Tết ông Công ông Táo là gì?
Lễ cúng ông Công ông Táo, hay còn gọi là Tết Táo quân, diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp (tháng 12 âm lịch) hằng năm, một trong những nghi lễ quan trọng, mở đầu cho chuỗi hoạt động chuẩn bị đón Tết Nguyên Đán của người Việt. Theo tín ngưỡng dân gian, đây là ngày các vị Táo quân, thần cai quản bếp núc và mọi việc trong gia đình, cưỡi cá chép bay về trời để bẩm báo với Ngọc Hoàng những việc thiện, việc ác mà gia chủ đã làm trong suốt một năm qua.
Sự tích hai ông một bà Táo quân là gì?
Nguồn gốc của tín ngưỡng thờ Táo quân gắn liền với sự tích dân gian cảm động về ba vị thần bếp, thường được gọi là "hai ông một bà". Chuyện kể rằng, Thị Nhi có chồng là Trọng Cao nhưng do hiếm muộn nên vợ chồng thường xảy ra xích mích. Trong một lần nóng giận, Trọng Cao đánh đuổi vợ đi. Thị Nhi lang thang đến một vùng đất khác và gặp Phạm Lang, hai người nên duyên vợ chồng. Về sau, Trọng Cao hối hận, lên đường đi tìm vợ cũ. Trong lúc hành khất, Trọng Cao tình cờ được chính Thị Nhi (nay là vợ Phạm Lang) nhận ra và cho ăn uống. Sợ chồng mới về bắt gặp gây hiểu lầm, Thị Nhi giấu Trọng Cao vào đống rơm sau vườn. Không may, Phạm Lang về nhà đốt rơm lấy tro bón ruộng, vô tình thiêu chết Trọng Cao. Thị Nhi thương xót, lao vào đống lửa chết theo. Phạm Lang thấy vậy cũng nhảy vào lửa chết cùng vợ vì tình nghĩa. Cảm động trước mối tình sâu nặng và nghĩa khí của ba người, Ngọc Hoàng phong cả ba làm Táo quân, giao cho việc cai quản bếp núc và ghi chép việc thiện ác của mỗi gia đình dưới trần gian.
Ý nghĩa của việc cúng tiễn Táo quân về trời là gì?
Trong quan niệm dân gian, Táo quân không chỉ là thần bếp mà còn là vị thần gần gũi nhất, chứng kiến mọi chuyện buồn vui, tốt xấu trong đời sống thường nhật của mỗi gia đình suốt cả năm. Vì vậy, lễ cúng tiễn Táo quân về trời vào ngày 23 tháng Chạp mang ý nghĩa như một dịp gia đình tổng kết lại năm cũ, đồng thời cầu mong Táo quân sẽ "bẩm báo" những điều tốt đẹp, giúp gia đình được Ngọc Hoàng ban phước lành, may mắn trong năm mới. Đây cũng là thời điểm đánh dấu "cửa ngõ" bước vào không khí Tết Nguyên Đán, nhắc nhở các gia đình bắt đầu dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ để đón năm mới.
Vì sao có tục thả cá chép ngày 23 tháng Chạp?
Một trong những phong tục đặc trưng và mang tính biểu tượng nhất của ngày này là tục thả cá chép. Theo tín ngưỡng dân gian, cá chép là phương tiện duy nhất có thể đưa Táo quân bay về trời, xuất phát từ tích "cá chép hóa rồng" quen thuộc trong văn hóa Á Đông, biểu tượng cho sự nỗ lực vượt khó, thăng hoa. Vào ngày 23 tháng Chạp, sau khi làm lễ cúng tại nhà, các gia đình thường mua cá chép sống (thường là 3 con, tượng trưng cho ba vị Táo quân), sau khi cúng xong sẽ mang cá ra sông, hồ, ao gần nhà để phóng sinh, với niềm tin cá sẽ hóa rồng đưa Táo quân về chầu trời. Phong tục thả cá chép cũng mang thêm ý nghĩa nhân văn về lòng từ bi, phóng sinh trong văn hóa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian Việt Nam.
Ở mỗi vùng miền, mâm cúng và cách thức thực hiện có sự khác biệt nhất định. Miền Bắc thường cúng cá chép sống để phóng sinh; miền Trung có tục cúng một con ngựa giấy với đầy đủ yên cương; còn miền Nam thường cúng đơn giản hơn với mũ áo giấy tượng trưng thay vì cá chép hay ngựa giấy, tuy vẫn giữ nguyên ý nghĩa cốt lõi của ngày lễ.
Mâm cúng ông Công ông Táo gồm những lễ vật gì?
Mâm cúng ông Công ông Táo thường được chuẩn bị tươm tất, gồm hương, hoa, đèn nến, trầu cau, mũ áo, hia hài bằng giấy dành cho ba vị Táo quân, cùng các món ăn mặn hoặc chay tùy theo điều kiện từng gia đình như xôi, gà luộc, giò chả, canh măng. Lễ cúng thường được thực hiện vào buổi sáng hoặc trước giờ Ngọ (12 giờ trưa) ngày 23 tháng Chạp, vì theo quan niệm dân gian, sau giờ Ngọ Táo quân đã lên chầu trời, việc cúng lễ muộn sẽ không còn ý nghĩa kịp thời.
Tết ông Công ông Táo trong đời sống hiện đại
Dù xã hội hiện đại có nhiều thay đổi, lễ cúng ông Công ông Táo vẫn được đông đảo gia đình Việt duy trì như một nghi lễ không thể thiếu mỗi độ cuối năm. Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, ngày này còn mang giá trị nhắc nhở mỗi người nhìn lại những gì đã làm được và chưa làm được trong năm qua, đồng thời khởi động không khí rộn ràng chuẩn bị đón một cái Tết Nguyên Đán đoàn viên, ấm áp.
