Lễ giải hạn đầu năm của người Tày, Nùng
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Then giải hạn, Lễ cầu an đầu năm của người Tày, Giải hạn đầu năm
Theo tục, đầu năm gia đình mời thầy then, thầy tào hay thầy pựt về nhà làm lễ cầu an: dâng hương, rót trà, tâu sớ, gieo quẻ. Lời cúng là lời then bằng tiếng dân tộc, các báo không chép.
- Làm lúc nào
- Sau Tết Nguyên đán, tháng Giêng tới đầu tháng Hai âm lịch
- Cúng ai
- Tổ tiên, các thánh, bà mụ (Mẻ bjooc)
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Đông Bắc, Người Người Tày, Người Nùng, Văn Quan, Lạng Sơn, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)
- Làm lúc nào
- Sau Tết Nguyên đán, thầy xem ngày lành
- Đặt lễ ở đâu
- Giữa nhà, dưới bàn thờ tổ tiên; hoặc tại nhà thầy
- Ai cúng
- Thầy then (mè then) hoặc thầy tào (lạo slay)
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gà | 3 | Phải có. đồ lễ cơ bản |
| Bánh kẹo | ||
| Thủ lợn | 1 | Tuỳ nhà. có thể có thêm |
| Ba mâm: mâm thánh, mâm cụ tổ gia tiên, mâm hung tin quan hạn | 3 | Phải có. mỗi mâm một bát gạo sống cắm hương và hình nhân cắt giấy, một gà luộc đủ lòng mề tim |
Trình tự
- Tìm thầy xem ngày, sắm lễ, đón thầy về nhà
- Gia chủ dâng hương
- Thầy phũng trà (rót một lượt nước chè ở các mâm)
- Tâu sớ: báo tổ tiên, mời tổ tiên về nhận lễ
- Mời thánh phán: thầy gieo hai thẻ gỗ xin quẻ
- Các bước sau tùy cách cúng của từng thầy và ý nguyện gia chủ
Đông Bắc, Người Người Tày, Người Nùng, Quảng Uyên, Cao Bằng, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)
- Làm lúc nào
- Sau Tết Nguyên đán
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà gia chủ hoặc nhà thầy
- Ai cúng
- Thầy then, thầy pựt (giàng) hoặc thầy tào
Trình tự
- Tìm thầy then, thầy pựt xem ngày, sắm lễ, đón thầy
- Nhập môn, thỉnh tướng: báo và mời tổ tiên về nhận lễ
- Bốc mệnh
- Trừ tà
- Hành yên, lập phú: cầu bình an, tài lộc
Miền Bắc, Người Người Tày, Nghi lễ do thầy Then, thầy Tào, thầy Pựt làm (Tày, Nùng, Thái)
- Làm lúc nào
- Cuối tháng Giêng, đầu tháng Hai âm lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Trên nhà sàn của gia chủ
- Ai cúng
- Thầy Then; nàng hương (cô gái chưa chồng giúp lễ), chàng khóa
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Mâm giải hạn: hình vẽ con hổ, hình ngũ quỷ, cờ ngũ sắc, gạo, đèn dầu, bát gạo giải hạn, hình nhân | Phải có |
| Mâm bà mụ: gà luộc, cây hoa, hương, đèn, sách bút vở, ngũ cốc, bánh kẹo | Phải có |
| Mâm cốc cầu: gà luộc, gạo, hương, cầu nối số, cầu mệnh, vải đỏ vải đen lót cầu, bánh kẹo, hoa quả | Phải có |
| Mâm tam sinh (slam sleng): một gà sống, hai miếng thịt sống, gạo, hương | Phải có |
| Đa tháp: một gà, một vịt, lồng gà vịt, gạo, rượu, đòn càn, một cây chuối nguyên | Phải có |
| Mâm chúng sinh: cờ ngũ sắc, gạo, hương, thức ăn | Phải có |
Trình tự
- Tẳng pựt: chủ nhà cử người tới tận nhà đón thầy Then, bày mâm đón thầy
- Sái tịnh đàn tràng; gia chủ đưa bát gạo cắm ba nén hương; thầy dùng lửa và thần chú, có nghi thức quét nhà
- Giải hạn: thầy Then mặc áo dài đỏ, đội mũ Then, hát thỉnh bà mụ (Mẻ bjooc) xuống nhận lễ; các thầy và nàng hương múa chầu
Đọc thêm về lễ giải hạn đầu năm của người Tày, Nùng
Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.
Nguồn
- Độc đáo lễ giải hạn đầu năm của người Tày, Nùng (baolangson.vn)
- Lễ giải hạn đầu năm của người Tày, Nùng ở Cao Bằng (dantocmiennui.baotintuc.vn)
- Nghi thức văn hóa tín ngưỡng Lễ Cầu an của dân tộc Tày (baodantoc.vn)