Lễ cúng bến nước của người Ê-đê
Còn gọi: Lễ cúng bến nước của người Ê Đê, Lễ cúng bến nước của người Êđê
- Lễ của các dân tộc
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Lễ tạ ơn và cầu nguồn nước của buôn, do thầy cúng, già làng và chủ bến nước làm; theo lệ đủ là ba ngày: cúng tại nhà chủ bến và bến nước, cấm buôn, mở cổng buôn.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Cuối tháng Chạp, sau thu hoạch (Đắk Lắk); tháng Giêng (Ninh Tây, Khánh Hòa)
- Cúng ai
- Thần Nước, các Yàng; tổ tiên của chủ bến nước
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Miền Trung
Tây Nguyên, Người Người Ê-đê, buôn Ea Nur (buôn Nur), xã Pơng Drang, Krông Búk, Đắk Lắk, Dân gian
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Chạp, sau thu hoạch; ba ngày (năm 2013 bắt đầu ngày 17 tháng 1 dương lịch)
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà dài của chủ bến nước, bến nước, cổng buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng, già làng, chủ bến nước; cả buôn góp công góp của
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Heo đực đen | 1 | Mặn | Phải có. Ngày thứ nhất |
| Thịt heo thái nhỏ bày năm món trong nia; tiết heo pha rượu đựng trong chén đồng | Mặn | Phải có | |
| Gà trống lông trắng, một ché rượu, sợi chỉ buộc lông gà | Mặn | Phải có. Ngày thứ hai, ngày cấm buôn | |
| Trà, rượu, nước | |||
| Ché rượu cần buộc thành hàng dọc ở nhà dài | 7 hoặc 9 | Phải có. Bài năm 2020 ghi 7 ché (3 cúng bến nước, 2 cúng chủ nhà, 2 đãi khách); bài năm 2013 ghi 9 ché (3 cúng chủ bến nước, 3 cúng chủ nhà, 3 đãi khách) | |
| Trầu cau | |||
| Trầu cau, gạo, cơm xôi, thuốc | Chay | ||
| Khác | |||
| Một ché rượu, một gà trống, khố, áo, khăn, khiên, đao, bầu nước, kiềng đồng, chén đồng, cuốc, gạo đựng trong nia | Phải có. Ngày thứ ba, mở cổng buôn | ||
Tây Nguyên, Người Người Ê-đê, buôn Ky (Buôn Ma Thuột), buôn Ea Yông A (Krông Pắc), Đắk Lắk, Dân gian
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà cộng đồng của buôn và bến nước đầu buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng; chủ bến nước (người tìm ra bến, nối đời theo dòng mẹ) chủ trì
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Mỗi phần lễ một con gà hoặc một con heo cùng một ché rượu cần | Mặn | Phải có. Buôn Ky |
| Cúng bến nước: một con heo, rượu cần, một đĩa xôi nếp | Mặn | Phải có. Ea Yông |
| Trà, rượu, nước | ||
| Cúng tổ tiên: một ché rượu cần, một gà luộc, một đĩa xôi nếp | Mặn | Phải có. Ea Yông |
Nam Trung Bộ, Người Người Ê-đê, xã Ninh Tây, Ninh Hòa, Khánh Hòa, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Giêng hằng năm; nay gói trong một ngày, trước kia ba ngày
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà già làng rồi bến nước trong buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng, già làng, cả buôn
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Heo | 1 | Mặn | Phải có |
| Tô tiết heo pha rượu | Mặn | Thầy cúng cầm đi đầu | |
| Trà, rượu, nước | |||
| Các ché rượu cần | Phải có | ||
Kiêng kỵ
Tây Nguyên, Người Người Ê-đê, buôn Ea Nur (buôn Nur), xã Pơng Drang, Krông Búk, Đắk Lắk, Dân gian
- Ba ngày trước lễ dựng cây nêu báo tin, không lấy nước ở bến
- Ngày cấm buôn: không ra vào buôn, không gùi nước, giặt giũ, chẻ củi; ai phạm thì bị phạt theo luật tục
Nam Trung Bộ, Người Người Ê-đê, xã Ninh Tây, Ninh Hòa, Khánh Hòa, Dân gian
- Sau lễ ba ngày không ai được xuống nước hay làm gì ảnh hưởng nguồn nước; ai phạm bị phạt nặng
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Số phần lễ: bài về buôn Ky kể ba phần (mời tổ tiên, cúng đầu nguồn nước, cúng sức khỏe chủ bến nước); bài về Ea Yông kể năm nghi thức (cúng tổ tiên, cúng bến nước, cúng thần đất của buôn, cúng tạ ơn trên đường xin nước về, cúng sức khỏe cho chủ nhà)
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Lễ cúng bến nước của người Êđê ở buôn Ea Nur (baodaklak.vn)
- Lễ cúng bến nước của người Êđê: Từ ý nghĩa tâm linh đến ý thức bảo vệ sinh thái (baodaklak.vn)
- Nét đẹp văn hóa trong lễ cúng bến nước của người Ê Đê (vnbusiness.vn)
- Độc đáo lễ cúng bến nước của người Ê Đê ở Đắk Lắk (dantocmiennui.baotintuc.vn)
- Đắk Lắk: Phục dựng Lễ cúng bến nước của người Ê Đê (baodantoc.vn)
- Xôn xao bến nước đại ngàn (nhandan.vn)
- Lễ cúng bến nước của người Ê đê (thanhnien.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở