Tới nội dung

Lễ Cầu ngư, cúng cá Ông

Còn gọi: Tế Nam Hải Cự tộc Ngọc Lân tôn thần, Nghinh Ông, Lễ hội Cầu ngư, Cúng Ông, Giỗ cá Ông, Lễ khai sơn cầu ngư, Kỵ Ông ngư

  • Lễ riêng của vùng miền, nghề biển

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Văn khấn lễ Cầu ngư, cúng cá Ông1 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Theo tín ngưỡng của ngư dân ven biển miền Trung và miền Nam, cá Ông là thần Nam Hải cứu giúp thuyền gặp nạn. Hằng năm vạn chài làm lễ nghinh thần, tế thần có đọc văn tế, hát bả trạo (hò chèo cạn), cầu trời yên biển lặng và được mùa cá.

Tóm tắt

Làm ngày nào
Mỗi vạn chài một ngày: tháng Giêng tới tháng Tư âm lịch ở miền Trung, tháng Tám ở Cần Giờ; ngày kỵ (giỗ) cá Ông theo lệ từng làng
Cúng ai
Cá Ông (cá voi), tức Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân tôn thần; các thủy thần và âm linh

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Vùng:

Miền Trung

Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, phường Cửa Đại, Hội An, Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Ngày 16 và 17 tháng Hai âm lịch; trước đây làm ba ngày (nghinh thần và lễ túc, đại lễ tế thần, hát bội và trò chơi)
Đặt lễ ở đâu
Lăng Tiêu Diện (lăng Tứ Chánh Vạn), khối Phước Thịnh, phường Cửa Đại
Ai cúng
Ban trần thiết do ngư dân bầu: người cao niên, đức độ, gia đình trọn vẹn, không vướng tang; gồm 2 chánh bái, 1 người xướng, 1 người đọc văn tế, 2 người đánh chiêng trống, đội nhạc lễ, đội học trò lễ
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Gạo, muối
Hoa quả (chuối), trầu cau, gạo, muối, rượu, bánh, xôi, thịt heoMặnLễ chính cúng Ông
Món mặn
Một con gà và một con vịtMặnPhải có. Theo người dân, cúng Ông lúc nào cũng có một gà một vịt
Vàng mã
Giấy tiền, vàng bạc
Xôi, bánh
Lễ cúng âm linh: chuối, trầu cau, gạo, muối, rượu, bánh, khoai lang, đường cục, đậu phụng luộc, khoai môn, xôi, cháo trắng, một con gà luộc, giấy tiềnMặnCúng ở miếu Tiêu Diện Đại sĩ trước lễ chính

Nam Trung Bộ, Bình Định, Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Mỗi vạn một ngày: lăng Nam Hải xã Nhơn Hải ngày 11 tháng Hai âm lịch; lăng Ông Nam Hải thôn Bình Thái (đầm Thị Nại) cầu ngư ngày 16 tháng Hai và giỗ cá Ông mùng 5 tháng Chín; vạn đầm Xương Lý các ngày 9, 10, 11 tháng Giêng
Đặt lễ ở đâu
Lăng Ông Nam Hải của vạn chài
Lễ vậtGhi chú
Lễ lục cúngVnExpress viết phần tế đủ nghi thức lễ lục cúng, không kể từng món

Bắc Trung Bộ, Cẩm Nhượng (Hà Tĩnh), Quảng Bình, Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Làng Nhượng Bạn (Cẩm Nhượng, Hà Tĩnh) ngày 8 tháng Tư âm lịch; các làng chài ven biển Quảng Bình vào tháng Giêng, gắn với ra quân đánh bắt vụ cá nam

Huế, làng Thanh Phước, Thừa Thiên Huế, Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Ngày kỵ cá Ông tháng Năm âm lịch (theo tập Nghi văn làng Thanh Phước, 1913)
Ai cúng
Tiên chỉ, thứ chỉ, chủ tế cùng cả làng
Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Vàng mã
Vàng bạc (kim ngân), xôi (tư thịnh), rượu trong (thanh chước), các phẩm vậtChayKể trong lời văn cúng; "cang lạp" trong lời văn tạp chí không chú nghĩa

Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Cù Lao Chàm (xã Tân Hiệp), Hội An, Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Hằng năm trước khi ra khơi đánh bắt vụ cá nam; lễ làm trong hai ngày
Đặt lễ ở đâu
Lăng Ông Ngư ở xóm Đình, thôn Bãi Làng; gian giữa nối với hậu tẩm đặt các hòm xương cá Ông
Ai cúng
Các cụ cao tuổi, cư dân trên đảo và ngư dân các vùng lân cận
Lễ vậtGhi chú
Vàng mã
Vàng mãHóa sau lễ cúng âm linh

Miền Nam

Đông Nam Bộ, Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh), Tế lễ đình làng

