Từ Buôn Ma Thuột đến "vua cà phê"
Đặng Lê Nguyên Vũ sinh ngày 10/2/1971 tại Ninh Hòa, Khánh Hòa, trong một gia đình nông dân nghèo, sau chuyển lên vùng M'Drắk, Đắk Lắk. Đang học Y khoa tại Đại học Tây Nguyên, ông rẽ hướng sang kinh doanh cà phê, lập nghiệp cùng vợ khi đó là bà Lê Hoàng Diệp Thảo từ năm 1992 và chính thức mở cơ sở rang xay Trung Nguyên tại Buôn Ma Thuột năm 1996 với khởi điểm rất khiêm tốn. Năm 1998, Trung Nguyên mở quán đầu tiên tại TP.HCM, phát triển nhanh nhờ mô hình nhượng quyền. Năm 2003, thương hiệu cà phê hòa tan G7 ra đời, cạnh tranh trực tiếp với Nescafé; năm 2005, nhà máy chế biến quy mô lớn tại Bình Dương đi vào hoạt động. Trung Nguyên trở thành một trong những thương hiệu cà phê nội địa lớn nhất Việt Nam, còn ông được Forbes Asia và National Geographic Traveller gọi là "Vua cà phê Việt Nam".
Vì sao việc sáng lập Trung Nguyên lại đáng chú ý?
Bởi vì nó xảy ra đúng vào giai đoạn cà phê Việt Nam đang chuyển mình từ một mặt hàng nông sản xuất khẩu thô thành một thứ có thương hiệu. Việt Nam khi đó đã nằm trong nhóm nước sản xuất cà phê lớn của thế giới, nhưng phần lớn hạt cà phê vẫn bán dưới dạng nguyên liệu, giá trị gia tăng nằm ở khâu rang xay và phân phối lại thuộc về các thương hiệu nước ngoài. Một cơ sở rang xay nhỏ đặt ngay tại Buôn Ma Thuột, vùng trồng cà phê trọng điểm, là cách đặt mình vào đúng chỗ hẹp nhất của chuỗi giá trị. Việc Trung Nguyên từ đó lớn lên thành một trong những thương hiệu cà phê nội địa lớn nhất Việt Nam cho thấy người sáng lập không chỉ bán hạt cà phê mà còn xây một thương hiệu tiêu dùng gắn với vùng nguyên liệu.
G7 và nhà máy Bình Dương có ý nghĩa gì?
Hai cột mốc này đánh dấu bước chuyển từ bán cà phê rang xay sang sản xuất công nghiệp quy mô lớn. Khi G7 ra đời năm 2003, thị trường cà phê hòa tan trong nước gần như nằm trong tay các hãng nước ngoài, nên việc một thương hiệu Việt đối đầu trực tiếp ở đúng phân khúc đó là điều chưa nhiều doanh nghiệp trong ngành dám làm. Đến năm 2005, nhà máy chế biến cà phê quy mô lớn tại Bình Dương đi vào hoạt động, cho phép doanh nghiệp chủ động năng lực chế biến thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào gia công. Đặt cạnh nhau, hai sự kiện này cho thấy tham vọng khép kín từ vùng trồng đến sản phẩm bán ra thị trường.
Danh xưng "Vua cà phê Việt Nam" đến từ đâu?
Danh xưng này gắn với việc Forbes Asia và National Geographic Traveller dùng nó khi nói về ông, tức là cách gọi của giới truyền thông quốc tế chứ không phải một chức danh chính thức. Nó phản ánh vị trí của Trung Nguyên trong ngành cà phê Việt Nam ở thời điểm được nhắc tới, đồng thời cũng là một cách gọi khái quát, không đo lường được thị phần hay doanh số cụ thể. Cần phân biệt rõ: đây là ghi chép của báo chí về một cách gọi, không phải một danh hiệu do cơ quan nào phong tặng.
