Lễ cầu mưa, tạ mưa, cầu tạnh

Tây Bắc, Người Người Thái, Mường Sang, Mộc Châu, Sơn La, Dân gian

Làm lúc nào

Rằm tháng 2 âm lịch hằng năm

Đặt lễ ở đâu

Một địa điểm chọn trước trong bản; mó nước đầu nguồn

Ai cúng

Thầy mo (thầy cúng) cùng người già và đại diện nam nữ của bản

Lễ vật

Trình tự

1. Cúng xin thần đất cho làm lễ tại nơi đã chọn
2. Rước cây vạn vật, đánh chiêng trống, mang ống tre dọc đường liên bản, gọi các nhà cùng đi
3. Tới mó nước đầu nguồn làm lễ xin nước (cúng thần nước) mang về
4. Thầy mo đọc bài cúng kể với Then nỗi khổ khi không có mưa và xin mưa; kết bài, Then tuyên bố ban nước
5. Múa xin nước, mừng nước, xòe vòng quanh cây vạn vật

Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Phú Thiện, Gia Lai, Plei Ơi, Dân gian

Làm lúc nào

Tháng 4, tháng 5 hằng năm; làng Rbai làm đúng ngày 30/4 dương lịch, giữa ngọ; lễ ở chân núi Chư Tao Yang năm 2022 bắt đầu 9 giờ

Đặt lễ ở đâu

Nhà thầy cúng (làng Rbai); đỉnh hoặc chân núi Chư Tao Yang, khu di tích Plei Ơi (lễ của Yang Pơtao Apui)

Ai cúng

Thầy cúng, phụ tá của Pơtao Apui (Vua Lửa), cùng hội đồng làm lễ là những người được chọn

Lễ vật

Trình tự

1. Trước lễ chính làm ba lễ nhỏ: cúng xua tà ma và dịch gia cầm quanh làng, cúng bến nước ở sông Ayun, cúng làng
2. Chủ lễ lạy 3 lạy chào thần linh, rót nước vào ché rượu, đặt tay lên ghè đọc bài khấn bằng tiếng Gia-rai
3. Vừa khấn vừa vãi gạo, thịt mời thần Núi, thần Sông, thần Gỗ, thần Đá; ném thịt 3 lần về phía trước
4. Ở làng Rbai: rót rượu thịt vào tô đồng đem đổ ở mộ các Pơtao Apui đã mất và khấn xin phù hộ
5. Chủ lễ uống rượu, chiêng trống nổi lên, phụ tá múa xoang như đại bàng cất cánh để đưa lời khấn tới thần linh; vẩy nước quanh rồi kết lễ
6. Dân làng cùng uống rượu cần

Điều kiêng

• Ngày làng cúng cầu mưa dân làng kiêng đi làm, không cầm cuốc, cầm rựa
• Người trong hội đồng làm lễ phải là người không phạm điều cấm kỵ của làng
• Tô đồng, tô sứ, cần rượu của lễ ngày thường không lấy ra dùng

Chỗ các nguồn nói khác nhau

• Số ghè rượu và lễ vật: bài của Báo Văn Hóa (lễ phục dựng ở Plei Ơi năm 2025) ghi 1 ghè rượu, 1 cây nến, 1 tô gạo, 1 đĩa thịt; bài của Nhân Dân (2022) ghi 1 heo đực đen và 3 ché rượu; bài của Báo Pháp luật Việt Nam về làng Rbai ghi 7 ghè rượu tượng trưng 7 người lập làng cùng 1 ghè chung.

Đông Bắc, Người Người Lô Lô, Khuổi Khon, Kim Cúc, Bảo Lạc, Dân gian

Làm lúc nào

Tháng 3 âm lịch, ngày do thầy mo chính chọn, phải là ngày con rồng (ngày Thìn)

Đặt lễ ở đâu

Khu rừng thiêng của xóm

Ai cúng

Một thầy mo chính, một thầy mo phụ và đội phục vụ lễ; mỗi hộ cử một người

Lễ vật

Trình tự

1. Các hộ góp lễ theo hương ước; thanh niên quét dọn rừng thiêng
2. Những người được chọn ăn sáng ở nhà thầy mo chính rồi cả đoàn đi tới rừng thiêng, bò dắt đi trước
3. Xếp mâm lễ và các con vật từ phải qua trái; thầy mo chính báo với thần linh
4. Hai thầy mo cúng một lần trước khi mổ vật, rồi cúng tươi một lần nữa
5. Thịt luộc chín bày ra các mâm; mỗi hộ cử một người ăn trước cùng thầy (ăn cùng thần linh)
6. Cả xóm ăn uống tại rừng, mỗi nhà một mâm

Điều kiêng

• Không ai được chặt phá cây trong rừng thiêng
• Nhà đang có người ở cữ không được vào rừng thiêng

Đồng bằng Bắc Bộ, chùa Dâu (Bắc Ninh), Thăng Long, Phật giáo

Làm lúc nào

Khi hạn hoặc mưa dầm; theo thống kê của bài nghiên cứu từ sử cũ, cầu mưa thường vào mùa hè, cầu tạnh thường vào mùa thu, trong khoảng tháng Giêng tới tháng 9

Đặt lễ ở đâu

Chùa Pháp Vân (chùa Dâu); thời Lý rước tượng Pháp Vân về chùa Báo Thiên ở kinh đô

Ai cúng

Theo sử cũ là việc của triều đình, có lần vua thân tới làm lễ

Trình tự

1. Rước tượng Phật Pháp Vân từ chùa Dâu về kinh đô để cầu đảo (cầu mưa, cầu tạnh)
2. Theo bài nghiên cứu, các lễ hội vùng thờ Tứ Pháp ngày nay còn các hình thức rước nước, cầu mưa, cầu tạnh