Lễ Xên bản, Xên mường của người Thái
Còn gọi: Xên đông, Cúng bản, cúng mường, Chằm Phí bàn, phí mương
- Lễ của các dân tộc
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Lễ cúng bản, cúng mường do thầy mo làm ở rừng thiêng của bản mường, tạ ơn các thần và cầu mùa. Lễ vật khác theo vùng: thủ lợn, gà vịt ở Sơn La; trâu trắng, trâu đen ở Mường Thanh, Mường Lò; vật nuôi đực ở Nghệ An.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Mùa xuân, từ cuối tháng Giêng tới tháng Ba âm lịch tùy nơi
- Cúng ai
- Thần bản, thần mường, thần sông núi, thần rừng và linh hồn người có công dựng bản mường
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Miền Bắc
Tây Bắc, Người Người Thái, Sơn La, Dân gian
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Giêng, đầu tháng Hai âm lịch, lúc hoa ban nở; sáng sớm
- Ai cúng
- Thầy mo (ông mo) chủ lễ
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Thủ lợn, gà, vịt | Mặn | Phải có |
| Trà, rượu, nước | ||
| Rượu nếp nương, rượu cần | Phải có | |
| Xôi, bánh | ||
| Cơm lam, gạo nếp | Chay | Phải có |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, giấy bản, nước trắng, muối ớt | Chay | Phải có |
Tây Bắc, Người Người Thái, Mường Thanh, Điện Biên, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Hai, tháng Ba âm lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Đông xên (rừng cúng); lễ Xên Mường có bốn chiềng, bảy Đông xên
- Ai cúng
- Ông Mo đứng lễ
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Hai trâu đen, một trâu trắng, chọn con khỏe | 3 | Mặn | Phải có. Mổ xong xếp lại thịt xương thành hình con trâu |
| Thịt trâu, gà, vịt luộc, xôi | Mặn | Cỗ lễ hội | |
| Trà, rượu, nước | |||
| Rượu cần | Phải có | ||
| Nước thơm và hạt giống (thóc, bông, rau) | Chay | Phải có. Cho phần vảy nước thơm, vãi hạt giống | |
Tây Bắc, Người Người Thái, Nghĩa Lộ, Mường Lò, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mùa xuân
- Đặt lễ ở đâu
- Khu rừng thiêng của bản, của mường (Đông cắm, rừng cấm)
- Ai cúng
- Các thầy mo
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khác | |||
| Mâm cỗ của các nhóm gia đình, các bản mang tới | Phải có | ||
| Món mặn | |||
| Một trâu trắng, một trâu đen cả mường chung mua, mổ để nguyên con | 2 | Mặn | Phải có. Lễ Xên mường, Xên đông |
| Thịt trâu sống, gà vịt sống thả xuống suối | Mặn | Riêng lễ cúng thuồng luồng | |
Miền Trung
Bắc Trung Bộ, Người Người Thái, Nghệ An, Dân gian
- Làm lúc nào
- Đầu vụ gieo trỉa nương rẫy
- Đặt lễ ở đâu
- Lán thờ chung của bản, bên gốc cây cổ thụ đầu bản
- Ai cúng
- Cụ cao niên có uy tín trong bản (mó sơ)
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Gà, lợn, xôi | Mặn | Phải có. Vật nuôi phải là con trống, con đực | |
| Trâu hoặc bò đực cả bản góp chung | 1 | Mặn | Tuỳ nhà. Năm chẵn, khi có điều kiện |
| Trà, rượu, nước | |||
| Rượu cần | Phải có | ||
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Số trâu hiến tế: bài về Mường Lò ghi một trâu trắng, một trâu đen; bài về Mường Thanh (Điện Biên) ghi hai trâu đen, một trâu trắng
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Đặc sắc lễ Xên bản của đồng bào dân tộc Thái (dantocmiennui.baotintuc.vn)
- Xên bản, xên mường: phong tục độc đáo của người Thái ở Pắc Ngà (baovanhoa.vn)
- Lễ Xên Mường của người Thái đen (nhandan.vn)
- Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (baovanhoa.vn)
- Tục thờ cúng ngày xuân của người Thái Mường Lò (baolaocai.vn)
- Độc đáo tục cúng thần bản, thần mường của người Thái (baonghean.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở