Lễ hội Óc Om Bóc và đua ghe Ngo của người Khmer Nam Bộ là gì?
Đối với đồng bào Khmer Nam Bộ, lễ hội Óc Om Bóc (hay còn gọi là lễ cúng Trăng) là một trong những lễ hội quan trọng nhất trong năm, gắn liền với đời sống nông nghiệp lúa nước. Lễ hội không chỉ là dịp để bày tỏ lòng biết ơn đến thần Mặt Trăng và các vị thần đã phù hộ cho mùa màng bội thu, mà còn là không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc, nơi các giá trị truyền thống được gìn giữ và trao truyền.
Nguồn gốc và thời gian tổ chức
Lễ hội Óc Om Bóc thường được tổ chức vào đêm rằm tháng 10 âm lịch hàng năm, thời điểm sau khi người nông dân đã thu hoạch xong vụ mùa. Đây là lúc họ có thời gian nghỉ ngơi và tạ ơn các đấng thần linh. Tại tỉnh Sóc Trăng, một trong những địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống, lễ hội được nâng lên quy mô cấp tỉnh và thường diễn ra trong nhiều ngày với nhiều hoạt động phong phú. Theo thông tin từ TTXVN, Lễ hội Óc Om Bóc và đua ghe Ngo tỉnh Sóc Trăng năm 2023 được tổ chức từ ngày 25 đến 27/11/2023 tại Sóc Trăng. Lễ hội nhằm tôn vinh những nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào các dân tộc trong tỉnh.
Ý nghĩa tâm linh của lễ cúng Trăng là gì?
Theo quan niệm dân gian của người Khmer, thần Mặt Trăng (Neang Kheo) có vai trò quan trọng trong việc điều tiết thời tiết, giúp mùa màng tươi tốt. Trong đêm cúng Trăng, mỗi gia đình chuẩn bị một mâm lễ vật đặt trước sân hoặc trước cửa nhà, nơi có ánh trăng chiếu rọi. Lễ vật thường gồm: cốm dẹp (cốm trộn với dừa và đường thốt nốt), trái cây, bánh trái, khoai lang, sắn luộc và các sản vật của mùa vụ. Người ta tin rằng, khi ánh trăng chiếu vào mâm lễ, thần Mặt Trăng đã nhận được lòng thành của gia chủ.
Sau khi cúng xong, mọi người cùng nhau thưởng thức lễ vật, đặc biệt là món cốm dẹp. Người lớn thường xoa cốm dẹp lên mặt và tay trẻ em với mong ước các em được khỏe mạnh, may mắn và hay ăn chóng lớn trong năm mới. Nghi thức này cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, gắn kết tình thân sau những tháng ngày lao động vất vả.
Hội đua ghe Ngo có ý nghĩa gì?
Nếu lễ cúng Trăng mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thì hội đua ghe Ngo là hoạt động sôi động nhất, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Trong văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, chiếc ghe Ngo giữ vai trò quan trọng về mặt tâm linh, là tài sản quý giá và thiêng liêng, là bộ mặt của ngôi chùa và phum sóc. Mỗi ngôi chùa Khmer thường sở hữu một hoặc nhiều chiếc ghe Ngo để tham gia thi đấu, thể hiện sức mạnh, sự đoàn kết và lòng tự hào của cộng đồng.
Ghe Ngo là loại thuyền độc mộc dài từ 20 đến hơn 30 mét, thân ghe được đục đẽo từ những cây gỗ quý (thường là sao, dầu). Đầu ghe được chạm khắc tinh xảo hình tượng linh vật như rắn thần Naga, chim thần Krud, hoặc các hoa văn truyền thống, được sơn son thếp vàng rực rỡ. Ghe Ngo có sức chứa từ 40 đến hơn 50 tay chèo, họ là những thanh niên trai tráng khỏe mạnh, mặc trang phục truyền thống sặc sỡ của dân tộc mình.
Không khí náo nhiệt của ngày hội
Ngày diễn ra đua ghe Ngo, hàng vạn người dân từ khắp các phum sóc và du khách thập phương đổ về bờ sông để cổ vũ. Không khí trở nên vô cùng náo nhiệt với tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng hò reo của khán giả. Mỗi đội đua có một người chỉ huy đứng ở mũi ghe để hô nhịp, còn các tay chèo phối hợp nhịp nhàng theo tiếng trống, tạo nên một màn trình diễn đầy màu sắc và sức mạnh trên mặt nước. Các đội thi đấu với quyết tâm cao nhất để mang vinh quang về cho ngôi chùa và phum sóc của mình.
Giá trị văn hóa và sự lan tỏa
Lễ hội Óc Om Bóc và đua ghe Ngo không chỉ là một sự kiện văn hóa, thể thao đơn thuần mà còn là biểu tượng cho sự gắn kết cộng đồng, là dịp để người Khmer Nam Bộ khẳng định bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc mình trong nền văn hóa đa dạng của Việt Nam. Lễ hội cũng là cơ hội quảng bá du lịch, giới thiệu những nét đẹp văn hóa đặc sắc đến với du khách trong và ngoài nước. Trong những năm gần đây, nhiều tỉnh thành như Sóc Trăng, Cần Thơ, Trà Vinh đã nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội, đưa nó trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Việc duy trì tổ chức lễ hội một cách trang trọng và quy mô không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, vui chơi giải trí của người dân mà còn thể hiện sự quan tâm của các cấp chính quyền trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, góp phần xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Bài tổng quan chủ đề: Lễ hội truyền thống Việt Nam có những loại nào?
