Bối cảnh lịch sử dẫn đến chiến tranh là gì?
Cuối năm 1788, tình hình chính trị Việt Nam vô cùng phức tạp. Ở phía Bắc, vua Lê Chiêu Thống vì muốn giành lại ngai vàng từ tay nhà Tây Sơn đã cầu viện nhà Thanh (Trung Quốc). Lợi dụng cơ hội này, nhà Thanh đã điều một đạo quân xâm lược khổng lồ, lên tới 29 vạn quân, do Tổng đốc Lưỡng Quảng là Tôn Sĩ Nghị chỉ huy, kéo sang nước ta với danh nghĩa "phù Lê diệt Tây Sơn".
Trước tình thế nguy cấp, tại Phú Xuân (Huế), Nguyễn Huệ đã quyết định lên ngôi Hoàng đế vào ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân (1788), lấy niên hiệu là Quang Trung. Việc lên ngôi vội vã này không chỉ nhằm hợp pháp hóa quyền lực mà quan trọng hơn là để thống nhất lãnh đạo, tạo ra một chính danh xứng đáng để kêu gọi toàn dân đứng lên chống giặc. Ngay sau đó, ông đã phát động một cuộc hành quân thần tốc ra Bắc, một trong những cuộc hành quân nhanh và táo bạo nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Nguyễn Huệ lên ngôi và cuộc hành quân thần tốc diễn ra như thế nào?
Chiến lược "tâm công" và hành quân thần tốc là gì?
Không chỉ đơn thuần là một cuộc di chuyển quân đội, cuộc hành quân của vua Quang Trung còn là một chiến dịch chính trị và tâm lý bài bản. Trên đường ra Bắc, ông đã dừng lại ở Nghệ An để tuyển thêm quân sĩ, củng cố lực lượng. Tại đây, ông đã có bài hịch ngắn gọn nhưng đầy sức mạnh động viên tinh thần binh sĩ, khơi dậy lòng tự tôn dân tộc và ý chí quyết chiến. Việc tuyển quân nhanh chóng cho thấy uy tín và sức hút to lớn của người anh hùng áo vải đối với nhân dân.
Một chi tiết quan trọng thể hiện sự nhạy bén về chính trị là việc vua Quang Trung cho tổ chức duyệt binh và làm lễ tế cờ tại Nghệ An, thề sẽ đánh tan quân xâm lược. Ông hiểu rằng để chiến thắng một đội quân đông đảo, trước hết cần chiến thắng trên mặt trận tinh thần. Cuộc hành quân từ Phú Xuân ra Thăng Long diễn ra trong khoảng một tháng, một tốc độ đáng kinh ngạc so với thời bấy giờ, thể hiện quyết tâm cao độ và tài tổ chức, điều hành quân đội xuất chúng.
Kế hoạch tổng tấn công dịp Tết Kỷ Dậu ra sao?
Điểm mấu chốt trong chiến thắng của vua Quang Trung là sự lựa chọn thời điểm tấn công vô cùng thông minh. Ông nhận định quân Thanh đang chủ quan, kiêu ngạo và sẽ mải mê ăn Tết Nguyên Đán. Việc chọn thời điểm giao thừa và sáng mùng 5 Tết để tổng tấn công là một đòn tâm lý chiến lợi hại, khiến quân địch hoàn toàn bất ngờ, mất khả năng tổ chức phòng thủ một cách tập trung.
Đúng như dự đoán, vào đêm 30 tháng Chạp năm Mậu Thân, các cánh quân Tây Sơn đã bắt đầu tiến công. Quân Tây Sơn được chia thành nhiều mũi, bao vây và tiến thẳng vào các vị trí then chốt của địch. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cánh quân, cùng với việc sử dụng lối đánh táo bạo, thần tốc đã làm cho quân Thanh rơi vào thế bị động hoàn toàn.
Diễn biến chiến dịch Ngọc Hồi - Đống Đa như thế nào?
Trận đánh then chốt tại đồn Ngọc Hồi diễn ra ra sao?
Đồn Ngọc Hồi (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội) là một trong những cứ điểm phòng thủ kiên cố và quan trọng nhất của quân Thanh án ngữ phía Nam thành Thăng Long. Quân Thanh đã cho xây dựng tại đây một hệ thống đồn lũy dày đặc, với hào sâu, chông tre và lũy đất cao, tạo thành một phòng tuyến mà họ tin là bất khả xâm phạm.
Sáng sớm mùng 5 Tết Kỷ Dậu (30/1/1789), vua Quang Trung đích thân chỉ huy đại quân tiến đánh đồn Ngọc Hồi. Để vượt qua hệ thống phòng thủ dày đặc, ông đã cho quân sử dụng những tấm ván lớn (bản gỗ) buộc rơm ướt phía trước, che chắn cho bộ binh xông lên. Đây là một sáng tạo quân sự độc đáo, giúp vô hiệu hóa hỏa lực của địch và lấp hào, phá lũy một cách hiệu quả.
Cuộc chiến tại Ngọc Hồi diễn ra vô cùng ác liệt. Quân Tây Sơn chiến đấu với khí thế hừng hực "nhất tề xông tới", tiêu diệt gần như toàn bộ quân địch trấn giữ tại đây. Việc hạ được đồn Ngọc Hồi đã tạo ra một bước ngoặt quyết định, phá vỡ hoàn toàn tuyến phòng thủ then chốt của quân Thanh ở phía Nam, mở toang cánh cửa tiến vào Thăng Long.