Làm lúc nào
Lễ hội Nghinh Ông các ngày 14, 15, 16 tháng Tám âm lịch hằng năm, có từ năm 1913

Nghi thức

Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, phường Cửa Đại, Hội An, Tế lễ đình làng

  1. Lễ nghinh thần: rước thần Nam Hải bằng đường bộ và đường thủy, cúng vọng ở các điểm, có hát bả trạo trên thuyền
  2. Nghinh thần nhập điện
  3. Lễ cúng âm linh: ba tuần rượu, đọc văn tế, đốt văn tế, tung vật tế thí thực cô hồn
  4. Lễ cúng Cầu ngư (lễ chính): ba tuần rượu, đọc văn tế rồi đốt văn tế
  5. Dân làng dâng hương, cùng ăn trưa tại lăng
  6. Chèo bả trạo, hát bội, đua thuyền ngang

Nam Trung Bộ, Bình Định, Tế lễ đình làng

  1. Lễ cáo giỗ buổi sáng sớm, xin thần Nam Hải báo điềm cho vạn
  2. Ra biển (ra đầm) rước thần Nam Hải về lăng; ở Xương Lý gọi lễ cung nghinh Thủy Lục
  3. Lễ chánh tế (đại lễ) nửa đêm ngày thứ nhất rạng ngày thứ hai ở Nhơn Hải, có múa gươm hầu thần; đọc văn tế ca ngợi công đức thần, cầu mùa và cầu an
  4. Hát bả trạo hầu thần; ở Xương Lý có lễ Khởi ca
  5. Hát tuồng ban đêm và trò chơi của ngư dân: lắc thúng, bơi thúng, kéo co, đua thuyền
  6. Sau lễ ngư dân ra khơi

Bắc Trung Bộ, Cẩm Nhượng (Hà Tĩnh), Quảng Bình, Tế lễ đình làng

  1. Phần lễ: lễ rước (có rước trên biển), lễ tế thần biển
  2. Hò chèo cạn, diễn xướng gắn với tục thờ cá Voi (Nhượng Bạn)
  3. Phần hội: trò chơi dân gian của cư dân biển

Huế, làng Thanh Phước, Thừa Thiên Huế, Tế lễ đình làng

  1. Đọc văn cúng cáo Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân tôn thần, mời các thủy thần theo hầu cùng hưởng

Nam Trung Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, Cù Lao Chàm (xã Tân Hiệp), Hội An, Tế lễ đình làng

  1. Ngày đầu: bày trí trong lăng; tối cúng lễ túc (còn gọi lễ cáo yết, lễ tiên thường)
  2. Hôm sau: nghinh thần bằng kiệu thần đặt trên một chiếc thuyền lớn có cờ hoa, chiêng trống, đội nhạc
  3. Cúng âm linh, cầu an, kéo dài hơn một giờ, rồi hóa vàng mã
  4. Tế ông Ngọc Lân Nam Hải ba tuần: sơ hiến, á hiến, chung hiến, có xướng tế, đọc văn tế và đi gia lễ
  5. Hát bả trạo (dân đảo gọi hát bạn chèo); trước đây còn hát bội sáu, bảy ngày
  6. Đua thuyền, lắc thúng chai, kéo co

Đông Nam Bộ, Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh), Tế lễ đình làng

  1. Đoàn ghe của ngư dân theo ghe Nghinh ra biển làm lễ nghinh Ông
  2. Các nghi thức cúng đại lễ cổ truyền
  3. Hát bội, bả trạo, đờn ca tài tử, trò chơi dân gian

Kiêng kỵ

  • Người trong ban tế không được đang có tang

Cộng đồng và vùng

Nguồn

  • Lý lịch Lễ Cầu ngư phường Cửa Đại, Hội An (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, hoianheritage.danang.gov.vn)
  • Rước cá Ông (VnExpress)
  • Đặc sắc Lễ hội Cầu ngư hơn 240 năm trên đầm Thị Nại (Báo Văn Hóa)
  • Lễ hội cầu ngư Vạn đầm Xương Lý, tái hiện nhiều nghi thức đặc sắc (Báo Văn Hóa)
  • Đặc sắc Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn (Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh)
  • Lễ hội cầu ngư ở Quảng Bình là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Báo Văn Hóa)
  • Trích tuyển văn tế làng xã Thừa Thiên Huế, Phần thứ ba: Văn tế trong các lễ cúng kỵ hàng năm. Chuyên đề của Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 7 (141), 2017 (vjol.info.vn)
  • Lý lịch di tích Lăng Ông Ngư, xã Tân Hiệp, Cù Lao Chàm (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di tích Hội An, hoianheritage.danang.gov.vn)
  • Lễ hội Nghinh Ông, Tết của người xứ biển Cần Giờ (Tuổi Trẻ)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.