Cúng giỗ đầu (Tiểu tường)
Còn gọi: Giỗ giáp năm, Giỗ lần thứ nhất
- Gia tiên, giỗ chạp
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, giỗ đầu là ngày giỗ thứ nhất, còn trong vòng tang: con cháu mặc tang phục, lễ làm trang nghiêm, có nhà sắm nhiều đồ mã đem hoá ngoài mộ. Đồ mã đốt trong ngày này có nơi gọi là mã biếu.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tròn một năm sau ngày mất, tính theo âm lịch; hôm trước có lễ tiên thường
- Cúng ai
- Hương linh người mất tròn một năm; gia tiên nội ngoại; Thổ thần, Táo quân, Long mạch được khấn trước
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên, Mộ
- Ai cúng
- Con cháu còn để tang, mặc tang phục
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
Hoa
- Hoa tươi
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Oản
Món mặn
- Lễ mặn
Vàng mã
- Tiền vàng (giấy tiền vàng bạc)
- Quần áo giấy (hài, nón giấy)
- Đồ mã nhà cửa, xe cộ, đồ dùng
- Hình nhân (đồ thế)
- Làm lúc nào
- Đúng một năm sau ngày mất; hôm trước làm lễ tiên thường
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Mâm lễ mặn | Mặn | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa, quả, phẩm oản | Chay | |
| Vàng mã | ||
| Vàng mã: tiền vàng, quần áo, nhà cửa, xe cộ bằng giấy | Có nơi gọi là mã biếu | |
| Hình nhân giấy | Tuỳ nhà. Có nơi ghi theo quan niệm là để hầu hạ vong linh, không phải thế mạng | |
Nghi thức
- KhấnHôm trước: khấn Thổ thần, Táo quân, Long mạch, cáo rằng mai là ngày giỗ đầu
- KhấnChính ngày: khấn gia tiên và mời hương linh người được giỗ
- Tế lễ có khóc như ngày đưa tang; nhà có điều kiện thuê phường kèn trống
- Hoá vàngSau lễ đem đồ mã ra mộ hoá
Lưu ý
- Phan Kế Bính ghi trong khoảng tiểu tường, đại tường có hai kỳ đốt mã: kỳ đầu gọi là mã biếu, kỳ sau mới là mã dâng người mất; nhiều nhà đốt vào ngày giỗ đầu và giỗ hết, tục hay đốt vào rằm tháng Bảy
Kiêng kỵ
Chưa có nguồn nói về điều kiêng của lễ này.
Phong tục
Phan Kế Bính (1915) ghi được một năm thì giỗ đầu, gọi là lễ tiểu tường; bấy giờ mới bỏ đồ hung phục như đồ sô gai, gậy, mũ, nhưng vẫn mặc đồ tang cho hết ba năm.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- có hướng dẫn tả giỗ đầu sắm rất nhiều đồ mã và đem hoá ngoài mộ; có hướng dẫn ghi cách tổ chức khác nhau theo vùng, dòng họ, và gợi ý lễ giản dị, ra mộ chỉ cần hương hoa, nước, trái cây
Hỏi đáp
Giỗ đầu là ngày nào?
Giỗ đầu làm vào ngày tròn một năm sau ngày mất: Phan Kế Bính (1915) ghi được một năm thì giỗ đầu, gọi là lễ tiểu tường. Có hướng dẫn ghi hôm trước có lễ khấn Thổ thần, Táo quân, Long mạch cáo rằng mai là ngày giỗ đầu.
Giỗ đầu còn gọi là gì?
Giỗ đầu còn gọi là lễ tiểu tường (Phan Kế Bính, 1915); có hướng dẫn ghi trong tiếng Việt thông dụng còn gọi là giáp năm, cúng giáp năm.
Giỗ đầu có cần đeo khăn tang không?
Theo tục cũ thì vẫn để tang: Phan Kế Bính (1915) ghi đến giỗ đầu mới bỏ đồ hung phục như sô gai, gậy, mũ, nhưng vẫn mặc đồ tang cho hết ba năm; có hướng dẫn ghi trong giỗ đầu con cháu đều mặc tang phục.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn Thổ Thần, Táo Quân, Long Mạch và các vị Thần Linh Lễ Tiểu Tường, trước ngày giỗ đầu (tuvi.vn)
- Việt Nam phong tục, thiên I chương IX Tang ma (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở