Lễ cúng thần rừng, thần nước của người Hà Nhì
Còn gọi: Cúng rừng đầu năm, Gạ Ma Do, Gạ ma thú, Tết Gạ Ma Thú
- Lễ của các dân tộc
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục của người Hà Nhì, đầu năm cả thôn căng dây cấm bản, cúng nguồn nước rồi vào rừng thiêng cúng tạ ơn Thần Rừng; ở Điện Biên và Lai Châu lễ cúng rừng nằm trong lễ Gạ ma thú (cúng bản).
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tháng Giêng âm lịch ở Lào Cai; tháng Hai âm lịch ở Điện Biên
- Cúng ai
- Thần Nước, Thần Rừng và các thần của bản
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Miền Bắc
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Y Tý, Bát Xát, Lào Cai, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Giêng âm lịch (năm 2025 cúng Thần Nước ngày mùng 7; một năm khác làm ngày 14 tháng Giêng); sáng cúng nguồn nước, chiều cúng rừng
- Đặt lễ ở đâu
- Nguồn nước chính của thôn; khu rừng thiêng (rừng cấm) ở chỗ cao nhất thôn
- Ai cúng
- Thầy cúng thay mặt dân làng; mỗi nhà một người tới nguồn nước; buổi chiều chỉ những người đàn ông chủ gia đình vào rừng thiêng
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món mặn | |||
| Một đôi gà | 1 đôi | Mặn | Phải có. Lễ cúng nguồn nước |
| Xôi, bánh | |||
| Kẹp xôi màu vàng có quả trứng gà luộc ở giữa | 1 | Mặn | Phải có |
| Trà, rượu, nước | |||
| Ống rượu nếp ủ sống đựng trong ống tre cũ, kèm ống hút bằng cành trúc | 1 | Phải có | |
| Ống nước lấy từ nguồn nước thiêng | 1 | Phải có | |
| Đồ vật | |||
| Đôi thớt gỗ, chín bát sứ, hai đôi đũa | Phải có | ||
| Mỗi nhà một thanh củi mang tới nguồn nước | |||
| Khác | |||
| Thịt lợn, thịt gà, rượu, chè gừng | Lễ cúng Thần Rừng | ||
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Sín Thầu, Chung Chải, Sen Thượng, Leng Su Sìn (Mường Nhé), Điện Biên, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Hai âm lịch, chọn ngày con rồng, con ngựa hoặc con hổ
- Đặt lễ ở đâu
- Bảy nơi cúng: đầu bản, cổng bản, thần nước, thần lửa, thần đất, thần rừng, thần gió
- Ai cúng
- Một thầy cúng chính, sáu thầy cúng phụ và một người giúp việc, do dân bản chọn trước
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trà, rượu, nước | ||
| Trứng gà, gạo, rượu, nước chè, nước trắng | Mặn | Phải có. Mâm nào cũng có |
| Khác | ||
| Lá cây ồ mé gói một ít cám, tro bếp, mạt sắt, mạt đồng, chỉ trắng, chỉ đỏ | Phải có. Mâm nào cũng có | |
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Mường Tè, Lai Châu, Dân gian
- Làm lúc nào
- Ba ngày Tết Gạ Ma Thú; ngày đầu cúng rừng cấm
- Đặt lễ ở đâu
- Rừng cấm; ngày thứ hai cúng ở đầu bản và cuối bản
- Ai cúng
- Thầy cúng và trưởng bản điều hành
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Lợn mổ cúng trên rừng cấm | Mặn | Phải có. Thầy cúng xem gan lợn |
| Xôi, bánh | ||
| Cơm nếp, bánh ngô | Chay | Ngày thứ ba, làm quà cho khách |
Kiêng kỵ
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Y Tý, Bát Xát, Lào Cai, Dân gian
- Người vào rừng thiêng mặc đồ tối màu, đội mũ, đi chân đất
- Rừng thiêng là nơi không được xâm phạm
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Sín Thầu, Chung Chải, Sen Thượng, Leng Su Sìn (Mường Nhé), Điện Biên, Dân gian
- Nghỉ việc nương
- Không gây mất đoàn kết
- Không ăn thịt thú rừng; không bắt hay mang vào bản con vật sống trong hang, trong lòng đất như dúi, nhím, tê tê
- Ngày trước phụ nữ không tới gần nơi cúng và người lạ không được vào bản; nay phụ nữ được cùng chuẩn bị lễ vật, khách được vào
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Mường Tè, Lai Châu, Dân gian
- Trong ba ngày Tết bản nội bất xuất, ngoại bất nhập
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về lễ cúng thần rừng, thần nước của người Hà Nhì
Nguồn
- Độc đáo lễ Gạ Ma Do của người Hà Nhì (baolaocai.vn)
- Lào Cai: Độc đáo lễ cúng Thần Nước, Thần Rừng của người Hà Nhì (nongnghiepmoitruong.vn)
- Độc đáo lễ Gạ ma thú của người Hà Nhì (thanhtra.com.vn)
- Tết Gạ Ma Thú của người Hà Nhì huyện Mường Tè (baodautu.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở