TL;DR: Theo quan niệm dân gian, lấy tuổi mụ chia 9, dư 1, 3, 6 hoặc 8 là phạm Kim Lâu, và nhiều nhà tránh cưới hỏi, làm nhà vào năm ấy. Với việc cưới, nếp phổ biến xét tuổi mụ của cô dâu; ví dụ năm 2027 cô dâu sinh năm 2002 (tuổi mụ 26, dư 8) phạm Kim Lâu Lục Súc. Đây là quy ước truyền thống, chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng, và năm sau một năm phạm luôn là năm không phạm.
Kim Lâu là gì và vì sao người ta kiêng cưới vào năm Kim Lâu?
Kim Lâu là một hạn tuổi được nhắc nhiều nhất khi xem tuổi cưới hỏi và làm nhà. Theo quan niệm dân gian, lấy tuổi mụ của người được xét chia cho 9, số dư là 1, 3, 6 hoặc 8 thì năm ấy phạm Kim Lâu, và người ta thường tránh cưới, động thổ hay mua bán của lớn trong năm đó. Câu truyền miệng để nhớ là "một, ba, sáu, tám Kim Lâu; làm nhà, cưới vợ, tậu trâu thì đừng".
Sách Phong thủy thực hành trong xây dựng và kiến trúc nhà ở của Vũ Đức Huynh ghi rằng số dư ấy luôn rơi vào bốn khung Khảm, Chấn, Càn, Cấn, tức 1, 3, 6 và 8, nên dân gian lấy đó làm cách tính tuổi phạm Kim Lâu; tên gọi bắt nguồn từ chuyện "Ông Kim Lâu" trong truyền thuyết Trung Hoa[1].
Cách tính Kim Lâu khi cưới theo tuổi mụ như thế nào?
Có ba bước. Thứ nhất, lấy năm sinh theo âm lịch: người sinh tháng 1, tháng 2 dương lịch trước Tết thuộc năm âm trước đó. Thứ hai, tính tuổi mụ bằng năm cưới trừ năm sinh rồi cộng 1. Thứ ba, chia tuổi mụ cho 9 và xem số dư: dư 1, 3, 6, 8 là phạm; dư 0, 2, 4, 5, 7 là không phạm.
Sách của Vũ Đức Huynh nêu ví dụ tuổi 46: lấy 46 chia 9 được 5 dư 1, nên tuổi 46 phạm Kim Lâu, và đây là trường hợp nặng nhất, Kim Lâu Thân[1]. Sách cũng xét tuổi 61: chia 9 được 6 dư 7, không phạm, vẫn là tuổi làm nhà được[1].
Cộng các chữ số của tuổi cho tới khi còn một chữ số cũng ra đúng kết quả ấy, vì tổng chữ số của một số chia 9 dư bằng chính số đó chia 9; tổng bằng 9 ứng với dư 0. Ví dụ tuổi 46 có 4 + 6 = 10, rồi 1 + 0 = 1, phạm; tuổi 47 có 4 + 7 = 11, rồi 1 + 1 = 2, không phạm.
Xét tuổi cô dâu hay tuổi chú rể?
Với việc cưới, nếp phổ biến ở nhiều nơi là xét tuổi mụ của cô dâu; có nhà xét thêm tuổi chú rể. Với việc làm nhà thì xét tuổi gia chủ.
Các sách không thống nhất ở điểm này. Sách của Vũ Đức Huynh ghi thêm một cách tính tuổi làm nhà và cưới vợ khác hẳn, theo vòng chín năm gọi là cửu trạch vận niên, và nói cách ấy chỉ tính tuổi người con trai vì quan niệm phụ hệ[1].
Bốn loại Kim Lâu khác nhau thế nào?
Mỗi số dư ứng với một loại, và theo quan niệm, một người trong nhà gặp hạn:
| Số dư | Khung theo Lạc Thư | Tên gọi | Theo quan niệm, ai gặp hạn |
|---|---|---|---|
| 1 | Khảm | Kim Lâu Thân | Bản thân người được xét |
| 3 | Chấn | Kim Lâu Thê | Vợ (hoặc chồng) |
| 6 | Càn | Kim Lâu Tử | Con cái |
| 8 | Cấn | Kim Lâu Lục Súc | Vật nuôi, việc làm ăn |
Vũ Đức Huynh xếp Kim Lâu Lục Súc là loại nhẹ, ba loại kia nặng hơn[1].
Sách Phong thủy tài vượng do Trần Sinh, Minh Châu biên soạn chép bốn loại theo thứ tự nhất, nhị, tam, tứ: Nhất Kim Lâu Thân (gia chủ gặp hạn), Nhị Kim Lâu Thê (vợ gia chủ gặp hạn), Tam Kim Lâu Tử (các con có hạn), Tứ Kim Lâu Lục Súc[2].
Năm 2026 và 2027 cô dâu sinh năm nào phạm Kim Lâu?
Bảng dưới tính bằng phép chia 9 cho tuổi mụ từ 19 tới 39, năm sinh là năm âm lịch.
| Tuổi mụ | Số dư | Loại | Năm sinh, nếu cưới năm 2026 | Năm sinh, nếu cưới năm 2027 |
|---|---|---|---|---|
| 19 | 1 | Kim Lâu Thân | 2008 | 2009 |
| 21 | 3 | Kim Lâu Thê | 2006 | 2007 |
| 24 | 6 | Kim Lâu Tử | 2003 | 2004 |
| 26 | 8 | Kim Lâu Lục Súc | 2001 | 2002 |
| 28 | 1 | Kim Lâu Thân | 1999 | 2000 |
| 30 | 3 | Kim Lâu Thê | 1997 | 1998 |
| 33 | 6 | Kim Lâu Tử | 1994 | 1995 |
| 35 | 8 | Kim Lâu Lục Súc | 1992 | 1993 |
| 37 | 1 | Kim Lâu Thân | 1990 | 1991 |
| 39 | 3 | Kim Lâu Thê | 1988 | 1989 |
Tuổi mụ không có trong bảng (20, 22, 23, 25, 27, 29, 31, 32, 34, 36, 38) là không phạm theo phép chia 9.
Chỉ nhìn chữ số cuối của tuổi có đúng không?
Không. Sách của Vũ Đức Huynh gọi việc cứ thấy tuổi tận cùng bằng 1, 3, 6, 8 là phạm là một cách hiểu sai, và nhấn mạnh phải lấy số dư khi chia cho 9[1]. Ví dụ tuổi 31 tận cùng bằng 1 nhưng chia 9 dư 4, không phạm; tuổi 18 tận cùng bằng 8 nhưng chia 9 dư 0, không phạm; ngược lại tuổi 21 tận cùng bằng 1 thì chia 9 dư 3, phạm Kim Lâu Thê.
Năm tuổi có cưới được không?
Năm tuổi là năm trùng con giáp với năm sinh, tức tuổi mụ 13, 25, 37, 49. Dân gian có nhà kiêng làm việc lớn trong năm tuổi, có nhà không; đây là một kiêng kỵ riêng, không phải Kim Lâu. Tuổi mụ 25 không phạm Kim Lâu (dư 7), còn tuổi mụ 37 vừa là năm tuổi vừa phạm Kim Lâu Thân (dư 1).
Năm Kim Lâu có cưới được không?
Theo quan niệm dân gian thì nên tránh, nhưng nhiều gia đình vẫn cưới vào năm Kim Lâu. Cách người ta hay làm là dời đám cưới sang năm âm lịch sau, vì năm liền sau một năm phạm luôn là năm không phạm (đám cưới định vào cuối năm dương có khi chỉ cần dời qua Tết); hoặc nhờ người khác tuổi đứng ra làm một phần lễ, cách mà sách của Vũ Đức Huynh ghi là dân gian vẫn làm khi làm nhà[1].
Kim Lâu không nằm trong các bước của lễ cưới được ghi chép. Sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính tả việc trước khi dạm hỏi là "xem đôi tuổi không xung khắc nhau", và trước khi cưới thì hai bên phải không có tang chế, rồi nhà trai mới chọn ngày lành tháng tốt[3]. Đoạn ấy không nhắc tới Kim Lâu.
Kim Lâu có cơ sở khoa học không?
Chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng việc cưới vào năm Kim Lâu làm hôn nhân kém bền hay con cái gặp hạn. Kim Lâu là một quy ước của sách phong thủy và tập quán dân gian, và chính các sách còn tính khác nhau về xét tuổi ai, gán loại nào cho cung nào.
Gợi ý của Nhật Nguyệt: nhà nào giữ tục thì xem tuổi mụ của cô dâu theo năm âm lịch cho đúng trước khi kết luận, vì nhầm năm sinh trước Tết là chỗ sai hay gặp nhất; nhà nào không giữ tục thì Kim Lâu không phải lý do để dời một đám cưới đã chuẩn bị xong.