Trận Đống Đa và sự thất thủ của quân Thanh
Cùng thời điểm diễn ra trận Ngọc Hồi, một mũi quân Tây Sơn khác do đích thân vua Quang Trung chỉ huy (trên thực tế, các tài liệu lịch sử cho thấy ông chỉ huy mũi chủ lực ở Ngọc Hồi, mũi Đống Đa do các tướng lĩnh khác như Đô đốc Long, Đô đốc Tuyết chỉ huy) đã tấn công dữ dội vào đồn Đống Đa (nay thuộc quận Đống Đa, Hà Nội). Tại đây, tướng giặc là Sầm Nghi Đống, người trấn giữ đồn này, đã vô cùng hoảng sợ trước sức tấn công như vũ bão của nghĩa quân. Trong bối cảnh đường cùng, hắn đã phải thắt cổ tự vẫn.
Sau khi hạ được hai đồn lớn là Ngọc Hồi và Đống Đa, cánh cửa vào kinh thành Thăng Long gần như đã rộng mở. Quân Tây Sơn tiếp tục tiến nhanh vào thành. Tôn Sĩ Nghị, viên Tổng chỉ huy quân Thanh, khi hay tin đại bại đã vô cùng hoảng loạn, không kịp tổ chức kháng cự, vội vàng cùng một số tùy tùng bắc cầu phao qua sông Nhị (sông Hồng) để trốn chạy về nước. Cuộc rút chạy của quân Thanh diễn ra trong cảnh hỗn loạn, thương vong rất lớn, nhiều người bị chết đuối khi vượt sông.
Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử là gì?
Tài thao lược và tầm nhìn của người lãnh đạo
Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa là một trong những chiến công hiển hách nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật nhất là tài thao lược, tầm nhìn chiến lược và khả năng tổ chức xuất chúng của Hoàng đế Quang Trung. Ông đã có những quyết định táo bạo, chính xác về cả thời điểm, địa điểm và cách đánh, biến những điều kiện bất lợi thành lợi thế.
Bên cạnh đó, sự ủng hộ hết lòng của nhân dân là yếu tố quan trọng không kém. Từ việc tuyển quân, tiếp lương cho đến việc cung cấp thông tin tình báo về quân địch, nhân dân Bắc Hà đã đóng góp to lớn vào thành công của cuộc kháng chiến. Điều này cho thấy cuộc chiến không chỉ là sự nghiệp của riêng nhà Tây Sơn mà là sự nghiệp của toàn dân tộc, thể hiện truyền thống yêu nước, đoàn kết chống giặc ngoại xâm.
Vì sao đây là mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc?
Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa đã đập tan âm mưu xâm lược của nhà Thanh, bảo vệ vững chắc nền độc lập, chủ quyền của đất nước. Đây là một mốc son chói lọi, khẳng định sức mạnh và ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam trước mọi kẻ thù xâm lược, dù cho chúng có hùng mạnh đến đâu. Chiến thắng này cũng thể hiện sự trưởng thành vượt bậc của phong trào Tây Sơn, từ một cuộc khởi nghĩa nông dân đã trở thành một triều đại đủ sức gánh vác trọng trách quốc gia.
Về mặt quân sự, chiến thắng này để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh, về sự kết hợp giữa yếu tố thời cơ, tốc độ, sự bí mật và tinh thần quyết chiến của quân đội. Tấn công bất ngờ vào dịp Tết, dùng mưu trí để vượt qua vật cản, phối hợp binh chủng nhịp nhàng là những đóng góp độc đáo của vua Quang Trung vào kho tàng nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Tưởng nhớ Quang Trung qua Lễ hội Gò Đống Đa như thế nào?
Hằng năm, cứ đến mùng 5 Tết Nguyên đán, người dân cả nước, đặc biệt là người dân Thủ đô lại nô nức đổ về Di tích quốc gia đặc biệt Gò Đống Đa (quận Đống Đa, Hà Nội) để dự Lễ hội Gò Đống Đa. Lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao to lớn của anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ cùng các tướng lĩnh và nghĩa quân Tây Sơn, mà còn là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc cho các thế hệ.
Lễ hội thường kéo dài trong nhiều ngày với các nghi thức trang trọng như lễ rước kiệu, tế lễ, dâng hương và nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian đặc sắc. Trong không khí linh thiêng của những ngày đầu xuân mới, người dân và du khách thập phương về đây dâng hương, cầu cho quốc thái dân an, đồng thời cùng nhau ôn lại những trang sử hào hùng của dân tộc. Hình ảnh tảng đá khắc câu nói của vua Quang Trung khi ra lệnh tiến quân ra Bắc là một điểm nhấn lịch sử quan trọng, nhắc nhở mọi người về một thời kỳ oanh liệt của cha ông.
Năm 2025, lễ hội được tổ chức để kỷ niệm 236 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa (1789-2025) với quy mô lớn, bao gồm cả chương trình nghệ thuật đặc biệt có ứng dụng công nghệ 3D mapping và pháo hoa, được truyền hình trực tiếp. Điều này cho thấy sự trân trọng của thế hệ hôm nay đối với lịch sử, cũng như khát vọng gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử tốt đẹp của dân tộc trong thời đại mới.
