Cách bày mâm cúng Rằm tháng 8 (Tết Trung Thu)

Mâm cúng Rằm tháng 8 gồm những gì?

Rằm tháng 8 âm lịch, hay còn gọi là Tết Trung Thu, là dịp lễ truyền thống quan trọng trong văn hóa người Việt. Đây là thời điểm người dân tạ ơn trời đất cho mùa màng bội thu, đồng thời là dịp để gia đình sum họp và dành sự quan tâm đặc biệt cho trẻ em. Việc bày mâm cúng trong ngày này là một phong tục phổ biến, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và thần linh.

Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị và bày mâm cúng Rằm tháng 8 một cách cụ thể, dễ thực hiện. Cần lưu ý rằng đây là hướng dẫn mang tính tham khảo dựa trên phong tục phổ biến, có thể có sự khác biệt tùy theo vùng miền và điều kiện của từng gia đình.

Chuẩn bị lễ vật

Dưới đây là danh sách các lễ vật cơ bản thường được sử dụng trong mâm cúng Rằm tháng 8. Tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục địa phương, gia đình có thể điều chỉnh cho phù hợp:

• Bánh Trung Thu: bánh nướng và bánh dẻo, mỗi loại từ 2 đến 4 chiếc, nên chọn các loại nhân phổ biến như thập cẩm, đậu xanh, hạt sen
• Trái cây theo mùa: thường dùng các loại quả có ý nghĩa tốt đẹp như bưởi, chuối chín, hồng, lựu, táo, nho, dưa hấu
• Trầu cau: một cặp trầu và quả cau để thể hiện sự kính trọng
• Chè, trà: một ấm trà hoặc chén trà khô, có thể thay bằng nước lọc sạch
• Xôi, chè: một đĩa xôi đậu xanh hoặc chè trôi nước (tùy gia đình)
• Hoa tươi: một lọ hoa cúc hoặc hoa lay ơn, hoa đồng tiền
• Hương (nhang): một bó hương thơm để thắp trong lúc khấn
• Nến hoặc đèn dầu: hai cây nến hoặc đèn để thắp sáng hai bên mâm cúng
• Vàng mã: quần áo giấy, tiền vàng (nếu gia đình theo truyền thống đốt vàng mã)
• Mâm ngũ quả: thường là 5 loại trái cây với 5 màu sắc khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành

Đối với những gia đình có trẻ nhỏ, mâm cúng còn có thể bổ sung thêm các loại bánh kẹo, mứt, hoặc đồ chơi truyền thống như đèn ông sao, đầu lân để tăng không khí vui tươi cho trẻ.

Cách bày mâm cúng Rằm tháng 8 như thế nào?

Bước 1: Vệ sinh không gian thờ cúng

Trước tiên, cần lau dọn sạch sẽ bàn thờ gia tiên hoặc khu vực dự định bày mâm cúng. Nếu cúng ngoài trời để tạ ơn trời đất, hãy chọn một vị trí sạch sẽ, thoáng đãng, có thể kê một chiếc bàn nhỏ hoặc trải chiếu sạch.

Bước 2: Sắp xếp mâm ngũ quả

Mâm ngũ quả thường được đặt ở vị trí trung tâm phía trước. Các loại quả nên được rửa sạch, lau khô và xếp thành hình dáng đẹp mắt, có thể xếp theo từng tầng hoặc đặt quả to ở dưới, quả nhỏ ở trên. Nải chuối thường được đặt ở dưới cùng làm đế, bưởi hoặc quả to đặt ở giữa, các loại quả khác xếp xung quanh cho cân đối.

Bước 3: Đặt bánh Trung Thu

Bánh nướng và bánh dẻo được đặt ở hai bên hoặc phía sau mâm ngũ quả. Bánh nên được đặt trên đĩa riêng hoặc giữ nguyên trong hộp nếu chưa mở. Nếu có cả hai loại bánh, nên đặt xen kẽ để tạo sự hài hòa về màu sắc.

Bước 4: Bày trí các lễ vật khác

• Đặt đĩa trầu cau ở phía trước hoặc một bên mâm cúng
• Đặt ấm trà hoặc chén trà cạnh bánh Trung Thu
• Đặt đĩa xôi hoặc chè (nếu có) ở phía sau hoặc bên cạnh
• Đặt lọ hoa tươi ở một bên hoặc phía sau mâm cúng, không che khuất các lễ vật chính
• Đặt vàng mã ở vị trí thuận tiện để sau khi khấn có thể đem đi hóa

Bước 5: Thắp nến và hương

Đặt hai cây nến hoặc đèn dầu ở hai bên mâm cúng, thắp sáng trước khi thắp hương. Thắp hương theo số lẻ (thường là 1, 3 hoặc 5 nén) và cắm vào bát hương hoặc lọ hương riêng. Cần đảm bảo hương, nến được đặt ở vị trí an toàn, tránh xa các vật dễ cháy.

