Tang lễ (các lễ chung, báo tang, nhập quan)

Dùng chung cả nước, Dân gian

Làm lúc nào

Từ lúc người thân tắt hơi tới lễ trừ phục sau giỗ hết

Đặt lễ ở đâu

Tại nhà (linh sàng, linh tọa), trên đường đưa tang và tại huyệt

Ai cúng

Con trai trưởng làm chủ tang; cha mất trước thì cháu đích tôn đứng thay

Lễ vật

Trình tự

1. Lúc mới mất: lau mình bằng nước trầm hương, thay áo, ngậm hàm, hú vía
2. Khâm liệm, nhập quan
3. Thành phục (phát tang), lập linh sàng, linh tọa
4. Cúng cơm sớm chiều (triêu tịch điện)
5. Chuyển cữu, chầu tổ
6. Phát dẫn (đưa tang)
7. Tế thổ thần và hạ huyệt
8. Ngu tế trong ba ngày sau khi chôn; viếng mộ, đắp mộ
9. Chung thất 49 ngày, tốt khốc 100 ngày
10. Tiểu tường (giỗ đầu), đại tường (giỗ hết)
11. Đàm tế, trừ phục

Điều kiêng

• Khi linh cữu còn trong nhà, khách và con cháu chỉ lạy hai lạy; hạ huyệt rồi mới lạy bốn lạy
• Chữ cuối của lòng minh tinh không rơi vào chữ quỉ, chữ khốc

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Sách Việt Nam phong tục (1915) tả tục có phường bát âm, kèn trống, cỗ bàn đãi khách, đồ mã; sách Gia lễ giản yếu (1932) khuyên bỏ kèn trống, phường tuồng, mâm bánh mâm xôi theo đám và không đãi cỗ trong tang.

Dùng chung cả nước, Phật giáo

Làm lúc nào

Từ lúc mất tới khi an linh; ít nhất 4 giờ, tốt hơn là 24 giờ sau khi tắt thở mới nhập liệm

Ai cúng

Vị gia trì sư (chủ sám) cùng tang quyến

Lễ vật

Trình tự

1. Trị quan, nhập liệm
2. Phục hồn: lập bàn thờ linh, thỉnh vong linh an vị
3. Khai kinh, tiến linh
4. Phát tang
5. Triêu điện, tịch điện; hằng ngày sáng cúng trà, trưa chiều cúng cơm (tiến linh)
6. Triệu tổ
7. Sái tịnh, nhiễu quan, quy y linh
8. Cáo đạo lộ
9. Khiển điện
10. Di quan
11. Tế độ trung (cúng giữa đường)
12. Trị huyệt, tạ thổ thần
13. Nhiễu mộ
14. An linh

Huế, Huế, Dân gian

Làm lúc nào

Theo ngày giờ được coi; quy định của thành phố từ tháng 7 năm 2026: không quá 72 giờ từ khi mất tới khi đưa tang

Đặt lễ ở đâu

Phần nhiều tổ chức tại nhà

Ai cúng

Tang quyến, có đội âm công lo việc đưa đám

Trình tự

1. Trị quan
2. Khâm liệm
3. Thành phục
4. Coi ngày giờ khâm liệm, hạ huyệt ("coi ngày đưa ông, mệ đi")
5. Đưa tang

Điều kiêng

• Quy định mới của thành phố: không rải tiền thật, vàng mã, tiền âm phủ trên đường đưa tang; không mở âm thanh quá lớn

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Người Người Hoa ở Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Sóc Trăng, Dân gian

Đặt lễ ở đâu

Tại nhà; ở đô thị có thể quàn tại nhà tang lễ hay cơ sở tôn giáo

Ai cúng

Con cháu; trước đây việc báo tang có hội quán, bang hội giúp

Lễ vật

Trình tự

1. Con cháu quây quần bên người sắp mất
2. Vệ sinh thân thể, thay y phục (mộc dục)
3. Đặt thi hài, dựng bàn vong
4. Khâm liệm, nhập quan
5. Báo tang; cáo phó có khi viết song ngữ Việt và Hoa
6. Phát tang
7. Động quan, an táng hoặc hỏa táng

Điều kiêng

• Đặt thi hài tránh che khuất bàn thờ tổ tiên

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Gia Định, Sài Gòn, Dân gian

Làm lúc nào

Từ sau an táng tới giỗ mãn khó (đại tường)

Trình tự

1. Sơ ngu ngay khi an táng trở về, hôm sau tái ngu
2. Ngày thứ ba làm lễ mở cửa mả rồi mới làm tam ngu
3. Hằng ngày cúng cơm hai hoặc ba bữa (lễ hiến thực); ngày sóc, vọng dọn cỗ lớn hơn gọi là cúng tuần
4. Bảy tuần thất (thất thất trai tuần) theo nhà Phật
5. Tốt khốc 100 ngày, dứt lễ hiến thực
6. Tiểu tường (giáp năm)
7. Đại tường, tức giỗ mãn khó, hết tang; từ đó hằng năm làm giỗ (cát kỵ)
8. Nhập thần chủ vào bàn thờ chung sau 49 ngày, hoặc dịp tiểu tường, đại tường, tùy nhà

Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Dân gian

Làm lúc nào

Từ lúc người thân hấp hối tới lễ an sàng sau khi chôn; giờ khâm liệm và ngày chôn do nhà sư coi

Đặt lễ ở đâu

Quan tài đặt giữa nhà (người chết vì tai nạn thì đặt bên chái); trước đầu quan tài là bàn cúng điện có di ảnh, bình hoa và đĩa trái cây đặt theo lối đông bình tây quả, lư hương, đôi chân đèn; cách vài mét có bàn treo hình Phật, thường là Địa Tạng Vương Bồ tát

Ai cúng

Nhà sư chủ lễ tụng kinh và đọc văn tế; con cháu chịu tang; ban đạo tì khiêng quan tài, thường do hội hồi hương giúp không lấy công; dàn nhạc lễ

Lễ vật

Trình tự

1. Tụng kinh cầu an lúc hấp hối; khi tắt thở thì báo tin, lên chùa nhờ sư coi giờ liệm và ngày chôn
2. Lễ nhập quan (khâm liệm)
3. Lễ phát tang (thành phục), sư đọc Thành phục văn
4. Lễ triêu tịch: cúng cơm sáng và tối khi còn quàn tại nhà, sư đọc Triêu tịch văn; khách tới phúng điếu lạy Phật rồi lạy linh sàng, người nhà lạy đáp lễ
5. Lễ đề phan: sư viết tên tuổi, quê quán người mất lên lá phan (lá triệu)
6. Lễ cáo từ đường đêm quàn cuối: rước lá phan và bài vị sang từ đường thay cho quan tài
7. Lễ thiết minh sanh khuya đêm cuối: sư cầm lá phan dẫn tang quyến đi quanh quan tài, có nơi dựng cầu Nại Hà
8. Lễ khiển điện: dọn bàn cúng điện để đạo tì vào
9. Lễ động quan: sư phá quàn, ông dưng quan điều khiển đạo tì khiêng quan tài ra cổng
10. Cáo đạo lộ trước cổng
11. Lễ phát dẫn: con trai chống gậy đi lùi cản linh xa, sư đọc Phát dẫn văn
12. Đưa tang theo nghi trượng: phương tướng, hoành, minh tinh, hương án, thực án, linh xa, nhạc lễ, đại dư
13. Lễ hạ huyệt đúng giờ đã coi (hoặc đưa vào lò hỏa táng), rước vong về nhà
14. Lễ an sàng (sơ ngu), tiệc an sàng đãi người đưa tang; ngày thứ ba làm lễ khai mộ (mở cửa mả)

Điều kiêng

• Lúc hạ huyệt người tuổi kỵ tránh đi chỗ khác
• Chữ cuối trên lá triệu đếm theo bốn tiếng quỷ, khốc, linh, thính: nam phải rơi vào linh, nữ vào thính, không để rơi vào quỷ hay khốc
• Theo lệ tang gia và khách thân thức trọn đêm