Tiện ích miễn phí
Đổi lịch âm dương
Đổi giữa âm lịch và dương lịch phải xử lý tháng nhuận, tháng lặp lại trong năm âm lịch để bù chênh lệch với năm mặt trời. Việc một năm có nhuận hay không và nhuận tháng nào phụ thuộc múi giờ dùng để tính, nên lịch Việt Nam và lịch Trung Quốc có năm đặt tháng nhuận khác nhau. Ngày âm cùng một mốc dương vì thế lệch nhau ở những năm ấy.
Đổi hai chiều giữa âm lịch và dương lịch kèm can chi ngày, can chi năm và tiết khí, có xử lý tháng nhuận đúng cách; tính cả khoảng cách giữa hai ngày bất kỳ.
Tìm hiểu thêm
Vì sao đổi âm sang dương lại khó hơn chiều ngược lại?
Dương lịch đếm theo vòng Trái Đất quanh Mặt Trời: mỗi tháng có số ngày cố định, chỉ tháng Hai đổi theo năm nhuận. Âm lịch Việt Nam thì tính theo tuần trăng, mỗi tháng bắt đầu đúng ngày sóc, tức lúc Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời, nên tháng dài 29 hoặc 30 ngày tuỳ chu kỳ thật, không theo quy tắc chẵn lẻ nào. Mười hai tuần trăng chỉ được khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm mặt trời chừng 11 ngày, nên cứ vài năm lại phải chèn một tháng nhuận để Tết không trôi dần sang mùa hè.
Đó là lý do chiều âm sang dương cần thêm một câu hỏi mà chiều kia không cần. Một ngày dương lịch chỉ ứng với đúng một ngày âm. Nhưng trong năm có nhuận, ví dụ nhuận tháng Tư, thì ngày "15 tháng Tư âm" xuất hiện HAI lần, một lần ở tháng Tư chính, một lần ở tháng Tư nhuận, rơi vào hai ngày dương cách nhau chừng một tháng. Không công cụ nào đoán hộ bạn muốn tháng nào, nên trang hỏi thẳng bằng ô đánh dấu "là tháng nhuận"; bỏ trống thì lấy tháng chính.
Lịch âm dùng ở Việt Nam tính theo múi giờ UTC+7, còn lịch Trung Quốc tính theo UTC+8. Khi thời điểm sóc hay thời điểm giao tiết rơi sát nửa đêm, một giờ chênh lệch đủ đẩy sang ngày khác, nên có những ngày lịch Việt và lịch Trung lệch nhau đúng một ngày, và có năm hai nước ăn Tết lệch ngày. Trang này tính theo múi giờ Việt Nam.
Kết quả kèm luôn can chi ngày và can chi năm, vì đó là thứ hầu hết người tra lịch cần ngay sau đó: chọn ngày, xem tuổi, hay đối chiếu với một tờ lịch giấy. Tiết khí cũng được nêu, hai mươi tư tiết khí thực chất chia theo vị trí Mặt Trời chứ không theo Mặt Trăng, nên chúng là phần "dương" nằm bên trong quyển lịch âm.
Chế độ thứ ba tính khoảng cách giữa hai ngày dương lịch, quy ra số ngày, số tuần và số tháng xấp xỉ. Con số tháng ghi là xấp xỉ vì tháng dương dài 28 đến 31 ngày, nên không có cách chia nào cho ra một con số tháng thật chính xác. Một công cụ ghi "3,2 tháng" mà không nói rõ là đang làm tròn thì đang tỏ ra chính xác hơn thực tế.
| Điểm so sánh | Dương lịch | Âm lịch Việt Nam |
|---|---|---|
| Căn cứ tính | Trái Đất quanh Mặt Trời | Tuần trăng, tháng bắt đầu ngày sóc |
| Số ngày một tháng | 28–31, theo quy tắc cố định | 29 hoặc 30, theo chu kỳ trăng thật |
| Độ dài một năm | 365 hoặc 366 ngày | 354–355 ngày, năm nhuận 383–385 |
| Cách bù lệch | Thêm ngày 29/2 | Thêm cả một tháng nhuận |
| Một ngày ứng mấy ngày bên kia | Luôn đúng một ngày âm | Ngày trong tháng nhuận ứng hai ngày dương |
| Múi giờ tính | Không phụ thuộc | UTC+7 cho Việt Nam, UTC+8 cho Trung Quốc |
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải đánh dấu ô "là tháng nhuận"?
