Cải táng, bốc mộ
Còn gọi: Cải cát, Sang cát, Bốc mả, Cải mả, Sang tiểu, Sửa mộ, Dời mộ, Chuyển mộ, Cát táng
- Tang ma
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục của miền Bắc và Bắc Trung Bộ, sau khi hết tang con cháu mở mộ, xếp hài cốt vào tiểu rồi táng lại nơi khác, trước và sau đều khấn thần đất hai nơi. Một bài báo viết miền Nam không có tục này. Nhà chùa soạn nghi thức riêng gồm sáu khóa cúng.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Sau khi hết tang ba năm hoặc vài năm nữa; cũng làm khi phải sửa mộ, dời mộ
- Cúng ai
- Người đã khuất; Long mạch, Sơn thần, Thổ thần nơi mộ cũ và mộ mới; gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
- Làm lúc nào
- Các lễ trước làm 7 tới 10 ngày trước ngày bốc mộ, ít nhất 3 ngày; giờ đào và hạ huyệt tùy việc nhà sắp xếp
- Đặt lễ ở đâu
- Phần mộ cũ, khu đất mộ mới, và trước bàn thờ tại nhà
- Ai cúng
- Gia đình tự làm; nên lên chùa làm lễ cầu siêu trước
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Tại mộ: hương, hoa quả, nước trắng, xôi hoặc bát cơm trắng, bánh kẹo | Chay | Loại quả và số lượng tùy ý |
| Hương, đèn, nến | ||
| Tại nhà: hương, hoa quả, mâm cơm chay, sữa tươi | Chay | |
Miền Bắc
- Làm lúc nào
- Sau ba năm đoạn tang, hoặc một vài năm nữa
- Đặt lễ ở đâu
- Từ đường, mộ cũ và chỗ đất đặt mộ mới
- Ai cúng
- Con cái người mất
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Đồ vật | |
| Tiểu sành | Phải có. Nhà phú quý dùng quan quách khâm liệm như khi hung táng |
| Trà, rượu, nước | |
| Nước vang (nước thơm) để rẩy lên xương | |
Miền Trung
Bắc Trung Bộ, Nghệ Tĩnh, Thanh Chương, Dân gian
- Làm lúc nào
- Sau khi chôn hơn 3 năm
- Đặt lễ ở đâu
- Nghĩa địa chung của chi họ
- Ai cúng
- Người nhà trong chi họ
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Cúng tại phần mộ cũ, báo ngày định bốc và thỉnh hương linh về nhà nghe kinh
- Cúng tại khu đất đặt mộ mới
- Cúng tại nhà
- Cúng trước giờ đào mộ
- Cúng lúc hạ huyệt ở mộ mới
- Cúng tạ tại nhà sau khi xong
- Mỗi khóa: nguyện hương, văn bạch, lễ tán Phật, tụng kinh, phục nguyện, hồi hướng, tam tự quy
Miền Bắc, Dân gian
- Hôm trước làm lễ cáo từ đường
- Hôm cải táng khấn Thổ công chỗ để mả mới; trước và sau khi dời mộ khấn Long mạch, Sơn thần, Thổ thần nơi cũ và nơi mới
- Khai mả, nhặt xương xếp vào tiểu sành, rẩy nước vang
- Che đậy thật kín, không cho ánh sáng mặt trời lọt vào
- Đem táng sang đất khác; mộ cải táng đắp hình tròn (hung táng đắp hình vuông)
Bắc Trung Bộ, Nghệ Tĩnh, Thanh Chương, Dân gian
- Bốc mả rồi đưa lên khu đất riêng của chi họ trong nghĩa địa
- Xếp mộ theo thứ bậc: tổ tiên hàng trên cùng, mộ vợ cạnh mộ chồng (nam tả, nữ hữu), rồi tới các đời sau
Miền Nam, Dân gian
- Theo bài báo, miền Nam không có tập tục cải táng: người mất chôn một lần, không bốc mộ sang tiểu
Kiêng kỵ
Miền Bắc, Dân gian
- Khi mở mả gặp rắn vàng, dây tơ hồng quấn quan tài, hay huyệt ấm khô, nước đọng như sữa thì cho là mả kết phát, phải lấp lại ngay
Bắc Trung Bộ, Nghệ Tĩnh, Thanh Chương, Dân gian
- Người tự tử không được chôn trong nghĩa địa chung của họ
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Giờ bốc mộ: tục dân gian bốc ban đêm và che không cho ánh mặt trời lọt vào hài cốt (Việt Nam phong tục; hướng dẫn của Phật giáo thuật lại quan niệm ấy); hai hướng dẫn của nhà chùa nói không nhất thiết làm ban đêm, không cần đặt nặng việc xem giờ, năm tháng, phương vị.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Bốc mộ, cải táng và những điều cần làm trước khi bốc mộ (phatgiao.org.vn)
- Việt Nam phong tục, thiên I chương X Cải táng (vi.wikisource.org)
- Tại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam không? (nongnghiepmoitruong.vn)
- Văn khấn trong lễ tang (vankhan.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở