知识库 / 越南

传统表演艺术

越南年画各流派在制作工艺与题材上有何不同?

文化与信仰 风俗记录。

越南年画各流派在制作工艺与题材上有何不同?

TL;DR: 越南年画并非只有一派,而是多个在印刷技法、材料和题材上差异明显的画派。Đông Hồ 画在 điệp 纸上以木版印刷,Hàng Trống 画先印线条再在 dó 纸上手绘,Kim Hoàng 画在红纸上印黑色线条再用手点染颜色,而 Làng Sình 画则在 dó 纸上木版印刷,并与顺化地区的祭祀信仰紧密相连。如今各画派的保存状况差别很大,其中 Kim Hoàng 画失传约七十年,直到 2016 年才得以复原。

越南年画有哪几个主要流派,它们区别在哪里?

越南年画并非单一流派,而是一组在印刷技法、材料与用途上区别相当明显的画派。2018 年在河内文庙-国子监举办的一场展览中,曾同时介绍六种典型的民间画:Kim Hoàng 画、Hàng Trống 画、Đông Hồ 画、玻璃画、布包画和 làng Sình 画[5]。其中与北部平原及中部年画市场直接相关的四个流派是 Đông Hồ、Hàng Trống、Kim Hoàng 和 làng Sình。

这些画派的共同点是都用木版雕刻印刷,都服务于春节期间的装饰与精神需求,也都经历过兴盛而后衰落的时期。不同之处在于:哪个流派完全用木版套印,哪个先印线条再手绘,用什么纸,颜料从何而来,以及题材围绕哪些主题。

画派主要技法纸张与颜料典型题材
Đông Hồ(北宁)全部木版套印,一色一版dó 纸刷 điệp(贝壳粉),天然原料制色祝颂画、生活与风俗画
Hàng Trống(河内)只用刻版印线稿,再手工上色dó 纸;蓝、粉红、绿、红、橙、黄等色调祭祀画、年画、故事画、世事画
Kim Hoàng(河内)用一块刻版印墨线,再手工点染颜色红纸、hồng điều 纸或 vàng tàu 纸;中国墨与天然来源的颜料鸡画、猪画、灶君画;画角题诗
làng Sình(顺化)木版印线稿和主色,其余颜色手工填涂dó 纸或 mộc 纸刷 điệp,天然颜料;如今不少人家改用工业纸和工业颜料祭祀用画:人物画(替身、本命两套)、器物画、动物画

Đông Hồ 画如何制作,为何被视为代表性画派?

Đông Hồ 画完全采用木版印刷技法,每种颜色是一块独立的刻版,按顺序叠印而成一幅完整画作。Đông Hồ 村的制画业位于今北宁省顺成坊东溪街区,据记载约有 500 年历史[7]。据转引的旧文献,民间年画业于 16 世纪在 Đông Hồ 形成,到 1945 年,仍有 17 个家族从事传统制画业,村中有多间画坊[8]。

造就 Đông Hồ 画独特质感的是 điệp 纸——用 dó 纸刷上一层贝壳粉,形成闪烁的光泽,再配合取自天然的颜料,如贝壳的白、槐花的黄、苏木的红、蓝靛叶的蓝、竹叶炭的黑[5]。Đông Hồ 画的题材非常丰富,服务于民众的精神、祝颂与生活需求,尤其是在每年春节之际,色彩鲜丽,材料取自自然的独特质感尤为突出[7]。

Đông Hồ 画最辉煌的时期据记载是 20 世纪 40 年代,当时村中有多达 17 个家族参与生产,产量大、题材多样[7]。1945 年后,制画业面临衰落风险,许多家庭转做纸扎[7][8]。

Hàng Trống 画与 Đông Hồ 画区别在哪里?

Hàng Trống 画与 Đông Hồ 画的区别在于:只用木版印出墨线,然后由艺人逐幅手绘品色,因此每幅画的色调都可能不同。这是与河内街坊紧密相连的画派,据画家 Phan Ngọc Khuê 所述,1945 年前,河内有许多画店、刻版坊,在各大行街印刷和绘制年画[6]。

值得注意的是,Hàng Trống 画不只有年画,还有祭祀画和故事画。长期收藏民间画的画家 Phan Ngọc Khuê 曾介绍过一套近百年历史的 Hàng Trống 故事画,显示这一画派拥有比常见的祝颂画和祭祀画更少为人知的题材板块[6]。

艺人 Lê Đình Nghiên 据记载从事 Hàng Trống 画已达 62 年,说明尽管艺人数量比兴盛时期大幅减少,这门手艺仍有人坚守[1]。

Kim Hoàng 画有何特别之处,为何曾经失传?

Kim Hoàng 画的突出之处在于以红纸为底印刷,因此又称“红画”,曾一度名扬整个升龙城。Kim Hoàng 村位于旧升龙城以西的近郊,2025 年 7 月以前属河内市怀德县云耕社[2]。《越南法律报》写道,这一画派始见于黎熙宗时期,当时 Kim Hoàng 亭建成,悬挂“两榜会亭”匾额,标志着 Kim Bảng 与 Hoàng Bảng 两村合并为 Kim Hoàng 村[2];2018 年展览的介绍则记载 Kim Hoàng 画形成于 18 世纪下半叶[5]。

Kim Hoàng 画结合了 Đông Hồ 与 Hàng Trống 两个画派的技法:艺人只用一块刻版在纸上印出墨线,再手工点染颜色,因此即使出自同一块版,每幅画也各有面貌[2][5]。据《越南法律报》,所用的不是品色,而是中国墨和掺水牛皮胶的天然颜料,如石膏制白、赭石制红、稻草灰制黑;画角还题有诗句[2]。这幅画因富有创意,同时在审美和价格上都适合农民而深受喜爱[2]。据该文所述,近百年前每逢春节,Kim Hoàng 村的大街小巷都洋溢着欢声笑语、敲打嫩砖的声音,那些带着 Kim Hoàng 名号的红色画作随着村民的扁担走向 Đoài 地区的四面八方[2]。

据该文所述,1915 年一场大洪水冲走了大部分印版,制画业从此衰落,只剩零星几户;民众的喜好转向 Hàng Trống 画,Kim Hoàng 画在价格上又竞争不过 Đông Hồ 画,1945 年后已无艺人从事此业[2]。村中老人回忆,到 20 世纪 50 年代末,剩下的印版在反对迷信的运动中被劈作柴烧[2]。近年来,研究者如 Nguyễn Thị Thu Hòa 和 Trịnh Sinh 博士正在接续历史的断裂,让这一画派回归现代生活[2]。

làng Sình 画与北部各画派相比有何不同?

làng Sình 画与北部各画派的不同在于:它与顺化地区的文化精神生活和祭祀信仰紧密相连,而非单纯服务于春节装饰需求。làng Sình,字名为 Lại Ân 村,据 2025 年初的报道属顺化市顺化郡 Dương Nỗ 坊(2025 年 7 月起不再设郡级),有 400 多年制作民间画的历史[3]。làng Sình 的制画业据认为在建村后不久便出现,而村子的祖师也是从北宁迁入的[3]。

由于与 Đông Hồ 画同源,làng Sình 画有许多与 Đông Hồ 画相似的特点,如木版印刷方式、使用 dó 纸或 mộc 纸刷 điệp、用天然原料制色[3]。然而,làng Sình 画的用途更具信仰色彩,服务于顺化民众的祭祀与祈安需求[3]。

据艺人 Kỳ Hữu Phước——画村祖师的第九代传人所述,làng Sình 的制画业已延续数百年[3]。每逢春节来临,làng Sình 的制画气氛更加热闹,以满足民众的需求[3]。

làng Sình 画经历了哪些兴衰起伏?

《青年报》记载 làng Sình 的木版画业有 500 多年历史,与越通社所说的 400 多年不同;据该文所引的 Kỳ 氏家谱,Kỳ Hữu Hòa 把木版纸画手艺带到 làng Sình,被尊为这门手艺的祖师[4]。艺人 Kỳ Hữu Phước 据记载是家族中唯一仍坚持守护 làng Sình 木版画业的人[4]。

Phước 先生回忆,1975 年以后的几年里,制作祭祀用画的人被视为传播迷信,木版被没收劈作柴烧;他偷偷挖地窖埋藏刻版,夜里下到窖中点灯制画再带出去卖,因而保住了一套印版,后来捐赠给顺化古都遗迹保护中心[4]。

越南年画各流派今天的状况如何?

越南年画各流派今天的状况差异很大:Đông Hồ 还有两个家族从事此业并正获得保护支持,Hàng Trống 艺人极少,Kim Hoàng 已经中断并正在复原,而 làng Sình 则因与社区旅游结合而得以维持。

就 Đông Hồ 画而言,1945 年后,由于无人购买,制画业面临衰落风险,各家庭转做纸扎[8]。至今,Đông Hồ 村只剩两个家族制画:艺人 Nguyễn Hữu Sam(2017 年去世)家和艺人 Nguyễn Đăng Chế 家[8]。艺人 Nguyễn Đăng Chế 已收集并设法回购那些放弃此业的家庭的刻版[8]。

2025 年 12 月,在印度新德里举行的会议上,联合国教科文组织将 Đông Hồ 民间画制作技艺列入急需保护的非物质文化遗产名录[7]。艺人 Nguyễn Hữu Hoa 及其妻子——优秀艺人 Nguyễn Thị Oanh 仍坚持不懈地守护和发扬 Đông Hồ 民间画业[7]。

就 Hàng Trống 画而言,仍从事此业的艺人极少。艺人 Lê Đình Nghiên 从事 Hàng Trống 画已 62 年[1];据画家 Phan Ngọc Khuê 所说,这一画派如今只剩他一家仍在从业,主要依旧有印稿上色,新刻版的创作已无人再做[6]。画家 Phan Ngọc Khuê 仍在继续收集和介绍珍贵的 Hàng Trống 画套,为保存这一画派的资料做出贡献[6]。

就 Kim Hoàng 画而言,在失传约七十年后,“Kim Hoàng 画复原项目”由收藏家、河内陶瓷博物馆馆长 Nguyễn Thị Thu Hòa 与研究者、画家和艺人自 2016 年起开展;三年后,项目组复原了 33 种木刻画样和 19 种手绘画样,据 2021 年的这篇报道,村中有三人从事这一画派[2]。2018 年“越南民间画及应用”展览介绍了采用 Kim Hoàng 画装饰纹样的应用产品,收到河内地区小朋友的 300 多件参赛作品[5]。这是让民间画回归当代生活的新方向。

就 làng Sình 画而言,地方政府正在积极推传承工作,并结合社区旅游发展进行宣传和保护[3]。仍在制画的户数,两篇报道所记不同:《青年报》2023 年底称有 40 多户[4],越通社 2025 年初称有 20 多户[3]。

总之,区分越南年画各流派需要记住什么?

区分越南年画各流派的关键在于印刷技法和纸张材料。Đông Hồ 完全用木版在 điệp 纸上印刷,Hàng Trống 在 dó 纸上印线后手绘,Kim Hoàng 在红纸底上印线,而 làng Sình 在 dó 纸上木版印刷,主要服务于信仰需求。就现状而言,Đông Hồ 和 làng Sình 仍能维持此业,Hàng Trống 艺人极少,而 Kim Hoàng 已经中断并正在复原。了解这些差异不仅有助于区分各画派,还能看到越南民间艺术在历史长河中的多样性。

这些对你有用吗?

分享:

常见问题

Đông Hồ 画与 Hàng Trống 画有什么区别?

Đông Hồ 画完全用木版印刷,每一种颜色都是一块单独的雕版,印在由 dó 纸刷上贝壳粉制成的 điệp 纸上。Hàng Trống 画只用雕版印出黑色线条,然后由艺人手工为每一幅画上色,因此每幅画的色调都不同。此外,Hàng Trống 画还有祭祀画和故事画,并不只有年画。

Kim Hoàng 画为什么会失传?

