Tới nội dung

Nghi lễ Then của người Tày, Nùng, Thái

Còn gọi: Then cầu an, Then cầu mùa, Then gọi hồn, Lẩu Then, Then Kin Pang, Then pang, Thực hành Then

  • Lễ của các dân tộc

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Thầy Then vừa hát vừa gảy đàn tính, dẫn đoàn quân Then từ Mường Đất lên Mường Trời dâng lễ và trình lời cầu của gia chủ: cầu an, giải hạn, cầu mùa, cấp sắc. Di sản được UNESCO ghi danh năm 2019; lời Then không được các báo chép.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Theo việc của gia chủ; lẩu Then, Then Kin Pang vào mùa xuân
Cúng ai
Ngọc Hoàng và các vị thần ở Mường Trời; tổ nghề Then

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Miền Bắc

Người Người Tày, Người Nùng, Người Thái, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)

Làm lúc nào
Theo việc của gia chủ: cầu an giải hạn đầu năm, nàng hang dịp Trung thu, cúng mụ đầy tháng, thôi tang, cầu mùa, cầu tự, cấp sắc
Đặt lễ ở đâu
Tại nhà tín chủ, ngoài trời, hoặc trước bàn thờ Then ở nhà thầy Then
Ai cúng
Thầy Then (ông Then, bà Then), có khi thêm tốp nữ múa
Lễ vậtGhi chú
Khác
Mâm cúng bày theo mục đích của lễPhải có
Đồ vật
Đàn tính, chùm xóc nhạc, quạtPhải có. Đồ nghề của thầy Then
Kiếm, thẻ âm dương, chuông

Đông Bắc, Người Người Tày, Lạng Sơn, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)

Làm lúc nào
Đại lễ lẩu Then thăng sắc làm ba ngày, chừng ba năm một lần tùy thầy
Đặt lễ ở đâu
Nhà thầy Then
Ai cúng
Thầy Then cùng đồng môn trong dòng Then; thầy Tào cấp sắc
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Quả
Hoa quả, bánh kẹo và các lễ vật do gia đình cùng người phụ lễ sắmChay
Đồ vật
Mũ Then mới, quẻ âm dương, kiếm, quạt, chuông, áo, đàn tínhPhải có. Thầy Tào cấp cho thầy Then trong lễ; số dải tua sau mũ chỉ bậc của thầy

Tây Bắc, Người Người Tày, Văn Bàn, Lào Cai, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)

Làm lúc nào
Ba ngày hai đêm
Đặt lễ ở đâu
Trên nhà sàn, quanh cỗ hoa
Ai cúng
Thầy Then (hát với đàn tính), thầy mất (hát theo khèn và pí lào), các thầy phụ
Lễ vậtSố lượngChay, mặnGhi chú
Khác
Cỗ hoa bằng tre nứa, treo rau bò khai, hình cắt giấy chim cá, trứng nhuộm hồng, măng, củ đao, củ mài, cây chuối, bí xanhPhải có
Món mặn
Bốn mâm cỗ mặn: hai mâm phủ khăn đỏ (mâm nàng han, mâm trời), hai mâm phủ khăn đen (mâm ruộng, cho quân binh)4MặnPhải có. Dâng trong đêm thứ hai
Đồ vật
Cành lá rừng treo ở gian bên (boóc va)Chỗ cỏ cho rồng, ngựa của các quan

Tây Bắc, Người Người Thái, bản Khổng Lào, Phong Thổ, Lai Châu, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)

Làm lúc nào
Ngày mùng 10 tháng Ba âm lịch (năm 2025)
Đặt lễ ở đâu
Nhà Then
Ai cúng
Thầy Then; các lụ liệng, lụ hương (con nuôi được Then cầu hồn, chữa bệnh) dâng lễ tạ ơn

Kiêng kỵ

  • Thầy Then và đồng môn ăn chay 7 hoặc 21 ngày trước đại lễ

Cộng đồng và vùng

Đọc thêm về nghi lễ Then của người Tày, Nùng, Thái

Nguồn

  • Then là di sản văn hóa phi vật thể thứ 13 của Việt Nam được UNESCO vinh danh (sggp.org.vn)
  • Triển lãm di sản văn hoá Then trong đời sống các dân tộc Tày, Nùng, Thái (baovanhoa.vn)
  • Giữ hồn Then, tiếng Then (baoquocte.vn)
  • Tín ngưỡng Then của người Tày, Nùng (dantocmiennui.baotintuc.vn)
  • Độc đáo đại lễ lẩu Then thăng sắc của người Tày Xứ Lạng (baolangson.vn)
  • Tái hiện Nghi lễ Lẩu Then của đồng bào dân tộc Tày (dantocmiennui.baotintuc.vn)
  • Độc đáo nghi lễ Then pang của người Tày (baothainguyen.vn)
  • Lễ hội Then Kin Pang, nét văn hóa đặc sắc của người Thái ở Lai Châu (baovanhoa.vn)
  • Then Kin Pang, nét văn hóa độc đáo của người Thái ở Phong Thổ (baovanhoa.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.