Tới nội dung

Lễ cầu mưa, tạ mưa, cầu tạnh

Còn gọi: Đảo vũ, Cầu đảo, Tạ đắc vũ, Kỳ tình, Mề Pỉ (người Lô Lô đen)

  • Lễ nông nghiệp của làng, xóm

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Văn khấn lễ cầu mưa, tạ mưa, cầu tạnh1 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Lễ của làng, bản xin mưa cho mùa gieo trồng, có nơi làm cả lễ cầu tạnh. Các nguồn đã mở tả lễ của người Thái ở Sơn La, người Gia-rai ở Gia Lai, người Lô Lô đen ở Cao Bằng và lệ cầu đảo Tứ Pháp ở chùa Dâu chép trong sử; lời khấn đọc bằng tiếng dân tộc, chưa có nguồn đăng.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Khi hạn hoặc theo lệ hằng năm đầu mùa gieo trồng: người Thái ở Mộc Châu rằm tháng 2 âm lịch, người Lô Lô đen tháng 3 âm lịch, người Gia-rai tháng 4, tháng 5
Cúng ai
Then, thần đất, thần nước (người Thái); Yang, các thần Núi, Sông, Gỗ, Đá và các Pơtao Apui đã mất (người Gia-rai); thần rừng (người Lô Lô đen); Phật Pháp Vân và Tứ Pháp (lệ cầu đảo chép trong sử)

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Vùng:

Miền Bắc

Tây Bắc, Người Người Thái, Mường Sang, Mộc Châu, Sơn La, Dân gian

Làm lúc nào
Rằm tháng 2 âm lịch hằng năm
Đặt lễ ở đâu
Một địa điểm chọn trước trong bản; mó nước đầu nguồn
Ai cúng
Thầy mo (thầy cúng) cùng người già và đại diện nam nữ của bản
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Món mặn
Cơm lam, cá xông khói, gà luộc, gạo nếp, trứng gà, măng đắngMặn
Khác
Cây vạn vật treo chim, ve đan bằng nan, lồng nan đựng trứng gà, vỏ ốc, vỏ trai và sản vậtPhải có. Bài báo viết không thể thiếu

Đông Bắc, Người Người Lô Lô, Khuổi Khon, Kim Cúc, Bảo Lạc, Dân gian

Làm lúc nào
Tháng 3 âm lịch, ngày do thầy mo chính chọn, phải là ngày con rồng (ngày Thìn)
Đặt lễ ở đâu
Khu rừng thiêng của xóm
Ai cúng
Một thầy mo chính, một thầy mo phụ và đội phục vụ lễ; mỗi hộ cử một người
Lễ vậtSố lượngChay, mặnGhi chú
Món mặn
Bò1 conMặn
Chó1 conMặn
Gà1 conMặn
LợnMặnMột đoạn của bài kê thêm lợn, đoạn khác không kê
Xôi, bánh
Mâm xôi, 5 cái chén, 5 đôi đũa, bát gạoChayXếp trên mâm vuông bằng gỗ hoặc trúc
Đồ vật
Lễ cảm ơn thầy kẹp trong giấy đỏ

Đồng bằng Bắc Bộ, chùa Dâu (Bắc Ninh), Thăng Long, Phật giáo

Làm lúc nào
Khi hạn hoặc mưa dầm; theo thống kê của bài nghiên cứu từ sử cũ, cầu mưa thường vào mùa hè, cầu tạnh thường vào mùa thu, trong khoảng tháng Giêng tới tháng 9
Đặt lễ ở đâu
Chùa Pháp Vân (chùa Dâu); thời Lý rước tượng Pháp Vân về chùa Báo Thiên ở kinh đô
Ai cúng
Theo sử cũ là việc của triều đình, có lần vua thân tới làm lễ

Miền Trung

Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Phú Thiện, Gia Lai, Plei Ơi, Dân gian

Làm lúc nào
Tháng 4, tháng 5 hằng năm; làng Rbai làm đúng ngày 30/4 dương lịch, giữa ngọ; lễ ở chân núi Chư Tao Yang năm 2022 bắt đầu 9 giờ
Đặt lễ ở đâu
Nhà thầy cúng (làng Rbai); đỉnh hoặc chân núi Chư Tao Yang, khu di tích Plei Ơi (lễ của Yang Pơtao Apui)
Ai cúng
Thầy cúng, phụ tá của Pơtao Apui (Vua Lửa), cùng hội đồng làm lễ là những người được chọn
Lễ vậtSố lượngChay, mặnGhi chú
Trà, rượu, nước
Ghè rượu1 ghè (Plei Ơi), 3 ché (bài Nhân Dân), 7 ghè lấy nước sông Ayun cộng 1 ghè chung (làng Rbai)Phải có. Số ghè mỗi bài một khác, xem batDong
Món mặn
Heo đực đen không đốm trắng, khoảng 20 kg1 conMặnBài Nhân Dân; làng Rbai mua 2 con, lấy đầu và đuôi một con để cúng
Gạo, muối
Tô gạo, đĩa thịt cắt sẵn, cây nếnMặnLễ ở Plei Ơi
Đồ vật
Tô đồng, 5 tô sứ trắng, 5 cần rượu bằng treVật dụng chỉ dùng cho việc cúng

