc mà ông đã dày công tổng hợp, học hỏi và nghiên cứu.
Cuối đời và vinh danh
Năm 1859, khi thực dân Pháp chiếm thành Gia Định, ông về quê vợ ở làng Thanh Ba, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, sau đó về tị địa tại Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Ông sống thanh bần, dùng thơ văn làm vũ khí động viên nhân dân chống giặc, cương quyết không hợp tác với thực dân Pháp.
Nguyễn Đình Chiểu mất ngày 3/7/1888, an nghỉ tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Phần mộ của ông nằm trong khuôn viên Di tích Quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu, cùng với phần mộ của vợ là bà Lê Thị Điền và con gái là Nữ sĩ Sương Nguyệt Anh – nhà thơ, nhà báo, Chủ bút nữ đầu tiên của Việt Nam.
Năm 2021, UNESCO đã vinh danh Nguyễn Đình Chiểu là Danh nhân Văn hóa Thế giới tại Kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 41 ở Paris, Pháp, ghi nhận những đóng góp của ông trên cả ba lĩnh vực thơ văn, giáo dục và y học.