Tiến hành cúng và bài văn khấn

Bước 6: Khấn vái

Sau khi thắp hương, gia chủ (thường là người lớn tuổi nhất hoặc người đại diện gia đình) đứng trước mâm cúng, chắp tay và đọc văn khấn. Nội dung bài khấn thường gồm các ý chính sau:

• Xưng danh người khấn, địa chỉ gia đình
• Kính cáo với trời đất, thần linh và tổ tiên về dịp Rằm tháng 8
• Bày tỏ lòng thành kính, biết ơn
• Cầu xin sự bình an, may mắn và sức khỏe cho cả gia đình
• Mời tổ tiên, ông bà về thụ hưởng lễ vật

Nếu không thuộc bài khấn truyền thống, gia chủ có thể khấn bằng lời văn tự nhiên, thành tâm, không nhất thiết phải theo một khuôn mẫu cố định nào. Điều quan trọng nhất là lòng thành kính của người cúng.

Bước 7: Đợi hương tàn và hóa vàng

Sau khi khấn, chờ hương cháy gần hết (khoảng 15 đến 20 phút) rồi mới hạ mâm cúng. Vàng mã sau đó được đem đi hóa (đốt) ở nơi an toàn, sạch sẽ, xa nhà ở và các vật dễ cháy khác. Cần chuẩn bị một chậu hoặc thùng kim loại để đốt vàng mã, đảm bảo lửa tàn hẳn trước khi rời đi.

Những lưu ý quan trọng khi cúng Rằm tháng 8 là gì?

• An toàn cháy nổ: khi thắp hương, nến và đốt vàng mã, luôn có người trông coi. Không đốt vàng mã gần rèm cửa, màn, giấy tờ hoặc các vật liệu dễ bắt lửa. Sau khi đốt xong, đợi tro nguội hẳn rồi mới dọn dẹp.
• Điều chỉnh theo vùng miền: ở miền Bắc, mâm cúng thường có thêm xôi, chè và chú trọng mâm ngũ quả; ở miền Nam, mâm cúng có thể thêm các loại trái cây nhiệt đới và bánh ít; miền Trung thường có các loại bánh đặc sản địa phương.
• Thời gian cúng: thường được thực hiện vào buổi sáng hoặc chiều tối ngày 15 tháng 8 âm lịch, khi gia đình đã tề tựu đông đủ.
• Không khí vui tươi: sau khi hoàn tất nghi thức cúng, cả gia đình có thể cùng nhau phá cỗ, thưởng thức bánh Trung Thu và trò chuyện dưới ánh trăng, tạo không khí ấm áp, sum vầy.

Việc bày mâm cúng Rằm tháng 8 không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình thể hiện sự gắn kết và lòng thành kính với ông bà tổ tiên. Dù mâm cúng đơn giản hay đầy đủ, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành và sự sum vầy của gia đình trong dịp lễ này.

Tết Trung thu xưa người Việt cúng gì và bày cỗ thế nào?

Sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915) chép rằng ban ngày người ta làm cỗ cúng gia tiên, đến tối thì bày cỗ thưởng nguyệt. Theo lời sách, món đứng đầu mâm cỗ là bánh mặt trăng, bên cạnh đó là nhiều loại bánh trái hoa quả được nhuộm đủ các màu xanh, đỏ, trắng, vàng. Những cô gái hàng phố đua nhau trổ tài khéo léo: gọt đu đủ tỉa thành hoa, nặn bột thành hình tôm cá. Đây là lời thuật lại tập quán, không phải quy định mâm cúng phải có món nào mới là đúng.

Trong Tục thờ cúng của người Việt, Bùi Xuân Mỹ (2001) cũng dùng cách gọi tết trông trăng hay tết trẻ con cho Tết Trung thu, bởi dịp này người ta sắm đồ chơi để trẻ nhỏ ngắm trăng.. Vị tác giả ấy cho rằng mâm cỗ Trung thu, ngoài lễ vật truyền thống dâng gia tiên tùy mỗi nhà, phần chính yếu gồm hoa quả như na, bưởi, hồng kèm bánh nướng, bánh dẻo, để bọn trẻ phá cỗ lúc vầng trăng lên cao và sáng rõ. Ở thành thị thời xưa, người ta thường tổ chức rước rồng, múa sư tử, kết hợp múa nhạc trống vui vẻ, huyên náo. Bùi Xuân Mỹ (2001) cũng ghi nhận nhiều người nhân dịp này biếu cha mẹ bánh Trung thu, cốm.

Về tích Đường Minh Hoàng lên cung Quảng Hàn, Bùi Xuân Mỹ (2001) kể theo tục truyền: vua nằm mơ thấy đạo sĩ đưa lên chơi cung trăng, say cảnh đẹp với các nàng tiên múa khúc Nghê thường, tỉnh dậy nuối tiếc nên đặt ra Tết Trung thu để ngắm trăng. Đây là truyền thuyết được sách chép lại, không phải sự kiện lịch sử đã kiểm chứng.

Các sách kể trên chủ yếu mô tả tập quán của người Kinh ở Bắc Bộ, nên không thể suy ra cách bày cỗ Trung thu của Trung Bộ, Nam Bộ hay các dân tộc khác. Toan Ánh (2001), Bùi Xuân Mỹ (2001) và Song Mai, Quỳnh Trang tuyển soạn (2006) có nhiều đoạn chép trùng nhau; vì vậy bài này chỉ dẫn một sách cho mỗi dữ kiện, không coi các sách ấy là nguồn độc lập kiểm chứng lẫn nhau.

Bài tổng quan chủ đề: Lễ Tết Việt Nam gồm những ngày nào trong năm?

Bảng tóm tắt lễ vật và cách bày trí mâm cúng Rằm tháng 8 theo từng nhóm.