Cúng Bà Cô Tổ, Ông Mãnh
Còn gọi: Bà Tổ Cô, Cúng bà Cô ông Mãnh, Bà cô trẻ
- Gia tiên, giỗ chạp
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo quan niệm dân gian, Bà Cô Tổ và Ông Mãnh là người trong họ mất khi còn trẻ, được con cháu thờ cùng gia tiên ở vị trí thấp hơn một bậc. Theo hướng dẫn của Phật giáo, miền Bắc thường thờ bà Tổ cô trong nhà, miền trong thường thờ ở miếu nhỏ bên ngoài.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày sóc vọng, ngày giỗ của Bà Cô, ngày đầu năm; không rõ ngày mất thì lấy ngày giỗ tổ của họ
- Cúng ai
- Bà Cô Tổ (người nữ trong họ mất trẻ, chưa lập gia đình) và Ông Mãnh (người nam mất trẻ) của dòng họ
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên
- Ai cúng
- Người đã trưởng thành trong nhà; người ngang hàng với bà cô ông mãnh chỉ khấn không lễ, hàng dưới thì khấn và lễ
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Ly nước hoặc rượu trắng, chén nước
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Bánh (không nói loại)
- Chè
Trầu cau
- Trầu cau
Vàng mã
- Vàng mã
- Quần áo giấy (hài, nón giấy)
Đồ vật
- Bài vị hoặc di ảnh, bát hương, đôi đèn
Cả nước
- Làm lúc nào
- Ngày sóc vọng, ngày giỗ của Bà Cô, ngày đầu năm, các dịp giỗ Tết như cúng gia tiên
- Đặt lễ ở đâu
- Dưới gầm hương án ban thờ gia tiên, hoặc chung ban thờ tổ tiên nhưng bát hương thấp hơn một bậc
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồ vật | ||
| Bài vị hoặc di ảnh, bát hương, đôi đèn | Đồ thờ đặt sẵn | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Ly nước hoặc rượu trắng, chén nước | Chay | |
| Trầu cau | ||
| Đĩa trầu cau tươi | Chay | |
| Xôi, bánh | ||
| Hoa tươi, trái cây, bánh, chè | Chay | Có nơi ghi tuỳ ngày cúng |
| Vàng mã | ||
| Vàng mã, quần áo giấy | Có nơi ghi không bắt buộc | |
Miền Bắc
- Đặt lễ ở đâu
- Bà tổ cô thờ trong nhà
Miền Nam
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu nhỏ bên ngoài nhà
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Bày lễBày lễ gọn ở ban thờ Bà Cô
- KhấnThắp hương, khấn mời Bà Cô Tổ, Ông Mãnh cùng gia tiên
- Hạ lễHết tuần hương thì hạ lễ
Miền Bắc, Dân gian
- Lập chỗ thờ bà tổ cô ngay trong nhà
Miền Nam, Dân gian
- Lập miếu nhỏ ngoài nhà để thờ bà tổ cô
Kiêng kỵ
- Ban thờ bày giản dị, không cầu kỳ
- Ban thờ Bà Cô đặt thấp hơn ban thờ gia tiên
Phong tục
Trong dân gian, Bà Cô (Bà Tổ Cô) là người nữ, Ông Mãnh là người nam trong nhà hay trong họ mất khi còn trẻ, chưa lập gia đình; có hướng dẫn ghi vì tuổi nhẹ, vai vế nhỏ nên bát hương thường đặt thấp hơn gia tiên một bậc.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Vị trí bát hương Bà Cô, Ông Mãnh: có hướng dẫn ghi đặt dưới gầm hương án hoặc thấp hơn bát hương gia tiên một bậc; có hướng dẫn xếp ba bát hương ngang hàng trên một ban, bát Bà Cô Ông Mãnh bên tay trái
- Phan Kế Bính (1915) ghi nhà phú quý có gia từ thì ban giữa thờ tổ tiên bốn đời, còn ban cạnh hai bên thờ Thổ công, Táo quân, Nghệ sư, có nhà thờ Bà Cô, Ông Mãnh; có hướng dẫn ghi bát hương Bà Cô đặt dưới gầm hương án hay thấp hơn bát hương gia tiên một bậc
Hỏi đáp
Bàn thờ bà cô ông mãnh đặt ở đâu?
Mỗi nơi một cách: có hướng dẫn ghi đặt dưới gầm hương án của bàn thờ gia tiên, hoặc chung ban thờ nhưng bát hương thấp hơn một bậc; có hướng dẫn xếp ba bát hương ngang hàng, bát Bà Cô Ông Mãnh bên tay trái; hướng dẫn của Phật giáo ghi ở miền Bắc bà tổ cô thường thờ trong nhà, ở miền trong thường thờ ở miếu nhỏ bên ngoài.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn cúng bà Tổ Cô (hoatieu.vn)
- Văn khấn và thủ tục bốc bát hương về nhà mới (docungtamlinh.com.vn)
- Việt Nam phong tục, Phần I, mục IV. Phụng sự tổ tôn, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Cách lập bàn thờ Phật và gia tiên tại gia (phatgiao.org.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở