Giới thiệu
Tô Hoài (1920 - 2014) là nhà văn, nhà báo Việt Nam, được biết đến rộng rãi với tác phẩm thiếu nhi Dế Mèn phiêu lưu ký. Ông có tên khai sinh là Nguyễn Sen, sinh năm 1920 tại Thanh Oai, Hà Đông (nay thuộc Hà Nội), lớn lên ở quê ngoại là làng Nghĩa Đô (Cầu Giấy, Hà Nội).
Sự nghiệp văn chương
Tô Hoài là cây bút lớn của văn học Việt Nam hiện đại với sự nghiệp kéo dài hơn 60 năm. Trong dòng văn chương và báo chí hiện thực phê phán trước năm 1945, tác phẩm nổi bật của ông là Dế Mèn phiêu lưu ký (1941). Tuy viết cho thiếu nhi, tác phẩm mang đậm yếu tố ẩn dụ xã hội, qua hình ảnh Dế Mèn kiêu căng, ích kỷ và hành trình trưởng thành, tác giả phê phán tính hợm hĩnh, độc đoán và cổ vũ tinh thần nhân ái, dấn thân vì cộng đồng.
Ngoài ra, ông còn viết truyện ngắn, ký sự, tiểu phẩm đăng trên các báo như Trung Bắc Chủ nhật, Hà Nội Báo, Phổ Thông bán nguyệt san, phản ánh cuộc sống cơ cực của dân nghèo vùng ven đô, đặc biệt là dân làm nghề thủ công, buôn bán nhỏ, trẻ con mồ côi, người lao động bị áp bức. Trong dòng văn chương và báo chí hiện thực phê phán này, Tô Hoài đã khắc họa chân thực đời sống tầng lớp dưới đáy xã hội nhưng không sa đà bi lụy, nhân vật của ông thường mang ý chí vươn lên, thấm đẫm tính nhân văn.
Sau năm 1945, Tô Hoài chuyển hướng sang viết văn cách mạng, văn học phục vụ kháng chiến, nhưng vẫn giữ nguyên chất hiện thực sinh động. Tác phẩm tiêu biểu Vợ chồng A Phủ (1952) phản ánh sự áp bức tàn bạo của chế độ phong kiến miền núi và hành trình thức tỉnh tinh thần phản kháng của người dân tộc thiểu số. Ông còn là cây bút ký nổi tiếng với các tập Tây Bắc (1953), Miền Tây, ghi lại những chuyến đi thực tế với cái nhìn sâu sắc, chân thật. Văn phong Tô Hoài sinh động, sắc sảo, mô tả tâm lý nhân vật tinh tế.
Hoạt động báo chí
Từ rất sớm, Tô Hoài đã là cây bút ký sự, tiểu phẩm sắc bén. Ông từng làm biên tập, phụ trách tòa soạn cho nhiều báo lớn như Cứu Quốc, Văn Nghệ, Tạp chí Tác phẩm mới. Phong cách báo chí của ông giản dị, dễ hiểu, sâu sắc, đậm màu sắc đời thường nhưng không thiếu tính triết lý. Ông viết từ cuộc sống thật với sự quan sát sâu sắc, luôn viết về những gì mình đã sống, đã chứng kiến, đã cảm thấu.
Tác phẩm và giải thưởng
Tô Hoài để lại khối di sản đồ sộ với hơn 100 tác phẩm thuộc nhiều thể loại: truyện ngắn, truyện dài kỳ, hồi ký, kịch bản phim, tiểu luận và kinh nghiệm sáng tác. Hai tác phẩm cuối cùng của ông là hồi ký Cát bụi chân ai và Ba người khác. Ông được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996 cho các tác phẩm: Xóm giếng, Nhà nghèo, O Chuột, Dế Mèn phiêu lưu ký, Núi Cứu quốc, Truyện Tây Bắc, Mười năm, Xuống làng, Vợ chồng A Phủ, Tuổi Trẻ Hoàng Văn Thụ.
Qua đời
Nhà văn Tô Hoài qua đời vào trưa ngày 6-7-2014 tại Hà Nội, thọ 94 tuổi.