Tới nội dung

Cúng việc lề

Còn gọi: Cúng lề, Giỗ hội của họ, Cúng dòng họ Nam Bộ, Thờ cúng việc lề

  • Gia tiên, giỗ chạp

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Theo tục ở Nam Bộ và ở đảo Lý Sơn, cúng việc lề là lễ giỗ chung của cả dòng họ, mỗi họ giữ một ngày và những thức cúng riêng như dấu hiệu để con cháu nhận họ hàng. Nguồn tả cách làm khác nhau: Long An, Tiền Giang dọn lễ ngoài trời; Tây Ninh và Lý Sơn cúng tại nhà thờ họ.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Mỗi dòng họ một ngày riêng trong năm, theo lệ của họ
Cúng ai
Tổ tiên của dòng họ, nhất là các vị đi khai hoang lập làng

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Vùng:

Miền Trung

Nam Trung Bộ, Lý Sơn, Quảng Ngãi, An Hải, Dân gian

Làm lúc nào
Mỗi họ một ngày trong năm; họ Phạm Văn ở An Vĩnh năm 2015 nhập yết từ 17 tới 20 tháng 2 âm lịch; chính tế vào rạng sáng hoặc trưa tùy họ
Đặt lễ ở đâu
Từ đường (nhà thờ) của dòng họ, thêm một bàn cúng ngoài sân; cách bài trí mỗi họ một khác
Ai cúng
Tộc trưởng làm chủ tế, hai bồi tế là trưởng tử các chi; có người xướng, ban chấp sự, ban nhạc lễ; có họ mời pháp sư
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Xôi, bánh
Lễ nhập yết: cháo, bánh khô, gạo, muối, trầu cau, gà, thịt, bình hoa, trà, rượu, vàng mãMặn
Món mặn
Lễ chính tế: heo (lễ kỉnh sinh), thịt gà, cá, trầu, rượuMặnNhiều họ làm
Khác
Thức cúng riêng của từng họXưa bắt buộc: họ Phạm gỏi cá nhám, họ Dương ba con gà luộc, họ Phan cá nướng nguyên con, họ Võ tam sinh (cá nướng, cua luộc, gà); theo tác giả nay đã mờ nhạt
Trầu cau
Mâm trầu cau, đĩa thịt sườn và ít tiền tạ pháp sưMặnPháp sư là người trong họ thì không nhận tiền

Miền Nam

Đông Nam Bộ, Tây Ninh, Dân gian

Làm lúc nào
Mỗi dòng họ một ngày riêng, gắn với lịch sử khai hoang, lập làng của họ ở Tây Ninh
Đặt lễ ở đâu
Nhà thờ chung của dòng họ
Ai cúng
Con cháu trong dòng họ

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp Mười, Dân gian

Làm lúc nào
Mỗi họ một ngày, thường trước và sau Tết: Long An 25 tháng Chạp; Tiền Giang 19 tháng Giêng hoặc 19 tháng Ba; Đồng Tháp Mười cúng vào mùa nước nổi
Đặt lễ ở đâu
Ngoài trời: bờ sông hoặc ngoài sân, dọn trên lá chuối, lá sen, về sau trải đệm, chiếu dưới đất; không cúng trong nhà, không bày trên bàn ghế
Ai cúng
Người có uy tín trong họ được phân công, gần như trưởng họ, trưởng tộc ở miền Bắc
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Xôi, bánh
Cháo ám (cháo cá lóc để nguyên con)MặnPhải có. Cá đánh vảy bằng dao tre
Món mặn
Cá nướng trui, mắm sốngMặn
Thủ vĩ lợn, tam sên, đĩa thịt sốngMặnTác giả thấy ở một họ tại Bến Lức
Món chay
Rau rừng luộc hoặc để sốngChayRau choại, cải trời, rau má, bắp chuối...
Khác
Vật riêng của từng họ: hình nộm rơm, miếng da voi, cung tênTuỳ nhà. Mỗi họ một quy ước, như ký hiệu để nhận họ hàng
Đồ vật
Chén bằng gáo dừa, đũa que tre

Nghi thức

Nam Trung Bộ, Lý Sơn, Quảng Ngãi, An Hải, Dân gian

  1. Lễ nhập yết: tế cáo, cung thỉnh tổ tiên về dự, có đọc văn cúng thỉnh từng vị
  2. Lễ chính tế theo ba tuần sơ hiến, á hiến, chung hiến như lễ ở lân, miếu, đình
  3. Người mất chưa mãn tang được cúng riêng ở một bàn nhỏ
  4. Xong lễ, tộc trưởng ghi tên những người đã mãn tang vào phổ ý của họ
  5. Đãi tiệc họ hàng và pháp sư
  6. Họ nào nhiều năm liền gặp rủi ro thì làm lễ yết rồi cầu an nhiều đêm, năm thường chỉ làm lễ chính

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp Mười, Dân gian

  1. Dọn thức cúng ngoài trời trên lá
  2. Người được phân công cúng khấn tổ tiên khai hoang
  3. Họ có hình nộm thì cúng xong đốt đi

Kiêng kỵ

  • Không cúng trong nhà, không dọn trên bàn ghế

Cộng đồng và vùng

Nguồn

  • Nguyễn Duy Đoài, Thờ cúng việc lề trong gia đình, dòng họ người Việt ở huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi, Nghiên cứu Tôn giáo số 9 và 10 năm 2016 (vjol.info.vn)
  • Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Tây Ninh lớp 12 (storage-edu.vnpt.vn)
  • Gia phả ngầm ở Nam bộ (plo.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.