Cải táng, bốc mộ

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai

Còn gọi: Cải cát, Sang cát, Bốc mộ, Bốc mả, Cải mả, Sang tiểu, Sửa mộ, Dời mộ, Chuyển mộ, Cát táng

Theo tục của miền Bắc và Bắc Trung Bộ, sau khi hết tang con cháu mở mộ, xếp hài cốt vào tiểu rồi táng lại nơi khác, trước và sau đều khấn thần đất hai nơi. Một bài báo viết miền Nam không có tục này. Nhà chùa soạn nghi thức riêng gồm sáu khóa cúng.

Làm lúc nào
Sau khi hết tang ba năm hoặc vài năm nữa; cũng làm khi phải sửa mộ, dời mộ
Cúng ai
Người đã khuất; Long mạch, Sơn thần, Thổ thần nơi mộ cũ và mộ mới; gia tiên

Lễ Cải Cát (sang tiểu, sửa mộ, dời mộ): bài khấn trước mộ

  • Dùng chung cả nước
  • Dân gian
  • Khấn tại mộ

Điền trước khi vào lễ

Tên và địa chỉ hiện ngay trong lời khấn bên dưới, chỉ lưu trên máy này.

Lựa chọn phong tục của anh chị

Đang hiện bản dùng chung cả nước.

Điền thêm 2 chỗ khác

Các bài khác của cải táng, bốc mộ

Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.

Lễ vật và cách cúng

Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Miền Bắc, Dân gian

Làm lúc nào
Sau ba năm đoạn tang, hoặc một vài năm nữa
Đặt lễ ở đâu
Từ đường, mộ cũ và chỗ đất đặt mộ mới
Ai cúng
Con cái người mất

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Tiểu sànhPhải có. nhà phú quý dùng quan quách khâm liệm như khi hung táng
Nước vang (nước thơm) để rẩy lên xương

Trình tự

  1. Hôm trước làm lễ cáo từ đường
  2. Hôm cải táng khấn Thổ công chỗ để mả mới; trước và sau khi dời mộ khấn Long mạch, Sơn thần, Thổ thần nơi cũ và nơi mới
  3. Khai mả, nhặt xương xếp vào tiểu sành, rẩy nước vang
  4. Che đậy thật kín, không cho ánh sáng mặt trời lọt vào
  5. Đem táng sang đất khác; mộ cải táng đắp hình tròn (hung táng đắp hình vuông)

Điều kiêng

  • Khi mở mả gặp rắn vàng, dây tơ hồng quấn quan tài, hay huyệt ấm khô, nước đọng như sữa thì cho là mả kết phát, phải lấp lại ngay

Bắc Trung Bộ, Nghệ Tĩnh, Thanh Chương, Dân gian

Làm lúc nào
Sau khi chôn hơn 3 năm
Đặt lễ ở đâu
Nghĩa địa chung của chi họ
Ai cúng
Người nhà trong chi họ

Trình tự

  1. Bốc mả rồi đưa lên khu đất riêng của chi họ trong nghĩa địa
  2. Xếp mộ theo thứ bậc: tổ tiên hàng trên cùng, mộ vợ cạnh mộ chồng (nam tả, nữ hữu), rồi tới các đời sau

Điều kiêng

  • Người tự tử không được chôn trong nghĩa địa chung của họ

Miền Nam, Dân gian

Trình tự

  1. Theo bài báo, miền Nam không có tập tục cải táng: người mất chôn một lần, không bốc mộ sang tiểu

Dùng chung cả nước, Phật giáo

Làm lúc nào
Các lễ trước làm 7 tới 10 ngày trước ngày bốc mộ, ít nhất 3 ngày; giờ đào và hạ huyệt tùy việc nhà sắp xếp
Đặt lễ ở đâu
Phần mộ cũ, khu đất mộ mới, và trước bàn thờ tại nhà
Ai cúng
Gia đình tự làm; nên lên chùa làm lễ cầu siêu trước

Lễ vật

Lễ vậtGhi chú
Tại mộ: hương, hoa quả, nước trắng, xôi hoặc bát cơm trắng, bánh kẹoloại quả và số lượng tùy ý
Tại nhà: hương, hoa quả, mâm cơm chay, sữa tươi

Trình tự

  1. Cúng tại phần mộ cũ, báo ngày định bốc và thỉnh hương linh về nhà nghe kinh
  2. Cúng tại khu đất đặt mộ mới
  3. Cúng tại nhà
  4. Cúng trước giờ đào mộ
  5. Cúng lúc hạ huyệt ở mộ mới
  6. Cúng tạ tại nhà sau khi xong
  7. Mỗi khóa: nguyện hương, văn bạch, lễ tán Phật, tụng kinh, phục nguyện, hồi hướng, tam tự quy

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Giờ bốc mộ: tục dân gian bốc ban đêm và che không cho ánh mặt trời lọt vào hài cốt (Việt Nam phong tục; phatgiao.org.vn thuật lại quan niệm ấy); hai trang nhà chùa nói không nhất thiết làm ban đêm, không cần đặt nặng việc xem giờ, năm tháng, phương vị.

Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.

Nguồn

  • Văn khấn trong lễ tang (vankhan.vn)
  • Việt Nam phong tục, thiên I chương X Cải táng (vi.wikisource.org)
  • Tại sao ở miền Bắc có tục cải táng, miền Nam không? (nongnghiepmoitruong.vn)
  • Bốc mộ, cải táng và những điều cần làm trước khi bốc mộ (phatgiao.org.vn)
Xem thêm văn cúng khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời và các lễ theo vùng.