Ảnh: Wellcome Collection (Public Domain)
TL;DR: Quẻ Ly (☲) là một trong tám quẻ đơn, theo Thuyết Quái có tượng lửa, mặt trời, chớp, trung nữ, con mắt và nhiều tượng khác; ngũ hành Hỏa, theo Hậu Thiên Bát Quái thì ở phương Nam. Chu Hy trong Chu Dịch bản nghĩa ghi khẩu quyết "Ly trung hư", nghĩa là ở giữa quẻ trống rỗng. Gợi ý của Nhật Nguyệt: có thể dùng quẻ Ly như biểu tượng để suy ngẫm về sự sáng rõ và nương tựa lẫn nhau, không nên xem đó là lời khuyên chắc chắn cho vận mệnh hay tài chính.
Quẻ đơn Ly trong Bát Quái là gì?
Quẻ Ly (離, ☲) là một trong tám quẻ đơn của Bát Quái, có tượng là Lửa, ngũ hành Hỏa. Theo cách bố trí Hậu Thiên Bát Quái, Ly ứng với phương Nam. Quẻ gồm ba hào: hào dương ở dưới, hào âm ở giữa, hào dương ở trên, tức hai vạch liền bao ngoài một vạch đứt ở giữa.
Thuyết Quái viết gì về quái Ly?
Thuyết Quái là một thiên trong Thập Dực, bộ truyện giải thích Kinh Dịch mà truyền thống quy cho Khổng Tử; nghiên cứu hiện đại không coi là đã chứng minh. Dưới đây là những câu nói về quái Ly trong thiên này, kèm nguyên văn chữ Hán, âm Hán Việt và dịch sát.
Chương 5 (Hậu Thiên Bát Quái):
- 相見乎離 (tương kiến hồ Ly): gặp gỡ ở Ly.
- 離也者，明也，萬物皆相見，南方之卦也。聖人南面而聽天下，嚮明而治，蓋取諸此也。
- Ly dã giả, minh dã, vạn vật giai tương kiến, nam phương chi quái dã. Thánh nhân nam diện nhi thính thiên hạ, hướng minh nhi trị, cái thủ chư thử dã.
- Ly là sáng, muôn vật đều nhìn thấy nhau, là quẻ của phương Nam. Thánh nhân ngồi quay mặt về Nam để nghe việc thiên hạ, hướng về sự sáng mà trị vì, có lẽ lấy từ đây.
Chương 6:
- 燥萬物者，莫熯乎火 (táo vạn vật giả, mạc hãn hồ hỏa): làm cho muôn vật khô ráo, không gì bằng lửa.
Chương 7:
- 離，麗也 (Ly, lệ dã): Ly là bám vào, dính vào.
Chương 8:
- 離為雉 (Ly vi trĩ): Ly là con trĩ.
Chương 9:
- 離為目 (Ly vi mục): Ly là con mắt.
Chương 10:
- 離再索而得女，故謂之中女 (Ly tái sách nhi đắc nữ, cố vị chi trung nữ): Ly là con gái thứ hai, nên gọi là trung nữ.
Chương 11 (các tượng riêng của Ly):
- 離為火、為日、為電、為中女、為甲冑、為戈兵 (Ly vi hỏa, vi nhật, vi điện, vi trung nữ, vi giáp trụ, vi qua binh): Ly là lửa, là mặt trời, là chớp, là trung nữ, là áo giáp và mũ trụ, là binh khí.
- 其於人也，為大腹、為乾卦、為鱉、為蟹、為蠃、為蚌、為龜 (kỳ ư nhân dã, vi đại phúc, vi can quái, vi miết, vi giải, vi loa, vi bạng, vi quy): đối với người thì là bụng lớn, là quẻ khô, là ba ba, là cua, là ốc, là trai, là rùa.
- 其於木也，為科上槁 (kỳ ư mộc dã, vi khoa thượng cảo): đối với cây thì là cây khô trên ngọn.
Chu Hy chú giải tượng quái Ly thế nào?
