Lễ hội Nữ tướng Lê Chân có ý nghĩa gì với thành phố Cảng?
Đối với người dân Hải Phòng, Nữ tướng Lê Chân không chỉ là một nhân vật lịch sử mà còn là vị Thành hoàng, người có công khai khẩn, lập nên vùng đất An Biên trang xưa, tiền thân của thành phố cảng ngày nay. Tưởng nhớ công ơn của bà, cứ vào ngày mùng 8 tháng 2 âm lịch hằng năm, người dân đất Cảng lại long trọng tổ chức Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân. Đây được xem là một trong những lễ trọng nhất của thành phố, thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn và niềm tự hào sâu sắc của người dân nơi đây.
Năm 2016, lễ hội này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử to lớn của sự kiện trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
Cuộc đời và sự nghiệp của Nữ tướng Lê Chân
Thân thế và quá trình lập ấp của Lê Chân diễn ra như thế nào?
Theo thần tích, Nữ tướng Lê Chân sinh năm 20 (SCN) tại xã An Biên, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, xứ Hải Dương (nay thuộc xã An Thủy, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh). Bà là con của cụ Lê Đạo và bà Trần Thị Châu, một gia đình có nghề chữa bệnh cứu người. Từ nhỏ, Lê Chân đã nổi tiếng xinh đẹp, thông minh, giỏi võ nghệ và có chí lớn.
Khi Thái thú Tô Định nghe danh tiếng của bà, đã đòi ép bà làm tỳ thiếp. Gia đình kiên quyết khước từ, dẫn đến việc Tô Định hãm hại cụ Lê Đạo. Mang trong lòng mối thù nhà, nợ nước, Lê Chân đã cùng thân quyến rời bỏ quê hương, đến vùng An Dương, cửa sông Cấm để khai hoang, lập ấp. Nơi đây ban đầu được đặt tên là làng Vẻn, sau đó đổi thành trang An Biên, chính là khu vực trung tâm thành phố Hải Phòng ngày nay.
Lê Chân tham gia khởi nghĩa Hai Bà Trưng như thế nào?
Nghe tin Hai Bà Trưng đang chiêu mộ nghĩa binh ở xứ Đoài, Lê Chân đã tìm đến gặp gỡ và bàn luận việc đánh đuổi quân xâm lược. Sau đó, bà trở về An Biên, chiêu tập binh mã, luyện rèn vũ khí và tích trữ lương thảo để chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.
Mùa xuân năm Canh Tý (40 SCN), khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, Lê Chân cùng đội nghĩa binh của mình từ vùng duyên hải phía đông đã nhanh chóng gia nhập và góp phần làm nên thắng lợi chung. Sau chiến thắng, bà được Hai Bà Trưng phong làm Thánh Chân Công chúa, giữ chức Chưởng quản binh quyền, coi giữ vùng hải tần phía đông bắc đất nước.
Sự nghiệp trấn giữ và hy sinh của Nữ tướng Lê Chân
Sau khởi nghĩa, Nữ tướng Lê Chân trở về An Biên, tiếp tục mở mang đất đai, phát triển sản xuất, xây dựng làng mạc trù phú. Bà cũng cho đào hào, đắp lũy, luyện tập quân sĩ để trấn giữ vùng trọng yếu phía đông. Khi Mã Viện đem đại quân sang xâm lược lần thứ hai, do lực lượng chênh lệch, nghĩa quân không thể bảo toàn lực lượng, bà đã tuẫn tiết để bảo toàn danh dự, trở thành tấm gương về lòng trung nghĩa và khí tiết.
Kiến trúc tưởng niệm và biểu tượng hiện đại
Đền Nghè và Đình An Biên có gì đặc biệt?
Sau khi bà qua đời, người dân An Biên đã dựng đền thờ để tưởng nhớ, gọi là An Biên cổ miếu, ngày nay là Đền Nghè tọa lạc trên phố Mê Linh. Đền đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Bên cạnh đó, Đình An Biên trên phố Hai Bà Trưng cũng là một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia gắn liền với thờ tự Nữ tướng.
Tượng đài Nữ tướng Lê Chân ở đâu?
Năm 1999, thành phố Hải Phòng đã khởi công dựng Tượng đài Nữ tướng Lê Chân tại trung tâm thành phố. Bức tượng được đúc bằng đồng, cao 7,5m, nặng 19 tấn, hoàn thành vào cuối năm 2000. Tượng đài đã nhanh chóng trở thành một trong những biểu tượng quen thuộc của thành phố Cảng, là nơi người dân và du khách đến dâng hương, tưởng nhớ vào các ngày lễ trọng.
Bộ Kim phẩm đền Nghè là bảo vật quốc gia gì?
Một sự kiện đặc biệt quan trọng là việc Bộ Kim phẩm đền Nghè được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 1712/QĐ-TTg ngày 31/12/2024. Bộ kim phẩm này gồm 22 hiện vật bằng vàng, được chế tác thủ công tinh xảo từ thời Nguyễn đầu thế kỷ XX, do các tín chủ cung tiến để tri ân Nữ tướng Lê Chân. Sau 48 năm được bảo quản tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, bộ kim phẩm độc bản này đã được Bảo tàng Hải Phòng tiếp nhận và trưng bày, phục vụ nhu cầu tham quan, chiêm bái của nhân dân và du khách.
Nghi thức và hoạt động chính của Lễ hội gồm những gì?
Phần lễ: Đoàn rước trang nghiêm
Lễ hội được khởi đầu bằng đoàn rước từ Đền Nghè và Đình An Biên đến Quảng trường Tượng đài Nữ tướng Lê Chân. Đoàn rước bao gồm các nghi thức truyền thống như múa lân, trống, chiêng, bát biểu, kiệu Long đình, cùng đội nhạc bát âm, đội tế nữ quan và đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Không khí trang nghiêm, thành kính của phần lễ thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của người dân đối với công lao của vị nữ tướng.
Phần hội có bản sắc văn hóa như thế nào?
Bên cạnh phần lễ, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống phong phú. Du khách có cơ hội thưởng thức hát ca trù, chèo cổ, biểu diễn nhạc cụ dân tộc và hòa mình vào các trò chơi dân gian được tái hiện. Đặc biệt, phiên chợ Vẻn, một phiên chợ quê được tái hiện trong khuôn khổ lễ hội, luôn thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự, mang đến trải nghiệm văn hóa độc đáo.
Trong những năm gần đây, lễ hội còn được tổ chức với quy mô hoành tráng hơn với các chương trình nghệ thuật đặc sắc như "Nữ tướng Lê Chân - Thành hoàng đất Cảng", thu hút sự tham gia của hàng trăm nghệ sĩ, diễn viên chuyên nghiệp và không chuyên.
Giá trị và ý nghĩa của lễ hội trong đời sống đương đại là gì?
Lễ hội Nữ tướng Lê Chân không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng cổ truyền của người dân địa phương mà còn góp phần quan trọng trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn cho thế hệ trẻ. Đây cũng là dịp để quảng bá, giới thiệu những giá trị di tích lịch sử, văn hóa cũng như tiềm năng phát triển du lịch của thành phố Hải Phòng đến với du khách trong và ngoài nước.
Sự kiện Bộ Kim phẩm đền Nghè được công nhận là Bảo vật quốc gia đã nâng cao hơn nữa giá trị của di sản, khẳng định những nỗ lực của chính quyền và nhân dân thành phố trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa lịch sử cho muôn đời sau.