据《越南法律报》报道,1915 年一场大洪水冲走了大部分画版,此业自此衰落;人们的喜好转向 Hàng Trống 画,Kim Hoàng 画在价格上无法与 Đông Hồ 画竞争,1945 年后便再没有艺人从事这一行。Kim Hoàng 画的复原项目从 2016 年开始实施。

Làng Sình 画与北方各画派相比有什么不同?

Làng Sình 画与北方各画派的不同之处在于,它与顺化地区的精神文化生活和祭祀信仰紧密相连,而不是单纯服务于过年的装饰需求。尽管它与 Đông Hồ 画有共同的源头,如木版印刷方式、dó 纸刷 điệp 粉和天然颜料,但 Làng Sình 画的用途带有更明显的信仰色彩,服务于顺化百姓的祭祀和祈安需求。

相关文章

相关查询工具

参考来源

  1. ↑ abNghệ nhân hơn 60 năm gìn giữ dòng tranh Hàng Trống, Đoạn mở đầu và phần mô tả nghệ nhân Lê Đình NghiênNghệ nhân Lê Đình Nghiên đã có 62 năm làm tranh Hàng Trống.
  2. ↑ abcdefghijHồi sinh dòng tranh Đỏ thất truyền suốt 7 thập kỷ trên đất Kinh kỳ, Phần Vang bóng một thời và mô tả về làng Kim HoàngBắt đầu xuất hiện từ thời vua Lê Hy Tông dòng “tranh Đỏ” Kim Hoàng từng một thời nức danh khắp đất Thăng Long.
  3. ↑ abcdefghNỗ lực bảo tồn tranh dân gian làng Sình của vùng đất Cố đô, Phần Độc đáo của tranh dân gian làng SìnhVới lịch sử hơn 400 năm, tranh dân gian làng Sình, phường Dương Nỗ, quận Thuận Hóa, thành phố Huế không chỉ được đánh giá cao về nghệ thuật tạo hình mà còn gắn liền với đời sống văn hóa tâm linh, trở thành nét văn hóa độc đáo của vùng đất Cố đô.
  4. ↑ abcdNgười nay làm việc xưa: 500 năm níu giữ tranh mộc bản làng Sình, Phần mở đầu và đoạn về nghệ nhân Kỳ Hữu PhướcNghề làm tranh mộc bản làng Sình tại Thừa Thiên-Huế có tuổi đời hơn 500 năm, đến nay hậu duệ vẫn tha thiết giữ nghề cho dù hành trình ấy cũng lắm gian nan…
  5. ↑ abcdeCuộc hội ngộ của sáu dòng tranh dân gian Việt Nam tiêu biểu, Đoạn giới thiệu triển lãm và danh sách sáu dòng tranhChương trình giới thiệu tới công chúng những hình ảnh, tư liệu về quá trình hình thành, phát triển cùng những đặc điểm nổi bật của sáu dòng tranh dân gian Việt Nam: tranh Kim Hoàng, tranh Hàng Trống, tranh Đông Hồ, tranh kính, tranh gói vải và tranh làng Sình.
  6. ↑ abcdNhững kỷ niệm giữ tranh Hàng Trống, Phần phỏng vấn họa sĩ Phan Ngọc Khuê về tranh Hàng TrốngTrước năm 1945, Hà Nội có nhiều hiệu tranh, phường tranh khắc ván, in, vẽ tranh ở các phố hàng
  7. ↑ abcdefĐại sứ quảng bá nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, Phần Miệt mài gìn giữ di sảnNghề làm tranh dân gian Đông Hồ ở khu phố Đông Khê, phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh ra đời cách đây khoảng 500 năm, phát triển rực rỡ vào thập niên 40 của thế kỷ XX.
  8. ↑ abcdeNghề tranh dân gian Đông Hồ trước những vận hội mới, Phần Những người giữ lửa làng nghềTheo các tài liệu cũ, nghề làm tranh dân gian đã được hình thành ở Đông Hồ vào thế kỷ XVI, đến năm 1945, có tới 17 dòng họ còn theo đuổi nghề làm tranh truyền thống, với vô số xưởng làm tranh trong làng.
#年画#民间画#ĐôngHồ画#HàngTrống画#KimHoàng画#LàngSình画#传统艺术