Vì trong năm âm lịch có nhuận, tháng đó xuất hiện hai lần và một ngày âm như "15 tháng Tư" ứng với hai ngày dương khác nhau. Không có cách nào đoán hộ bạn muốn tháng chính hay tháng nhuận, nên trang hỏi thẳng. Bỏ trống thì lấy tháng chính. Chiều dương sang âm không cần hỏi vì mỗi ngày dương chỉ ứng đúng một ngày âm.
Vì sao lịch âm Việt Nam đôi khi lệch lịch Trung Quốc một ngày?
Vì hai nước tính theo hai múi giờ khác nhau: Việt Nam dùng UTC+7, Trung Quốc dùng UTC+8. Thời điểm sóc là một mốc thiên văn có giờ phút cụ thể; khi nó rơi sát nửa đêm thì một giờ chênh đủ đẩy nó sang ngày hôm sau ở múi giờ này mà không ở múi giờ kia. Đó cũng là lý do có năm hai nước ăn Tết lệch ngày.
Bao lâu thì âm lịch có một tháng nhuận?
Khoảng 2–3 năm một lần, cụ thể là 7 lần trong mỗi 19 năm. Mười hai tuần trăng chỉ được chừng 354 ngày, thiếu khoảng 11 ngày so với năm mặt trời; nếu không bù thì sau vài chục năm Tết sẽ trôi sang mùa hè. Tháng nhuận mang đúng số tháng của tháng trước nó, ví dụ nhuận tháng Tư là tháng Tư thứ hai trong năm.
Tiết khí là âm lịch hay dương lịch?
Là dương lịch, dù chúng in trong quyển lịch âm. Hai mươi tư tiết khí chia theo vị trí Mặt Trời trên hoàng đạo, mỗi tiết cách nhau 15 độ, nên chúng gần như cố định theo ngày dương lịch, Lập Xuân luôn quanh 4/2, Đông Chí luôn quanh 21/12. Đây là phần "mặt trời" nằm bên trong hệ lịch mặt trăng.
Vì sao số tháng ở phần khoảng cách ghi là xấp xỉ?
Vì tháng dương lịch dài từ 28 đến 31 ngày, nên không có phép chia nào cho ra số tháng đúng tuyệt đối từ một số ngày. Số ngày và số tuần là chính xác; số tháng là ước lượng để bạn hình dung, và trang ghi rõ điều đó thay vì đưa ra một con số trông như đã tính chuẩn.
Đổi lịch cho ngày trước năm 1900 có chính xác không?
Càng lùi xa càng nên thận trọng. Phép tính dựa trên vị trí thiên văn nên về nguyên tắc lùi được rất xa, nhưng lịch thực tế còn phụ thuộc quy ước ban hành của từng triều đại và từng thời kỳ, vốn không phải lúc nào cũng trùng với tính toán thuần thiên văn. Với ngày trong khoảng vài chục năm gần đây thì kết quả đáng tin.
Can chi ngày dùng để làm gì?
Can chi ngày là cặp thiên can – địa chi của ngày đó, lặp theo chu kỳ 60. Nó là đầu vào của hầu hết phép xem ngày truyền thống: giờ hoàng đạo, chọn ngày theo việc, xem ngày cưới, xem ngày động thổ. Vì vậy trang trả luôn can chi ngày và can chi năm cùng kết quả đổi lịch, để bạn không phải tra thêm một bước.