Bà Chúa Xứ núi Sam là ai?
Nguồn gốc và bản chất tín ngưỡng Bà Chúa Xứ núi Sam là gì?
Bà Chúa Xứ là vị thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ nữ thần của cư dân Nam Bộ, được hình thành trong quá trình khẩn hoang vùng đất Châu Đốc, An Giang. Khác với nhiều vị thần có lai lịch rõ ràng, Bà Chúa Xứ là một tín ngưỡng dân gian mang tính tổng hòa, là sự kế thừa, tiếp thu và sáng tạo của cư dân Việt trong quá trình mở cõi, dung hợp văn hóa của bốn dân tộc Việt, Chăm, Khmer và Hoa.
Tín ngưỡng này phản ánh đời sống tâm linh của cư dân nông nghiệp lúa nước, gắn liền với khát vọng về một cuộc sống an lành, mưa thuận gió hòa. Bà Chúa Xứ được xem là Mẹ Đất, Mẹ Xứ sở, luôn che chở và phù trợ cho dân chúng. Người dân đến với Bà để thỏa mãn niềm tin và sự mong cầu về sức khỏe, bình an và tài lộc. Đây không chỉ là nét đẹp văn hóa tâm linh mà còn là môi trường giáo dục truyền thống đạo đức "uống nước nhớ nguồn", nhắc nhở về công lao của cha ông trong việc dựng nước và giữ nước.
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ có gì đặc sắc?
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được tổ chức hằng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng 4 Âm lịch, tại Miếu Bà Chúa Xứ (tọa lạc dưới chân núi Sam, phường Vĩnh Tế, thành phố Châu Đốc) và khu vực bệ đá thờ Bà trên đỉnh núi. Đây là một trong những lễ hội tâm linh lớn nhất vùng Nam Bộ, mỗi năm thu hút hơn 4 triệu lượt khách hành hương trong và ngoài nước.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm theo nghi thức truyền thống với các nghi lễ đặc sắc:
- Lễ may áo Bà: Nghi lễ mở đầu, thể hiện sự thành kính của cộng đồng.
- Lễ phục hiện rước tượng Bà: Tái hiện nghi thức rước tượng Bà từ đỉnh núi xuống miếu, gợi nhớ về quá trình khai hoang, chinh phục thiên nhiên của cha ông.
- Lễ tắm Bà: Nghi lễ thanh tẩy, thể hiện sự chăm sóc, tôn kính dành cho Mẹ Xứ sở.
- Lễ thỉnh sắc thần, lễ túc yết, xây chầu, lễ chánh tế và lễ hồi sắc: Các nghi thức trang trọng diễn ra trong chính lễ, thể hiện lòng biết ơn và cầu mong sự phù hộ của Bà.
Vì sao UNESCO ghi danh tín ngưỡng Bà Chúa Xứ?
Vào hồi 9h47 phút ngày 4/12/2024 (giờ địa phương, tức 19h47 giờ Hà Nội), tại Kỳ họp thứ 19 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO diễn ra tại Asunción, Paraguay, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam đã chính thức được ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Theo Ủy ban Liên Chính phủ, hồ sơ đề cử của Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí quan trọng. Thứ nhất, di sản được cộng đồng người Kinh, Khmer, Chăm và Hoa tại Châu Đốc tổ chức, thể hiện sự giao thoa văn hóa, gắn kết cộng đồng và hòa hợp dân tộc. Các nghi lễ, phong tục và kỹ năng thực hành được trao truyền trong gia đình và cộng đồng thông qua truyền miệng và thực hành trực tiếp. Thứ hai, di sản góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy bình đẳng giới, phát triển kinh tế toàn diện và bảo vệ môi trường bền vững. Thứ ba, Nhà nước đã đề xuất các biện pháp bảo vệ hiệu quả, bao gồm việc đưa lễ hội vào tài liệu giảng dạy tại các trường trung học địa phương.
Giá trị nổi bật toàn cầu và công tác bảo tồn di sản này như thế nào?
Việc UNESCO ghi danh Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam không chỉ là sự vinh danh một lễ hội đơn thuần mà còn khẳng định giá trị của một hình thức thực hành văn hóa mang tính dung hợp cao. Di sản này phản ánh sự đa dạng văn hóa, đề cao những sáng tạo văn hóa tâm linh của các dân tộc và thúc đẩy sự hiểu biết, đối thoại giữa các cộng đồng có tín ngưỡng thờ Nữ thần ở Việt Nam, khu vực Đông Nam Á và trên thế giới.
Sau khi được ghi danh, tỉnh An Giang đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Trong đó, công tác đảm bảo an ninh trật tự, xây dựng nếp sống văn minh du lịch với định hướng "Du lịch xanh - Tâm linh mẫu mực" được đặc biệt chú trọng. Các hoạt động quảng bá, giáo dục di sản trong trường học và cộng đồng được đẩy mạnh, nhằm nâng cao ý thức của người dân trong việc cùng chung tay tổ chức, quản lý và gìn giữ di sản chung của dân tộc.
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là minh chứng sống động cho sự trường tồn của văn hóa Việt Nam, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ và các cộng đồng dân tộc, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của nhân loại.
