Lễ cúng bến nước của người Ê-đê
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Cúng bến nước, Lễ cúng bến nước của người Ê Đê, Lễ cúng bến nước của người Êđê
Lễ tạ ơn và cầu nguồn nước của buôn, do thầy cúng, già làng và chủ bến nước làm; theo lệ đủ là ba ngày: cúng tại nhà chủ bến và bến nước, cấm buôn, mở cổng buôn.
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Chạp, sau thu hoạch (Đắk Lắk); tháng Giêng (Ninh Tây, Khánh Hòa)
- Cúng ai
- Thần Nước, các Yàng; tổ tiên của chủ bến nước
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Nguyên, Người Người Ê-đê, buôn Ea Nur (buôn Nur), xã Pơng Drang, Krông Búk, Đắk Lắk, Dân gian
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Chạp, sau thu hoạch; ba ngày (năm 2013 bắt đầu ngày 17 tháng 1 dương lịch)
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà dài của chủ bến nước, bến nước, cổng buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng, già làng, chủ bến nước; cả buôn góp công góp của
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Heo đực đen | 1 | Phải có. ngày thứ nhất |
| Ché rượu cần buộc thành hàng dọc ở nhà dài | 7 hoặc 9 | Phải có. bài năm 2020 ghi 7 ché (3 cúng bến nước, 2 cúng chủ nhà, 2 đãi khách); bài năm 2013 ghi 9 ché (3 cúng chủ bến nước, 3 cúng chủ nhà, 3 đãi khách) |
| Thịt heo thái nhỏ bày năm món trong nia; tiết heo pha rượu đựng trong chén đồng | Phải có | |
| Trầu cau, gạo, cơm xôi, thuốc | ||
| Gà trống lông trắng, một ché rượu, sợi chỉ buộc lông gà | Phải có. ngày thứ hai, ngày cấm buôn | |
| Một ché rượu, một gà trống, khố, áo, khăn, khiên, đao, bầu nước, kiềng đồng, chén đồng, cuốc, gạo đựng trong nia | Phải có. ngày thứ ba, mở cổng buôn |
Trình tự
- Trước lễ: họp buôn, thanh niên dọn bến nước và sửa đường vào bến
- Ngày thứ nhất: bày lễ ở nhà chủ bến nước, chiêng tấu bài Gọi Yàng; thầy cúng cầm tô tiết heo pha rượu, năm đùm thịt, một chai rượu đi trước, già làng cầm khiên đao theo sau, năm cô gái gùi bầu khô và năm chàng trai vác ống nước tre ra bến
- Tại bến: bày lễ, thầy cúng khấn; thầy cúng dùng khiên chọc vào nguồn nước; các cô gái hứng nước mang về đổ vào ché rượu
- Về nhà chủ bến: cúng sức khỏe cho chủ nhà; thầy cúng trao cần rượu cho chủ bến nước, rồi dân làng uống, nữ trước nam sau
- Ngày thứ hai: cấm buôn, treo dây buộc lông gà, bông trắng và một vòng tre ở cổng
- Ngày thứ ba: thầy cúng, già làng, chủ bến nước mở cổng buôn, về nhà cúng báo lễ đã xong
Điều kiêng
- Ba ngày trước lễ dựng cây nêu báo tin, không lấy nước ở bến
- Ngày cấm buôn: không ra vào buôn, không gùi nước, giặt giũ, chẻ củi; ai phạm thì bị phạt theo luật tục
Tây Nguyên, Người Người Ê-đê, buôn Ky (Buôn Ma Thuột), buôn Ea Yông A (Krông Pắc), Đắk Lắk, Dân gian
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà cộng đồng của buôn và bến nước đầu buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng; chủ bến nước (người tìm ra bến, nối đời theo dòng mẹ) chủ trì
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Mỗi phần lễ một con gà hoặc một con heo cùng một ché rượu cần | Phải có. buôn Ky |
| Cúng tổ tiên: một ché rượu cần, một gà luộc, một đĩa xôi nếp | Phải có. Ea Yông |
| Cúng bến nước: một con heo, rượu cần, một đĩa xôi nếp | Phải có. Ea Yông |
Trình tự
- Tập trung ở nhà cộng đồng, cột rượu cần, mổ heo gà, treo chiêng
- Thầy cúng khấn báo việc, mời tổ tiên của chủ bến nước và các thần về dự
- Ra bến nước: đội múa khiên dẫn đường; thầy cúng tạ Thần Nước, bôi máu con vật hiến tế lên ống tre dẫn nước, đọc lời khấn
- Phụ nữ lấy nước mang về đổ đầy các ché rượu; cúng tạ ơn trên đường về; cúng thần đất của buôn
- Cúng sức khỏe cho chủ bến nước (hay già làng)
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Số phần lễ: bài về buôn Ky kể ba phần (mời tổ tiên, cúng đầu nguồn nước, cúng sức khỏe chủ bến nước); bài về Ea Yông kể năm nghi thức (cúng tổ tiên, cúng bến nước, cúng thần đất của buôn, cúng tạ ơn trên đường xin nước về, cúng sức khỏe cho chủ nhà)
Nam Trung Bộ, Người Người Ê-đê, xã Ninh Tây, Ninh Hòa, Khánh Hòa, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Giêng hằng năm; nay gói trong một ngày, trước kia ba ngày
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà già làng rồi bến nước trong buôn
- Ai cúng
- Thầy cúng, già làng, cả buôn
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Heo | 1 | Phải có |
| Các ché rượu cần | Phải có | |
| Tô tiết heo pha rượu | thầy cúng cầm đi đầu |
Trình tự
- Tập trung ở nhà già làng, góp lễ
- Rước lễ vật ra bến: thầy cúng đi đầu, già làng và các chàng trai bưng lễ vật theo sau
- Thầy cúng đọc lời khấn
- Một chàng trai cầm khiên, đao nhảy xuống dòng nước, đóng vai người đánh đuổi ma rừng giữ nguồn nước
- Về nhà già làng ăn tiệc, uống rượu cần, đánh chiêng
Điều kiêng
- Sau lễ ba ngày không ai được xuống nước hay làm gì ảnh hưởng nguồn nước; ai phạm bị phạt nặng
Nguồn
- Lễ cúng bến nước của người Êđê ở buôn Ea Nur (baodaklak.vn)
- Lễ cúng bến nước của người Êđê: Từ ý nghĩa tâm linh đến ý thức bảo vệ sinh thái (baodaklak.vn)
- Nét đẹp văn hóa trong lễ cúng bến nước của người Ê Đê (vnbusiness.vn)
- Độc đáo lễ cúng bến nước của người Ê Đê ở Đắk Lắk (dantocmiennui.baotintuc.vn)
- Đắk Lắk: Phục dựng Lễ cúng bến nước của người Ê Đê (baodantoc.vn)
- Xôn xao bến nước đại ngàn (nhandan.vn)
- Lễ cúng bến nước của người Ê đê (thanhnien.vn)