Lễ hội Lồng Tồng là gì?
Đối với đồng bào Tày, Nùng ở vùng trung du và miền núi phía Bắc, cũng như cộng đồng di cư vào Tây Nguyên, Lễ hội Lồng Tồng (còn gọi là Hội xuống đồng) là một trong những dịp lễ quan trọng nhất trong năm. Đây không chỉ là ngày hội vui chơi đầu xuân mà còn là nghi lễ nông nghiệp cổ truyền, mang đậm dấu ấn tín ngưỡng phồn thực, thể hiện ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.
Nguồn gốc và ý nghĩa của tên gọi
Theo cách hiểu phổ biến, "Lồng Tồng" trong tiếng Tày có nghĩa là "xuống đồng" (Lồng: xuống, Tồng: đồng, ruộng). Lễ hội được khởi nguồn từ chính nhu cầu sản xuất nông nghiệp của người Tày khi họ sống quần tụ thành làng bản. Trước khi bước vào một vụ mùa mới, cộng đồng tổ chức nghi lễ để tạ ơn các vị thần linh, đặc biệt là Thần Nông, cầu mong cho đất đai màu mỡ, cây trồng tươi tốt. Chủ tịch UBND xã Phong Dụ Thượng (Lào Cai), ông Lương Văn Thu, cho biết lễ hội khởi nguồn từ nhu cầu sản xuất nông nghiệp và là biểu tượng thiêng liêng gắn kết cộng đồng.
Phần lễ có nghi thức và màn tịch điền như thế nào?
Lễ hội thường được tổ chức vào những ngày đầu năm mới (thường là mùng 4, mùng 5 hoặc mùng 6 Tết) tại một thửa ruộng đẹp và rộng rãi nhất được cộng đồng chọn lựa kỹ lưỡng. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức cúng tế tại đình làng hoặc ngay tại khu ruộng được chọn.
- Lễ vật dâng cúng: Người dân chuẩn bị mâm cỗ tươm tất với các sản vật nông nghiệp như đầu thịt heo, gà luộc, xôi ngũ sắc, bánh dày, chè lam và nhiều loại hoa quả. Mâm cỗ được bày biện trang trọng, thể hiện lòng thành kính của cộng đồng đối với thần linh.
- Vai trò của thầy mo (thầy cúng): Thầy mo đại diện cho cộng đồng thực hiện các bài khấn, cầu cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu, muôn vật sinh sôi nảy nở. Trong lúc khấn, thầy cúng vung "nước thánh" (nước được các cô sơn nữ mang từ đầu nguồn về). Theo quan niệm, ai hứng được giọt nước thánh sẽ gặp may mắn trong cả năm.
- Nghi thức tịch điền (xuống đồng): Đây là điểm nhấn quan trọng nhất của lễ hội. Người đứng đầu địa phương hoặc già làng sẽ thực hiện những đường cày đầu tiên trên thửa ruộng được chọn trong tiếng trống hội rộn ràng. Hành động này mở đầu cho mùa sản xuất mới. Ngay sau đó, người dân cùng nhau gieo hạt, gửi gắm niềm tin vào một năm đủ đầy, mưa thuận gió hòa.
Phần hội diễn ra những hoạt động gì?
Sau phần lễ là phần hội diễn ra vô cùng sôi nổi, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Các trò chơi dân gian không chỉ mang tính giải trí mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sự dẻo dai và khéo léo của con người nơi đây.
- Các trò chơi dân gian đặc sắc: Ném còn (tung còn), kéo co, đẩy gậy, bịt mắt bắt vịt, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo, thi cày ruộng, đi cầu kiều, lày cỏ... Mỗi trò chơi đều mang một ý nghĩa riêng, như ném còn là biểu tượng cho ước vọng sinh sôi, mùa màng tốt tươi; kéo co thể hiện sự đoàn kết của cộng đồng.
- Không gian văn hóa, văn nghệ: Các tiết mục văn nghệ tái hiện sinh động đời sống lao động, sản xuất của người dân vùng cao. Đặc biệt, tiếng đàn tính và những làn điệu hát then (then tính) ngọt ngào, mượt mà là nét đặc trưng không thể thiếu, phản ánh tâm tư, tình cảm của người Tày, Nùng.
- Ẩm thực và sản vật địa phương: Lễ hội là dịp để người dân giới thiệu những món ăn truyền thống như xôi ngũ sắc, bánh khảo, cốm, bánh dày, rượu nếp, khau nhục, lạc sườn và các đặc sản như cá bỗng, gà đen, lợn đen bản địa. Đây cũng là cơ hội để quảng bá nông sản và phát triển du lịch cộng đồng.
Giá trị cộng đồng và sức lan tỏa của lễ hội Lồng Tồng là gì?
Lễ hội Lồng Tồng không chỉ bó hẹp trong phạm vi một dân tộc. Theo thời gian, lễ hội đã lan tỏa và thu hút sự tham gia của nhiều dân tộc khác như Dao, H'Mông, Thái. Điều này tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, thắt chặt tình đoàn kết giữa các cộng đồng. Đối với những người Tày, Nùng xa quê (như cộng đồng tại Đắk Lắk), việc duy trì lễ hội vào dịp đầu xuân là cách để gìn giữ bản sắc, hướng về cội nguồn và giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống của dân tộc.
Việc duy trì tổ chức lễ hội thường niên góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể, đồng thời tạo điểm nhấn cho phát triển du lịch, mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương. Lễ hội Lồng Tồng thực sự là một di sản văn hóa quý báu, là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng và khát vọng sinh sôi, phát triển của con người trong mối quan hệ mật thiết với thiên nhiên.
Bài tổng quan chủ đề: Lễ hội truyền thống Việt Nam có những loại nào?
