Bát Quái là gì?

Bát Quái là gì và có nguồn gốc từ đâu?

Bát Quái (八卦) là tám quẻ đơn cấu thành nên hệ thống Kinh Dịch. Mỗi quẻ gồm ba hào, mỗi hào là một vạch liền (dương) hoặc vạch đứt (âm). Tám quẻ lần lượt là: Càn (乾), Khôn (坤), Chấn (震), Tốn (巽), Khảm (坎), Ly (離), Cấn (艮), Đoài (兌). Theo truyền thuyết, Phục Hy quan sát trời đất, chim muông, sông núi mà vạch ra Bát Quái để mô phỏng quy luật biến hóa của vạn vật. Về sau, Văn Vương ghép các quẻ đơn lại thành 64 quẻ kép, mở rộng khả năng luận giải.

Tám quẻ đơn tượng trưng cho những gì?

Mỗi quẻ gắn với một hiện tượng tự nhiên, một phương hướng, một mùa và một hành trong Ngũ Hành:

• Càn: Trời, hướng Tây Bắc, hành Kim, tính cương kiện.
• Khôn: Đất, hướng Tây Nam, hành Thổ, tính nhu thuận, bao dung.
• Chấn: Sấm, hướng Đông, hành Mộc, tượng trưng cho sự thức tỉnh, hành động.
• Tốn: Gió, hướng Đông Nam, hành Mộc, tượng trưng cho sự thâm nhập, linh hoạt.
• Khảm: Nước, hướng Bắc, hành Thủy, tượng trưng cho hiểm nguy, trí tuệ tiềm ẩn.
• Ly: Lửa, hướng Nam, hành Hỏa, tượng trưng cho ánh sáng, sự sáng suốt.
• Cấn: Núi, hướng Đông Bắc, hành Thổ, tượng trưng cho sự tĩnh lặng, điểm dừng.
• Đoài: Đầm, hướng Tây, hành Kim, tượng trưng cho niềm vui, giao tiếp.

Bát Quái được ứng dụng như thế nào?

Trong Kinh Dịch, Bát Quái là nền tảng để lập quẻ và luận đoán. Trong phong thủy, Bát Quái được dùng để phân cung, xác định phương vị cát hung, bố trí không gian nhà ở, nơi làm việc, thậm chí cả ô tô. Trong văn hóa dân gian, hình Bát Quái còn xuất hiện trên gương, bùa, vật trấn trạch với niềm tin xua đuổi tà khí.

Phân biệt Bát Quái với các khái niệm dễ nhầm

• Bát Quái và 64 quẻ: Bát Quái là tám quẻ đơn ba hào; 64 quẻ là kết quả ghép hai quẻ đơn lại với nhau.
• Bát Quái và Ngũ Hành: Bát Quái mô tả tám hiện tượng tự nhiên; Ngũ Hành phân loại vạn vật theo năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Hai hệ thống thường được kết hợp trong phong thủy.
• Bát Quái và Âm Dương: Âm Dương là hai ký hiệu cơ bản; Bát Quái là sự tổ hợp của ba hào âm dương.

Lưu ý khi tìm hiểu

Bát Quái thuộc hệ thống tri thức truyền thống phương Đông, mang tính tham khảo về triết lý và văn hóa. Các ứng dụng trong bói toán, phong thủy chưa được khoa học hiện đại kiểm chứng. Người đọc nên tiếp cận với tinh thần cởi mở nhưng tỉnh táo, không xem đây là chân lý tuyệt đối hay phương thuốc vạn năng.

Các trường phái hiểu Bát Quái khác nhau thế nào?

• Trường phái Tiên thiên (Phục Hy): Bát Quái Tiên thiên sắp xếp theo trật tự: Càn Nam, Khôn Bắc, Ly Đông, Khảm Tây, Chấn Đông Bắc, Tốn Tây Nam, Cấn Tây Bắc, Đoài Đông Nam. Cách sắp xếp này nhấn mạnh sự đối đãi âm dương, thể hiện trạng thái cân bằng vũ trụ trước khi vạn vật sinh sôi.
• Trường phái Hậu thiên (Văn Vương): Bát Quái Hậu thiên sắp xếp theo phương vị: Ly Nam, Khảm Bắc, Chấn Đông, Đoài Tây, Tốn Đông Nam, Khôn Tây Nam, Càn Tây Bắc, Cấn Đông Bắc. Cách này phản ánh vận động thực tiễn của tự nhiên và được ứng dụng rộng rãi trong phong thủy, bói toán.
• Trường phái Mai Hoa Dịch Số: Bát Quái được dùng để lập quẻ dựa trên thời gian, sự vật, hiện tượng, kết hợp với Ngũ Hành sinh khắc để đoán cát hung. Trường phái này chú trọng tính linh hoạt và sự cảm ứng của người gieo quẻ.

Bài viết liên quan

• Quẻ đơn Tốn trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Quẻ đơn Khảm trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Quẻ đơn Cấn trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Quẻ Thuần Khôn trong 64 quẻ Kinh Dịch: Nguồn gốc và ý nghĩa
• Quẻ đơn Khôn trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Phong thủy ô tô: nguyên tắc cơ bản
• Kinh Dịch và Bát Quái: Nguyên lý cơ bản dễ hiểu
• Sơn hướng Tốn trong 24 sơn hướng phong thủy: Ý nghĩa và cách luận giải
• Quẻ đơn Ly trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Kinh Dịch là gì: nguồn gốc và triết lý âm dương bát quái
• Quẻ đơn Đoài trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa
• Quẻ đơn Chấn trong Bát Quái: biểu tượng và ý nghĩa

Bảng Bát Quái

Số quái theo thứ tự Tiên Thiên; phương vị theo Hậu Thiên Bát Quái, đây là hai hệ khác nhau và bảng dùng mỗi hệ cho đúng việc của nó. Vạch liền là hào dương, vạch đứt là hào âm.

*Số liệu trong bảng khớp với kết quả các công cụ tra cứu trên Nhật Nguyệt.*