Triết lý "cà phê đạo" và hành trình thanh niên khởi nghiệp
Đặng Lê Nguyên Vũ được biết đến với những phát ngôn mang màu sắc triết lý về cà phê, khát vọng đưa Buôn Ma Thuột thành "thánh địa cà phê toàn cầu" và các buổi diễn thuyết truyền cảm hứng khởi nghiệp cho giới trẻ. Năm 2013, ông thiền định 49 ngày tại M'Drắk rồi gần như vắng bóng trên truyền thông nhiều năm, trước khi trở lại công chúng năm 2018, tự xưng là "Qua". Từ đó ông khởi xướng chương trình "Hành trình từ trái tim", tặng sách và cổ vũ tinh thần lập nghiệp cho thanh niên tại nhiều địa phương.
Vì sao các hoạt động truyền cảm hứng khởi nghiệp lại được chú ý?
Bởi vì chúng gắn với chính câu chuyện lập nghiệp của ông, một người bỏ ngang việc học y để làm cà phê rồi dựng nên một thương hiệu lớn. Chương trình "Hành trình từ trái tim" tặng sách và cổ vũ tinh thần lập nghiệp cho thanh niên tại nhiều địa phương, tức là hoạt động hướng tới đối tượng chưa có nhiều nguồn lực, chứ không phải một chiến dịch quảng bá sản phẩm. Cách gọi "Qua" và các phát ngôn mang màu sắc triết lý cho thấy ông chủ động xây dựng hình ảnh người truyền cảm hứng bên cạnh vai trò doanh nhân, và phần hình ảnh này chủ yếu được ghi lại qua báo chí và các buổi nói chuyện công khai.
Tranh chấp gia đình và giai đoạn gần đây
Từ năm 2015, tranh chấp quyền điều hành Trung Nguyên giữa ông và bà Lê Hoàng Diệp Thảo kéo theo vụ ly hôn được báo chí theo dõi sát trong nhiều năm. Tòa sơ thẩm tuyên ly hôn tháng 3/2019; đến tháng 5/2021, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định giám đốc thẩm cuối cùng, chia khối tài sản chung khoảng 7.900 tỷ đồng, trong đó ông Vũ nhận phần lớn cổ phần Trung Nguyên và thanh toán chênh lệch giá trị cho bà Thảo. Hiện ông vẫn là Chủ tịch kiêm người đại diện pháp luật của Trung Nguyên Legend, tiếp tục mở rộng hệ thống với khoảng 660 điểm bán tính đến đầu năm 2025, cùng tham vọng phát triển chuỗi cửa hàng tại Trung Quốc và Mỹ, dù kim ngạch xuất khẩu vẫn còn khiêm tốn so với quy mô thị trường.
Vụ ly hôn kéo dài nhiều năm nói lên điều gì về doanh nghiệp?
Nó cho thấy quyền sở hữu và quyền điều hành Trung Nguyên gắn chặt với quan hệ hôn nhân giữa hai người sáng lập, đến mức một vụ việc gia đình trở thành vấn đề quản trị doanh nghiệp. Tranh chấp bắt đầu từ năm 2015, qua tòa sơ thẩm tháng 3/2019 và kết thúc bằng quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao tháng 5/2021, kéo dài gần một thập kỷ tính từ lúc phát sinh. Việc phân chia khối tài sản chung khoảng 7.900 tỷ đồng, với phần lớn cổ phần Trung Nguyên thuộc về ông Vũ, là điểm mấu chốt xác lập lại cấu trúc sở hữu của tập đoàn.
Trung Nguyên Legend hiện được mở rộng theo hướng nào?
Hướng mở rộng hiện tại là hệ thống bán lẻ và thị trường nước ngoài, song song với việc giữ vai trò chủ tịch kiêm người đại diện pháp luật của ông Vũ. Hệ thống gồm khoảng 660 điểm bán E-Coffee và Trung Nguyên Legend Café tính đến đầu năm 2025, cùng tham vọng phát triển chuỗi cửa hàng tại Trung Quốc và Mỹ, nơi thương hiệu đã có mặt tại nhiều thành phố lớn. Điểm cần lưu ý là quy mô chuỗi và độ phủ thương hiệu chưa đi kèm kim ngạch xuất khẩu tương xứng, nên khoảng cách giữa tham vọng và kết quả kinh doanh thực tế vẫn là phần báo chí thường nhắc tới khi nói về các dự án còn dang dở.