Nghi thức

Tây Bắc, Người Người Thái, Mường Sang, Mộc Châu, Sơn La, Dân gian

  1. Cúng xin thần đất cho làm lễ tại nơi đã chọn
  2. Rước cây vạn vật, đánh chiêng trống, mang ống tre dọc đường liên bản, gọi các nhà cùng đi
  3. Tới mó nước đầu nguồn làm lễ xin nước (cúng thần nước) mang về
  4. Thầy mo đọc bài cúng kể với Then nỗi khổ khi không có mưa và xin mưa; kết bài, Then tuyên bố ban nước
  5. Múa xin nước, mừng nước, xòe vòng quanh cây vạn vật

Đông Bắc, Người Người Lô Lô, Khuổi Khon, Kim Cúc, Bảo Lạc, Dân gian

  1. Các hộ góp lễ theo hương ước; thanh niên quét dọn rừng thiêng
  2. Những người được chọn ăn sáng ở nhà thầy mo chính rồi cả đoàn đi tới rừng thiêng, bò dắt đi trước
  3. Xếp mâm lễ và các con vật từ phải qua trái; thầy mo chính báo với thần linh
  4. Hai thầy mo cúng một lần trước khi mổ vật, rồi cúng tươi một lần nữa
  5. Thịt luộc chín bày ra các mâm; mỗi hộ cử một người ăn trước cùng thầy (ăn cùng thần linh)
  6. Cả xóm ăn uống tại rừng, mỗi nhà một mâm

Đồng bằng Bắc Bộ, chùa Dâu (Bắc Ninh), Thăng Long, Phật giáo

  1. Rước tượng Phật Pháp Vân từ chùa Dâu về kinh đô để cầu đảo (cầu mưa, cầu tạnh)
  2. Theo bài nghiên cứu, các lễ hội vùng thờ Tứ Pháp ngày nay còn các hình thức rước nước, cầu mưa, cầu tạnh

Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Phú Thiện, Gia Lai, Plei Ơi, Dân gian

  1. Trước lễ chính làm ba lễ nhỏ: cúng xua tà ma và dịch gia cầm quanh làng, cúng bến nước ở sông Ayun, cúng làng
  2. Chủ lễ lạy 3 lạy chào thần linh, rót nước vào ché rượu, đặt tay lên ghè đọc bài khấn bằng tiếng Gia-rai
  3. Vừa khấn vừa vãi gạo, thịt mời thần Núi, thần Sông, thần Gỗ, thần Đá; ném thịt 3 lần về phía trước
  4. Ở làng Rbai: rót rượu thịt vào tô đồng đem đổ ở mộ các Pơtao Apui đã mất và khấn xin phù hộ
  5. Chủ lễ uống rượu, chiêng trống nổi lên, phụ tá múa xoang như đại bàng cất cánh để đưa lời khấn tới thần linh; vẩy nước quanh rồi kết lễ
  6. Dân làng cùng uống rượu cần

Kiêng kỵ

Đông Bắc, Người Người Lô Lô, Khuổi Khon, Kim Cúc, Bảo Lạc, Dân gian

  • Không ai được chặt phá cây trong rừng thiêng
  • Nhà đang có người ở cữ không được vào rừng thiêng

Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Phú Thiện, Gia Lai, Plei Ơi, Dân gian

  • Ngày làng cúng cầu mưa dân làng kiêng đi làm, không cầm cuốc, cầm rựa
  • Người trong hội đồng làm lễ phải là người không phạm điều cấm kỵ của làng
  • Tô đồng, tô sứ, cần rượu của lễ ngày thường không lấy ra dùng

Chỗ các nguồn nói khác nhau

  • Số ghè rượu và lễ vật: bài của Báo Văn Hóa (lễ phục dựng ở Plei Ơi năm 2025) ghi 1 ghè rượu, 1 cây nến, 1 tô gạo, 1 đĩa thịt; bài của Nhân Dân (2022) ghi 1 heo đực đen và 3 ché rượu; bài của Báo Pháp luật Việt Nam về làng Rbai ghi 7 ghè rượu tượng trưng 7 người lập làng cùng 1 ghè chung.

Cộng đồng và vùng

Nguồn

  • Độc đáo lễ hội cầu mưa của đồng bào Thái ở Sơn La (nhandan.vn)
  • Lễ hội cầu mưa trên rẻo cao Sơn La (nongnghiepmoitruong.vn)
  • Lễ cầu mưa của dân tộc Lô Lô (baovanhoa.vn)
  • Nguyễn Thị Anh, Tứ Pháp với tục cầu đảo của cư dân nông nghiệp qua tư liệu sử, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Thủ đô Hà Nội số 98 năm 2025 (vjol.info.vn)
  • Gia Lai: Đặc sắc lễ cúng cầu mưa của Yang Pơtao Apui (baovanhoa.vn)
  • Độc đáo lễ cầu mưa của dân làng Rbai (baophapluat.vn)
  • Lễ cầu mưa, nét văn hóa độc đáo của đồng bào Jrai (nhandan.vn)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.