Trong Chu Dịch bản nghĩa, quyển đầu, bài Bát quái thủ tượng ca, Chu Hy viết khẩu quyết để nhớ hình dáng tám quẻ:
> 乾三連，坤六斷，震仰盂，艮覆碗，離中虛，坎中滿，兌上缺，巽下斷。
- Kiền tam liên, Khôn lục đoạn, Chấn ngưỡng vu, Cấn phúc uyển, Ly trung hư, Khảm trung mãn, Đoài thượng khuyết, Tốn hạ đoạn.
- Ly trung hư: quẻ Ly ở giữa trống rỗng, tức hào giữa là hào âm, hai hào ngoài là hào dương.
Cách hiểu của Nhật Nguyệt về quẻ Ly là gì?
Theo cách hiểu của Nhật Nguyệt, quẻ Ly gợi liên tưởng tới lửa và ánh sáng, tới sự bám víu (lệ) và tính sáng rõ. Hình dáng quẻ có một khoảng trống ở giữa, hai bên là hào dương, dễ hình dung như ngọn lửa cháy trong lòng vật đốt, hay như con mắt có con ngươi ở giữa. Từ ngữ cảnh Thuyết Quái, Ly còn gắn với phương Nam, với buổi sáng và việc nhìn thấy rõ mọi vật. Những liên hệ này thuộc phần diễn giải, không phải điều Kinh Dịch khẳng định về vận mệnh của một người cụ thể.
Gợi ý của Nhật Nguyệt khi tìm hiểu quẻ Ly là gì?
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nếu bạn dùng quẻ Ly như một biểu tượng để suy ngẫm, hãy xem nó như lời nhắc về việc giữ sự sáng rõ trong suy nghĩ, đồng thời nhớ rằng lửa cần nhiên liệu để cháy, nên sự bền bỉ thường đến từ việc biết nương tựa và nuôi dưỡng lẫn nhau. Trong công việc, có thể thử soi xét vấn đề dưới ánh sáng của dữ kiện cụ thể thay vì cảm tính. Trong tình cảm, sự rõ ràng trong giao tiếp thường giúp hai bên hiểu nhau hơn. Về sức khỏe và phong thủy nhà ở, đây chỉ là gợi ý tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn; nếu có vấn đề cụ thể, nên hỏi người có chuyên môn.
Bảng tra cứu nhanh quẻ Ly
| Thuộc tính | Giá trị |
|---|---|
| Tên quẻ | Ly (離) |
| Ký hiệu | ☲ |
| Số hào | 3 |
| Cấu trúc hào (từ dưới lên) | Dương, Âm, Dương |
| Tượng chính | Lửa |
| Ngũ hành | Hỏa |
| Phương vị Hậu Thiên | Nam |
| Phương vị Tiên Thiên | Đông |
| Tượng trong Thuyết Quái | Lửa, mặt trời, chớp, trung nữ, áo giáp mũ trụ, binh khí; với người là bụng lớn, là quẻ khô, ba ba, cua, ốc, trai, rùa; với cây là cây khô trên ngọn; là con trĩ; là con mắt |
| Khẩu quyết của Chu Hy | Ly trung hư (ở giữa trống rỗng) |
Quẻ Ly trong Tiên Thiên và Hậu Thiên Bát Quái khác nhau thế nào?
Hai hệ bố trí Bát Quái khác nhau về phương vị của Ly. Theo Hậu Thiên Bát Quái, Ly ở phương Nam, như Thuyết Quái chương 5 nói: 離也者，明也，萬物皆相見，南方之卦也. Theo Tiên Thiên Bát Quái, Ly ở phương Đông. Cả hai hệ đều là truyền thống, không có hệ nào bị coi là sai; người học nên biết mình đang dùng hệ nào.
Chuỗi truyền thống quy tác giả Kinh Dịch
Truyền thống thường quy Phục Hy vạch ra tám quẻ, Văn Vương đặt tên và viết lời quẻ, Chu Công viết lời hào, Khổng Tử viết Thập Dực. Nghiên cứu hiện đại không coi những quy kết này là đã được chứng minh; chúng là cách kể truyền thống, không phải sự kiện lịch sử đã xác nhận.
