TL;DR: Sách tướng cổ luận nốt ruồi theo chỗ mọc và màu. Mục nốt ruồi của Thái thanh thần giám (太清神鑑) cho rằng nốt ruồi chỗ lộ phần nhiều hung, chỗ kín phần nhiều cát, đen như mực hay đỏ như son là tốt; trên thân, giữa rốn là điềm sinh quý tử, trên gáy chủ uy quyền, giữa thắt lưng lại là điềm xấu, còn vai không có dòng riêng. Thần tướng toàn biên xem lưng, vai, cổ, bụng theo hình dáng và đặt tâm trên tướng. Đây là quy ước của tướng thuật, không phải kết luận khoa học.
Nốt ruồi trong tướng thuật được định nghĩa thế nào?
Thái thanh thần giám (太清神鑑), sách tướng chép trong Tứ khố toàn thư, mở mục nốt ruồi “黑痣部” ở quyển 6 bằng một phép so: “夫黑痣者若山之生林木地之出堆阜”, nốt ruồi trên người như cây mọc trên núi, như gò đống nổi trên đất. Núi có chất đẹp thì sinh cây tốt, đất bẩn thì sinh gò xấu; người có chất đẹp thì sinh nốt ruồi lạ để tỏ sự quý, chất đục thì sinh nốt ruồi xấu để tỏ sự hèn. Sách dẫn chuyện Hán Cao Tổ đùi trái có bảy mươi hai nốt ruồi đen (“漢高祖左股有七十二黑子”) làm điềm đế vương.
Cần phân biệt hai tầng. Về y học, nốt ruồi là một tổn thương sắc tố lành tính trên da, ai cũng có thể có, số lượng chịu ảnh hưởng của di truyền và ánh nắng. Về tướng thuật, mỗi chỗ mọc được gán một ý nghĩa cát hung; đó là quy ước của một trường phái, không phải mệnh đề về người thật.
Vì sao sách tướng phân biệt nốt ruồi kín và nốt ruồi lộ?
Nguyên tắc nền nằm ngay trong mục ấy: “凡黒痣生於顯處者多凶生於隠處之中者多吉”, nốt ruồi mọc ở chỗ lộ phần nhiều là hung, mọc ở chỗ kín phần nhiều là cát, nên sách kết luận nốt ruồi trên mặt đều không lợi. Lưng và bụng thường bị áo che nên thuộc chỗ kín; cổ và gáy thì lộ, nhưng như phần dưới cho thấy, sách không xếp mọi nốt ruồi ở cổ vào nhóm hung.
Về màu, sách viết “黑如墨赤如硃善也”: đen như mực, đỏ như son là tốt. Ngả đỏ chủ chuyện cãi cọ tranh giành (“帶赤色者主口舌鬪競”), ngả trắng chủ lo âu và tù tội (“帶白色者主憂刑”), ngả vàng chủ quên mất, thất lạc (“帶黄色者主遺忘失脫”). Màu cộng với chỗ mọc thành một cặp phán đoán.
Nốt ruồi trên cổ và trên vai được luận ra sao?
Thái thanh thần giám có một đoạn riêng cho nốt ruồi trên thân, “身體上下黑痣”, và ở đó cổ không phải chỗ xấu trọn vẹn. Nốt ruồi dưới yết hầu, sát phía trên, gọi là thiên trụ, chủ được người nâng đỡ (“咽喉下近上者謂之天柱主得人提擕”); gần phía dưới thì chủ chết vì thương tích. Nốt ruồi trên gáy gọi là thế nguyên, chủ có uy quyền (“項上謂之勢源主有威權之吉”).
Dân gian Việt Nam có câu riêng. Phan Kế Bính chép trong Việt Nam phong tục, giữa các câu tướng pháp tục truyền: “Nốt ruồi ở cổ là lỗ tiền chôn, nốt ruồi ở tay ăn vay cả đời”.[1] Sách chỉ chép câu, không giải nghĩa; theo mặt chữ, câu ấy gắn nốt ruồi ở cổ với chỗ chôn tiền chứ không nói là điềm hao tài.
Vai thì đoạn nốt ruồi trên thân của Thái thanh thần giám không có dòng riêng. Câu “trên bả vai có nốt ruồi màu đỏ. Đây là tướng cực quý.” có trong sách tướng phổ thông tiếng Việt như Xem tướng biết người, không nằm trong mục nốt ruồi của Thái thanh thần giám. Lam Sơn thực lục tả Lê Lợi lúc nhỏ “vai trái có bảy nốt ruồi” và “kẻ thức giả biết là bậc người cực sang”; đó là lời chép sử về một người, không phải luật của sách tướng.
Nốt ruồi trên lưng và trên bụng có ý nghĩa gì?
Bụng có nhiều dòng nhất trong đoạn nốt ruồi trên thân của Thái thanh thần giám. Nốt ruồi giữa rốn gọi là long quan, chủ phúc trí và sinh quý tử (“臍中謂之龍闗主福智生貴子”); hai bên dưới rốn chủ sang và vui (“臍下兩傍謂之左荒右野主貴而樂”); hai bên nếp ngang của bụng chủ tính nhàn nhã, giàu sang vui vẻ (“腹横紋兩傍謂之逸堂主性閑雅富貴快樂”). Lưng thì đoạn ấy chỉ nói tới thắt lưng: nốt ruồi chính giữa thắt lưng gọi là tứ đại hải, chủ làm quan giữ nơi biên ải rồi chết ở đó không về (“腰當中心謂之四大海主守官邊庭不返而死”). Như vậy cùng là chỗ kín, nốt ruồi giữa thắt lưng vẫn bị đoán xấu.
Thần tướng toàn biên bàn lưng, vai, cổ, bụng ở phép xem thứ bảy, “七取腰圆背厚”, nhưng theo hình dáng chứ không theo nốt ruồi: lưng dày rộng, eo tròn và cứng là tốt; kỵ sống lưng lõm thành rãnh, lưng mỏng vai xuôi, vai nhô cổ gầy (“最嫌背脊成坑，背薄肩垂，肩昂颈削”); bụng nên có túi như quả bầu (“腹宜有囊如葫芦”). Sách dẫn câu “背负三山如护甲，脐深纳李腹垂箕，如此之相必大贵”: lưng như đội ba ngọn núi, như khoác giáp, rốn sâu chứa lọt quả mận, bụng sệ như cái nia, tướng ấy tất đại quý.
Các sách tướng khác nhau ở điểm nào?
Điểm chung là coi nốt ruồi, hình dáng thân thể đều là dấu hiệu để đoán cát hung. Điểm khác nằm ở chỗ mỗi sách xem cái gì.
| Sách | Cách luận | Trọng tâm |
|---|---|---|
| Thái thanh thần giám (太清神鑑), mục 黑痣部 | Lộ phần nhiều hung, kín phần nhiều cát; đen như mực, đỏ như son là tốt; kê nốt ruồi theo từng chỗ trên đầu mặt, tay chân, thân | Nguyên tắc, màu sắc, vị trí |
| Thần tướng toàn biên (truyền thống đề Trần Đoàn, Viên Trung Triệt đính chính) | Phép xem thứ bảy xét eo, lưng, vai, cổ, bụng theo hình dáng; phép thứ chín đặt tâm trên tướng | Hình dáng và tâm |
| Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915) | Chép câu tục truyền: nốt ruồi ở cổ là lỗ tiền chôn, nốt ruồi ở tay ăn vay cả đời | Câu tướng dân gian |
| Tướng mệnh khảo luận (Vũ Tài Lục) | Dẫn câu phú cổ, nhấn mạnh phải gia giảm thừa trừ | Phương pháp luận |
Sách Tướng mệnh khảo luận của Vũ Tài Lục dẫn câu phú “Tướng vô quyết pháp bất khả loạn ngôn” và giảng: không thể căn cứ vào một điểm để bảo là đẹp, cũng không thể vì một điều ác mà bảo rằng hung, cần phải biết phép gia giảm thừa trừ.[2]
Vì sao tướng thuật đặt nặng chữ tâm hơn nốt ruồi?
Thần tướng toàn biên mở đầu bằng mười phép xem (“十观”), và phép thứ chín, xem tiếng nói và lòng (“九取声音与心田”), viết rằng tướng mạo kém người mà lòng tốt thì rốt cuộc vẫn giàu sang, còn tướng mạo đường đường mà lòng gian hiểm thì dù giàu sang cũng chẳng bao lâu sẽ nghèo (“若相貌堂堂，心事奸险，纵然富贵，不日贫穷”). Sách dẫn tiếp: “有相无心相从心灭，有心无相相从心生”.
Phan Kế Bính trong Việt Nam phong tục cũng dẫn lời sách tướng của Ma Y cùng ý: “Hữu tâm vô tướng, tướng tùy tâm sinh; hữu tướng vô tâm, tướng tùy tâm diệt”, nghĩa là có bụng không có tướng thì tướng theo bụng mà sinh ra, có tướng không có bụng thì tướng theo bụng mà mất đi. Ông cho đó là ý trọng bụng hơn tướng, “rất là lời chí lý”.[1] Đặt cạnh nhau, hai đoạn cho thấy trong chính truyền thống tướng thuật, nốt ruồi chỉ là dấu hiệu phụ, đứng sau phần luận về tâm.
Gợi ý của Nhật Nguyệt khi đọc các bảng nốt ruồi
Gợi ý của Nhật Nguyệt:
- Coi nốt ruồi là dấu hiệu để suy ngẫm về cách mình đối nhân xử thế, không phải bản án về số phận. Chính sách tướng cũng dặn phải gia giảm thừa trừ, nên một nốt ruồi không quyết định gì.
- Khi đọc một bảng nốt ruồi, hỏi ngay: dòng ấy lấy từ sách nào, và sách có thật sự viết như vậy không. Không rõ nguồn thì xem đó là lời dân gian, không phải tư liệu.
- Với nốt ruồi trên da, việc cần làm là theo dõi y khoa: nốt ruồi đổi màu, to nhanh, chảy máu, ngứa, bờ không đều nên đi khám da liễu. Đây là khuyến cáo y tế phổ thông, không liên quan đến tướng số.
- Nếu muốn tìm hiểu sâu, nên đọc thẳng mục 黑痣部 của Thái thanh thần giám và phép xem thứ bảy, thứ chín của Thần tướng toàn biên, thay vì đọc bảng tóm tắt.
