Cúng Thổ Công, thần linh trong nhà
Còn gọi: Thổ Địa, Long Mạch, Thổ thần, Cúng thần linh tại gia, Thổ Kỳ
- Thần linh thờ trong nhà
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo quan niệm dân gian, Thổ Công là vị thần cai quản trong nhà, gọi là Đệ nhất gia chi chủ; bài vị thờ chung ba vị thần. Mỗi khi cúng gia tiên, người ta cúng và khấn Thổ Công trước.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày sóc vọng (mồng Một, ngày Rằm), ngày giỗ Tết; lễ lớn nhất là ngày 23 tháng Chạp
- Cúng ai
- Thổ Công (Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân), Thổ Địa Long mạch Tôn thần, Ngũ phương Ngũ thổ Phúc đức chính thần
- Nơi cúng
- Bàn thờ Thổ Công, Bàn thờ gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Trà, rượu, nước
- Nước sạch
- Rượu trắng
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Xôi
Món mặn
- Gà luộc
- Thịt lợn (không nói cách làm)
Trầu cau
- Trầu cau
Gạo, muối
- Gạo
- Muối
Vàng mã
- Tiền vàng (giấy tiền vàng bạc)
- Mũ áo ông Công ông Táo
Cả nước
- Làm lúc nào
- Ngày giỗ Tết, sóc vọng; mỗi khi cúng gia tiên thì cúng Thổ Công trước
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ Thổ Công, có bài vị chung ba vị thần và cỗ mũ Thổ Công
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vàng mã | ||
| Lễ chay ngày sóc vọng: giấy vàng bạc, trầu, nước, hoa quả | Chay | |
| Mũ Thổ Công: một cỗ ba chiếc (một mũ đàn bà, hai mũ đàn ông), kèm áo, hia giấy, 100 thoi vàng giấy | Màu mũ mỗi năm theo hành của năm: Kim trắng, Mộc xanh, Thuỷ đen, Hoả đỏ, Thổ vàng | |
| Món mặn | ||
| Lễ mặn: gà luộc, thịt heo, xôi, rượu trắng | Mặn | Tuỳ nhà. Có nhà cúng mặn; có hướng dẫn ghi dùng cho lễ tạ, lễ Tết |
| Gạo, muối | ||
| Gạo, muối | Chay | |
Miền Bắc
- Đặt lễ ở đâu
- Bát hương thần linh đặt ngay trên bàn thờ gia tiên, được hiểu là nơi thờ Thổ Công, Thổ Địa, Táo quân
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- KhấnBày lễ, thắp hương, khấn Thổ Công trước rồi mới khấn gia tiên
- Hoá vàngNgày 23 tháng Chạp hoá bài vị và mũ cũ, thay cỗ mũ mới thờ tới năm sau
Miền Bắc, Dân gian
- Đặt bát hương thần linh trên bàn thờ gia tiên, không lập ban riêng cho Thổ Công
Lưu ý
- Báo Pháp Luật TP.HCM ghi bàn thờ Thổ Công thường đặt ở gian bên, cạnh bàn thờ tổ tiên; nhà không có bàn thờ tổ tiên thì đặt ở gian chính giữa
Kiêng kỵ
- Lễ vật cúng Thổ Công bày riêng, không dùng đồ héo, đồ thừa
Phong tục
Theo tục, Thổ Công là vị thần trông coi trong nhà, thường được gọi là Đệ nhất gia chi chủ; bài vị thờ chung ba vị: Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, Thổ địa Long mạch Tôn thần, Ngũ phương Ngũ thổ Phúc đức chính thần. Mỗi khi cúng gia tiên, người ta cúng Thổ Công trước.
Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915) chép: nhà phú quý có gia từ thì thờ tổ tiên ở chính ban giữa, hai bên ban cạnh thờ Thổ công, Táo quân, Nghệ sư; sáng mồng Một Tết làm cỗ cúng gia tiên và cúng cả Thổ công.
Câu tục ngữ "Đất có Thổ Công, sông có Hà Bá" được nhiều nguồn dẫn để nói nơi ở nào cũng có thần cai quản, nên người trong nhà cúng Thổ Công để tỏ lòng kính nơi mình cư trú.
Hỏi đáp
Thổ Công được thờ ở đâu trong nhà?
Thường ở gian bên, cạnh bàn thờ tổ tiên; nhà không có bàn thờ tổ tiên thì đặt ở gian giữa (theo báo Pháp Luật TP.HCM). Việt Nam phong tục (1915) chép nhà phú quý thờ Thổ công ở ban cạnh gian thờ gia tiên; ở một số gia đình miền Bắc, bát hương thần linh trên bàn thờ gia tiên được hiểu là nơi thờ Thổ Công.
Thổ Công là ai?
Thổ Công là vị thần trông coi trong nhà, thường gọi là Đệ nhất gia chi chủ. Bài vị Thổ Công thờ chung ba vị: Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, Thổ địa Long mạch Tôn thần, Ngũ phương Ngũ thổ Phúc đức chính thần; mỗi năm bài vị được thay vào ngày 23 tháng Chạp.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Văn khấn Thổ công (vankhan.vn)
- Bài văn khấn cúng Thổ Công (dienmayxanh.com)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Lễ vật cúng Thổ công (plo.vn, báo Pháp Luật TP.HCM)
- Việt Nam phong tục, Phần I, mục IV. Phụng sự tổ tôn, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở