Lễ vía Bà Thiên Hậu
- Chùa, đình, đền, phủ
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Vía Bà 23 tháng Ba, Thiên Hậu Thánh Mẫu, Lễ mộc dục, Chùa Bà Thiên Hậu
Lễ vía của cộng đồng người Hoa ở Hội An và Nam Bộ: tắm tượng, thay áo, tế với heo quay, đọc chúc văn, xin lộc. Theo các nguồn trong nước, bài văn tế đọc bằng tiếng Hoa; người Việt trong vùng cũng tới dâng hương.
- Làm lúc nào
- Ngày 23 tháng Ba âm lịch; lễ mộc dục (tắm tượng) làm trước đó; nhiều miếu ở Nam Bộ còn rước kiệu Bà vào rằm tháng Giêng
- Cúng ai
- Thiên Hậu Thánh Mẫu, thờ ở các hội quán, miếu, chùa Bà
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Nam Trung Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, hội quán Phước Kiến (Hội An), hội quán Trung Hoa (Hội An), Dân gian, Cả kỳ lễ hội do ban quản trị, hội quán, làng đứng làm
- Làm lúc nào
- Ngày 22 và 23 tháng Ba âm lịch; lễ tế chính từ 9 tới 10 giờ ngày 23
- Đặt lễ ở đâu
- Điện Thiên Hậu trong hội quán
- Ai cúng
- Ban trị sự hội quán; bang trưởng làm chủ tế
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Nước sạch, khăn sạch, áo choàng và đồ trang sức cho tượng | Phải có. lễ mộc dục chiều 22 |
| Heo quay (gọi là Kim trư) | Phải có. cuối buổi tế cắm một con dao lên heo và thêm ít muối sống |
| Bộ tam sênh (cá, thịt, trứng) | Phải có |
| Bánh bao Phúc Kiến, bún xào Phước Kiến, vịt tiềm bát bửu | Phải có |
| Vàng mã, hoa quả, hương đèn | Phải có |
Trình tự
- Chiều 22: dọn dẹp, trang trí hội quán; lễ mộc dục lau tượng, thay áo choàng, đeo trang sức; sau đó cúng chay
- Ngày 23: mọi người xếp hàng trước điện; ba hồi chuông trống mở đầu
- Ba lần dâng hương quỳ lạy; bang trưởng soát lễ vật, đọc chúc văn
- Khách mời, con cháu trong bang và các bang khác vào vái lạy, xin lộc, xin xăm
- Tiệc đãi khách và họp mặt đồng hương
Tây Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, các hội quán, chùa của người Hoa ở Cần Thơ, Dân gian, Cả kỳ lễ hội do ban quản trị, hội quán, làng đứng làm
- Làm lúc nào
- Ngày 23 tháng Ba âm lịch; chuẩn bị từ khoảng 18 tháng Ba; giờ tế là 9 giờ sáng
- Đặt lễ ở đâu
- Chánh điện hội quán
- Ai cúng
- Ban trị sự hội quán; một người đại diện làm chủ lễ
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nước sôi để nguội có lá bưởi | Phải có. tắm tượng Bà; hai cô gái tắm sau màn che, rồi thay áo mới | |
| Heo quay nguyên con, lưng cắm một con dao | Phải có. đặt chính giữa bàn cúng | |
| Gà luộc | Phải có. bên phải heo quay | |
| Trái cây | Phải có. bên trái | |
| Trà, rượu | hai bình trà cùng ly nhỏ | Phải có. phía trước bàn lễ |
| Nhang, đèn, trà, rượu, xôi, gà vịt của người tới lễ | Tuỳ nhà. sắp thêm lên bàn cúng; cúng xong mang về hoặc để lại |
Trình tự
- Khoảng 18 tháng Ba: sửa sang hội quán, tắm tượng, thay áo
- Sáng 23: người tới lễ từ khoảng 6 giờ
- 9 giờ: chuông báo giờ, mọi người xếp hàng trước chánh điện; dâng nhang, sớ, đèn, đánh ba hồi chuông khai lễ
- Sau một hồi trống, chủ lễ đọc bài văn tế viết bằng tiếng Hoa
Đông Nam Bộ, Người Người Hoa ở Việt Nam, chùa Bà Thiên Hậu (Thủ Dầu Một, Bình Dương), chùa Bà Tuệ Thành (Quận 5, TP. Hồ Chí Minh), các miếu Thiên Hậu ở Nam Bộ, Dân gian
- Làm lúc nào
- Hai ngày lễ chính trong năm: rước kiệu Bà vào rằm tháng Giêng và vía Bà ngày 23 tháng Ba âm lịch; lễ mộc dục trước ngày vía một ngày
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu, chùa Bà Thiên Hậu
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Bánh, trái, hoa, hương, cau, thịt | Tuỳ nhà. bài nghiên cứu ghi vật cúng ngày vía không có quy định, tùy lòng và điều kiện người cúng |
| Nhang lớn và đèn lồng (lộc Bà) | tục thỉnh lộc Bà ở chùa Bà Bình Dương dịp rằm tháng Giêng |
Trình tự
- Trước ngày vía một ngày: lễ mộc dục tắm tượng, thay xiêm y
- Ngày vía thường có hát Triều, hát Quảng
- Ở chùa Bà Bình Dương, lễ lớn nhất là dịp rằm tháng Giêng: ngày 14 cúng vía Bà, có văn tế bằng tiếng Quảng Đông; ngày 15 rước kiệu Bà quanh Thủ Dầu Một; đêm 22 tháng Ba tắm Bà, ngày 23 rước Bà quanh chùa
- Riêng chùa Bà Tuệ Thành ngày 28 tháng Chạp có lễ khai ấn, phát ấn
Nguồn
- Lý lịch Lễ vía Thiên Hậu Thánh Mẫu ở Hội An (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, hoianheritage.net)
- Lễ vía Bà Thiên Hậu và nét văn hóa của người Hoa ở Cần Thơ (mia.vn)
- Hiệp Thiên Cung, ngôi đền của cộng đồng người Hoa tại vùng Tây Đô (mytour.vn)
- Phạm Ngọc Hường, Chức năng xã hội của tín ngưỡng thờ Thiên Hậu ở Nam Bộ, Nghiên cứu Tôn giáo số 4 năm 2022 (vjol.info.vn)
- Linh thiêng Lễ rước Thánh mẫu chùa Bà Bình Dương (baophapluat.vn)
- Lễ hội Chùa Bà Thiên Hậu Bình Dương (mytour.vn)