Cúng động thổ

Còn gọi: Khởi công, Động thổ mượn tuổi, Động thổ khoan giếng, Lễ động thổ, Cúng Thần Đất, Văn khấn động thổ

Nhà cửa, đất đai

Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Văn khấn cúng động thổ5 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Theo quan niệm xưa, trước khi làm nhà phải làm lễ xin Thổ thần cho đào đất. Gia chủ khấn xong thì tự tay bổ mấy nhát cuốc đầu tiên rồi thợ mới làm.

Tóm tắt

Làm ngày nào: Trước khi đào móng làm nhà, thường chọn ngày giờ
Cúng ai: Thổ thần, Thái Tuế của năm, Thành hoàng, các thần cai quản khu đất; tiền chủ, hậu chủ
Nơi cúng: Mâm lễ đặt trên khu đất
Ai cúng: Gia chủ; hướng dẫn cho miền Nam có thêm lệ "mượn tuổi" (người khác đứng lễ thay)

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Mâm cúng

Lễ vật thường gặp

Hương, đèn, nến

Hương (nhang)

Quả

Trái cây (hoa quả)

Xôi, bánh

Xôi

Món mặn

Gà (không nói cách làm)
Tam sinh

Vàng mã

Vàng mã

Vùng:Cả nướcMiền BắcMiền TrungMiền Nam

Cả nước

Làm lúc nào: Ngày giờ đã chọn trước khi đào móng

Lễ vật	Số lượng	Chay, mặn	Ghi chú
Món mặn
Gà	1 con	Mặn	Phải có
Tam sinh		Mặn	Lệ xưa; nay giản lược
Xôi, bánh
Xôi	1 đĩa	Chay	Phải có
Hương, đèn, nến
Hương, hoa quả, vàng mã		Chay	Phải có

Miền Bắc

Lễ vật	Chay, mặn
Món mặn
Gà trống luộc	Mặn
Bộ tam sên	Mặn
Xôi, bánh
Bánh chưng, bánh dày	Mặn
Trầu cau
Trầu cau	Chay
Quả
Mâm ngũ quả	Chay

Miền Trung

Lễ vật	Chay, mặn
Món mặn
Gà luộc	Mặn
Thịt heo	Mặn
Xôi, bánh
Xôi	Chay
Bánh truyền thống	Chay
Quả
Trái cây theo mùa	Chay

Miền Nam

Lễ vật	Chay, mặn
Món mặn
Heo quay	Mặn
Bộ tam sên	Mặn
Xôi, bánh
Bánh tét	Mặn
Xôi chè	Chay
Quả
Mâm quả theo mùa	Chay

Nghi thức

KhấnThắp nhang vái bốn phương, tám hướng rồi quay vào mâm lễ khấn
Gia chủ cầm cuốc bổ những nhát đầu tiên
Sau đó thợ mới đào

Lưu ý

Nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải (VnExpress) cho biết tục mượn tuổi làm nhà có từ xa xưa: nhờ người thân hợp tuổi đứng làm thủ tục khởi công, động thổ thay gia chủ

Kiêng kỵ

Thời gianTránh ngày xấu theo lịch chọn ngày
Thời gianTheo Việt Nam phong tục (1915), làm nhà kỵ ngày Thiên hỏa, Địa hỏa và tuổi Kim lâu, tìm ngày Thiên ân, Thiên hỉ; nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải (VnExpress) cho biết việc tránh tuổi Kim lâu khi làm nhà có ghi trong sách cổ, bản in khắc ván thời Nguyễn
Thời gianViệt Nam phong tục (1915) chép: năm cùng tháng tận kiêng làm cửa làm nhà

Phong tục

Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính (1915) chép: làm nhà phải xem năm nào có được tuổi mới dám làm, xem hướng thuận, chọn kỹ ngày phạt mộc, giờ dựng nhà; đầu năm bắt đầu việc gì như động thổ, xuất hành lại càng xem ngày.

Nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải (VnExpress) cho biết việc làm nhà tránh tuổi phạm Kim lâu và phải được "trạch" có ghi trong sách cổ, bản in khắc ván thời Nguyễn; tục mượn tuổi, nhờ người thân hợp tuổi đứng làm thủ tục khởi công, động thổ thay gia chủ, có từ xa xưa.

Hỏi đáp

Động thổ mượn tuổi là gì?

Là nhờ một người hợp tuổi làm nhà đứng làm thủ tục khởi công, động thổ thay gia chủ, thường là cha mẹ, anh chị em hay người thân. Nhà nghiên cứu Phạm Đình Hải (VnExpress) cho biết tục này có từ xa xưa; có hướng dẫn ghi khi mượn tuổi thì lời khấn động thổ không đổi, chỉ khác người đứng lễ.