Tới nội dung

Tính ngày lễ vòng đời

Nhập ngày sinh của bé hay ngày người thân mất, em tính các mốc cúng theo tục: đầy tháng, thôi nôi của bé; ba ngày, các tuần tới 49 ngày, trăm ngày, giỗ đầu, giỗ hết của người mất. Mỗi mốc có ngày âm, ngày dương, thứ và nguồn; chỗ các nguồn tính khác nhau, em ghi cả hai cách.

Văn hoá và tín ngưỡngGhi chép phong tục, có tư liệu.

Số ngày, số tháng của mỗi mốc theo tục có nguồn; ngày âm và ngày dương do phép tính lịch đổi ra.

Xem tiếp

Xem lịch âm

Muốn xem cả tháng quanh một mốc, mùng một, ngày rằm và can chi từng ngày? Lịch âm bày đủ tháng.

Mở Xem lịch âm

Điều chưa ai chứng minh

Trang ghi các mốc như một phong tục, không nói niềm tin gắn với lễ đúng hay sai. Tục mỗi vùng, mỗi nhà khác nhau; chỗ nguồn khác nhau hay không nói rõ cách đếm, trang ghi cả hai cách.

Đọc tiếp

Hỏi Nhật Nguyệt AI

Tìm hiểu thêm

Các mốc cúng vòng đời tính thế nào?

Đầy tháng tính tròn một tháng âm: cùng ngày âm của tháng âm kế tiếp, tháng nhuận cũng tính là một tháng. Báo Giáo dục và Thời đại (2012) ghi lễ cúng Mụ làm khi trẻ đủ một tháng, tính theo âm lịch.

Báo Đà Nẵng (2016) ghi hai tục tính lệch theo giới. Tục "gái lùi hai, trai lùi một" lấy mốc tròn tháng rồi làm sớm hai ngày cho bé gái, một ngày cho bé trai: bé sinh 28/3 âm thì bé gái cúng 26/4, bé trai 27/4. Một số nơi như Sóc Trăng theo tục "gái sụt hai, trai trồi một", bé trai muộn hơn mốc một ngày.

Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915) chép tục Hà Nội đầu thế kỷ 20: con trai đầy cữ bảy ngày, con gái chín ngày. Sách dẫn Vân đài loại ngữ của Lê Quý Đôn: đẻ con được ba ngày làm cỗ cúng mụ; đầy tháng, trăm ngày và đầy tuổi tôi đều làm cỗ cúng gia tiên.

Với người mất, sách ghi: an táng xong tế ngu ba ngày (sơ ngu, tái ngu, tam ngu); bốn mươi chín ngày là chung thất; một trăm ngày là tốt khốc, từ đó thôi cúng cơm hai buổi; được một năm là giỗ đầu (tiểu tường), hai năm là giỗ hết (đại tường); sau đại tường hai tháng chọn một ngày làm lễ đàm tế. Ở Nam Bộ, theo Huỳnh Ngọc Trảng, lễ mở cửa mả làm trước lễ tam ngu, và hôm sau chung thất có lễ năm mươi ngày.

Có hai chỗ nguồn tính khác nhau. Giỗ đầu, giỗ hết: Phan Kế Bính ghi "được một năm", "hai năm", tức cùng ngày âm năm sau; Báo Giác Ngộ (2023) đếm tròn 12 và 24 tháng âm, kể cả tháng nhuận, nên khi có tháng nhuận xen giữa thì ngày theo cách ấy sớm hơn một tháng. Các mốc đếm ngày như 49 ngày, 100 ngày: nguồn không nói ngày mất có tính là ngày thứ nhất không. Ở cả hai chỗ, tiện ích ghi cả hai ngày.

Các mốc, cách tính và nguồn
MốcCách tínhNguồn
Cúng mụ ba ngàyBa ngày sau ngày sinhVân đài loại ngữ, dẫn trong Việt Nam phong tục
Đầy cữBé trai bảy ngày, bé gái chín ngàyViệt Nam phong tục (tục Hà Nội)
Đầy thángTròn một tháng âmBáo Giáo dục và Thời đại, 2012
Đầy tháng, tục "gái lùi hai, trai lùi một"Mốc tròn tháng, bé gái sớm hai ngày, bé trai sớm một ngàyBáo Đà Nẵng, 2016
Đầy tháng, tục "gái sụt hai, trai trồi một"Mốc tròn tháng, bé gái sớm hai ngày, bé trai muộn một ngàyBáo Đà Nẵng, 2016
Đầy năm, thôi nôiCùng ngày âm năm sauViệt Nam phong tục
Tam ngu, mở cửa mảNgày thứ ba kể từ ngày an tángViệt Nam phong tục; Huỳnh Ngọc Trảng
Chung thấtBốn mươi chín ngàyViệt Nam phong tục
Tốt khốcMột trăm ngàyViệt Nam phong tục
Giỗ đầu (tiểu tường)Cùng ngày âm năm sau; hay tròn 12 tháng âmViệt Nam phong tục; Báo Giác Ngộ, 2023
Giỗ hết (đại tường)Cùng ngày âm hai năm sau; hay tròn 24 tháng âmViệt Nam phong tục; Báo Giác Ngộ, 2023
Đàm tếSau giỗ hết hai tháng, gia đình chọn ngàyViệt Nam phong tục

Câu hỏi thường gặp

Cúng đầy tháng tính theo ngày âm hay ngày dương?

Theo tục, tính theo âm lịch: cùng ngày âm của tháng âm kế tiếp. Bé sinh mùng 10 tháng 2 âm năm 2023 (1/3/2023) thì tròn tháng là mùng 10 tháng 2 nhuận (31/3/2023), vì năm ấy nhuận tháng 2.

"Gái lùi hai, trai lùi một" là gì, có tục nào khác không?

Là tục làm đầy tháng sớm hơn mốc tròn tháng: bé gái sớm hai ngày, bé trai sớm một ngày. Báo Đà Nẵng (2016) ghi thêm một số nơi như Sóc Trăng tính "gái sụt hai, trai trồi một", bé trai muộn hơn một ngày. Tiện ích ghi cả hai tục, không chọn thay anh chị.

Cúng ba ngày, mở cửa mả tính từ ngày nào?

Tính từ ngày an táng, không từ ngày mất. Hôm an táng là sơ ngu, hôm sau tái ngu, ngày thứ ba là tam ngu; ở Nam Bộ lễ mở cửa mả làm trước lễ tam ngu. Anh chị nhập ngày an táng để em tính ra ngày.

Cúng 49 ngày có tính cả ngày mất không?

Nguồn chỉ ghi "bốn mươi chín ngày". Đếm ngày mất là ngày thứ nhất thì mốc là ngày mất cộng 48 ngày; đủ 49 ngày sau ngày mất thì cộng 49. Người mất ngày 15/9/2022 có hai ngày 2/11 và 3/11/2022, tiện ích ghi cả hai.

Giỗ đầu và giỗ hết khác nhau thế nào?

Giỗ đầu (tiểu tường) là giỗ năm thứ nhất, giỗ hết (đại tường) là giỗ năm thứ hai, cả hai còn trong vòng tang. Sau giỗ hết hai tháng có lễ đàm tế bỏ tang; từ năm thứ ba là giỗ thường, giữ đúng ngày tháng âm ngày mất.

Năm có tháng nhuận thì giỗ đầu tính thế nào?

Báo Giác Ngộ (2023) đếm tròn 12 tháng âm: người mất 20/8 âm năm 2022, năm 2023 nhuận tháng 2, nên tiểu tường là 20/7 âm 2023. Tính cùng ngày âm năm sau thì là 20/8. Khi hai cách ra hai ngày, tiện ích ghi cả hai.