Cúng ở cây hương, bàn thờ ngoài trời
Còn gọi: Bàn thờ ngoài sân, Bàn thờ Thông Thiên, Bàn thờ ông Thiên, Ban thờ Thiên Quan, Bàn thờ Thiên, Bàn Thiên, Văn khấn cây hương ngoài trời
- Thần linh thờ trong nhà
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Nhiều nhà có một cây hương hay bàn thờ nhỏ ngoài sân để thắp hương ngày rằm, mồng một, lễ Tết. Có hướng dẫn ghi cây hương ấy thờ Tiền chủ của ngôi nhà, có hướng dẫn gọi là bàn thờ ông Thiên; ở miền quê Nam Bộ đêm giao thừa chủ nhà ra bàn thờ Thông Thiên giữa sân mà khấn.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày rằm, mồng một, giỗ, Tết; ở Nam Bộ còn là nơi cúng đêm giao thừa; người Hoa ở Đà Lạt thắp hương mỗi sáng
- Cúng ai
- Tùy nơi và tùy hướng dẫn: Bản gia Tiền chủ (cây hương ngoài sân); ông Thiên tức ông Trời, có nơi gọi là Thiên quan (bàn thờ Thông Thiên ở Nam Bộ, ban thờ Thiên Quan của người Hoa)
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
Dân gian, Cúng ngoài trời
- Làm lúc nào
- Ngày rằm, mồng một, lễ Tết, hoặc khi trong nhà gặp chuyện không may
- Đặt lễ ở đâu
- Cây hương ở ngoài sân: một trụ cao từ khoảng 1 mét, trên xây rộng ra như mặt bàn thờ, có thành phía sau và hai bên
- Ai cúng
- Gia chủ
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồ vật | ||
| Bát hương | Phải có | |
| Hoa | ||
| Lọ hoa | Phải có | |
| Quả | ||
| Mâm ngũ quả | Chay | Ngày rằm, mồng một hay khi nhà có lễ cúng |
Miền Trung
Tây Nguyên, Người Người Hoa ở Việt Nam, Đà Lạt, Lâm Đồng, Dân gian, Cúng ngoài trời
- Làm lúc nào
- Hằng ngày, mỗi buổi sáng sớm
- Đặt lễ ở đâu
- Ban thờ Thiên (người Hoa gọi là ban thờ Thiên Quan, tức thờ Trời) gắn bên ngoài vách tường nhà, làm bằng một tấm ván hoặc gạch men, không có mái che
- Ai cúng
- Gia chủ người Hoa
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đồ vật | |||
| Bát chân nhang | Phải có | ||
| Hoa | |||
| Bình hoa | 1 | ||
| Trà, rượu, nước | |||
| Ly nước | 1 | Chay | |
Miền Nam
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian, Cúng ngoài trời
- Làm lúc nào
- Ngày rằm, mồng một, giỗ, Tết; đêm giao thừa cúng ở bàn thờ này
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ Thông Thiên (bàn thờ ông Thiên) giữa sân hoặc trước cửa cái; ở nông thôn thường là một cột trước sân, ở thành thị đặt ở ban công tầng cao nhất hay sân thượng
- Ai cúng
- Chủ nhà, ăn mặc tươm tất
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồ vật | ||
| Lư hương | Phải có | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Kỷ nước | Chay | |
| Hoa | ||
| Lọ hoa | Tuỳ nhà. Đôi khi có | |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian, Cúng ngoài trời
- Giữ cây hương sạch sẽ, chỉnh tề
- Bày hoa quả, thắp hương
- Đọc văn khấn, khấn Bản gia Tiền chủ
Tây Nguyên, Người Người Hoa ở Việt Nam, Đà Lạt, Lâm Đồng, Dân gian, Cúng ngoài trời
- Sáng sớm gia chủ thắp hương, khấn lạy trời đất cầu bình yên cho cả nhà
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian, Cúng ngoài trời
- Đêm giao thừa chủ nhà cầm nhang ra bàn thờ Thông Thiên giữa sân, nhìn trời mà khấn xin ban phúc cho gia đình, đất nước
- Ngày rằm, mồng một, giỗ, Tết thắp nhang ở bàn thờ ngoài sân
Kiêng kỵ
- Không đặt bài vị ghi tên, vì không ai biết tên Tiền chủ; có thể làm hình rồng chầu nguyệt
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Cây hương ngoài sân thờ ai: có hướng dẫn nói là nơi thờ Tiền chủ (chủ đầu tiên của ngôi nhà); có hướng dẫn tách hai thứ, bàn thờ ngoài sân là bàn thờ ông Thiên (ông Trời), còn bàn thờ tiền chủ là một bàn thờ khác có ở một số nhà.
- Bàn thờ ngoài sân ở Nam Bộ thờ ai: bài trên Báo Thanh tra viết đây là bàn thờ Thông Thiên dành cho Thiên quan (có dán chữ "Thiên quan tứ phước"), nhiều người không biết nên cho là bàn thờ Trời; có hướng dẫn gọi là bàn thờ ông Thiên, tức ông Trời.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn cây hương ngoài trời (hoatieu.vn)
- 4 bàn thờ phổ biến trong nhà người Việt, nhà bạn có mấy? (vietcetera.com)
- Lê Thị Nhuấn, Tín ngưỡng của người Hoa ở Lâm Đồng, Tạp chí Dân tộc học số 4 năm 2012 (vjol.info.vn)
- Ăn Tết ở miền quê Nam Bộ (thanhtra.com.vn, Báo Thanh tra)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở