Cúng giỗ hậu

Cúng giỗ hậu là gì, làm khi nào?

Giỗ hậu là giỗ của người không có con trai lo việc thờ cúng, do họ, làng, đền hay chùa cúng thay, vì khi còn sống người ấy đã cúng tiền hay ruộng vào đó^[1]. Toan Ánh (2001) ghi việc ấy gọi là mua hậu, và nhiều làng ghi khoản mua hậu trong hương ước^[1].

Toan Ánh cũng ghi nay nhiều nhà không có con trai thì con gái cúng giỗ cha mẹ, có khi cháu ngoại cúng giỗ ông bà^[1].

Cần chuẩn bị những gì?

• Khi còn sốngNgười mua hậu nộp tiền hay ruộng nương; tiền ấy vào quỹ làng để sắm tự khí, mở mang đền đình hay dùng vào việc công ích^[1].
• Nơi cúngGiỗ hậu cúng ở nhà hậu, một căn nhà riêng ở đình, chùa dùng để làm giỗ hậu^[1].
• Người khấnỞ đình, người khấn thường là ông thủ từ hay ông tiên chỉ; ở chùa là một nhà sư^[1].

Các bước làm lễ

1. Ở nhà thờ họ, trưởng tộc cúng giỗ và mời một số con cháu trong họ tới dự^[1].
2. Ở đình, ngoài lễ cúng người hưởng giỗ, dân làng sửa thêm lễ cáo Thành hoàng^[1].
3. Ở chùa, nhà sư khấn và tụng kinh cầu an cho vong hồn người đã khuất^[1].
4. Cúng xong, hương chức quan viên chia nhau phần lộc hậu, ăn uống ngay tại đình hay mang về^[1].

Vì sao làm như vậy?

Toan Ánh giải thích dân ta tin khi cúng lễ phải do người cùng khí huyết với người đã khuất khấn vái thì vong hồn mới về hưởng được, nên ai cũng lo có con trai giữ việc hương khói^[1]. Người không có con trai, không lập tự được, lại ngại người thừa tự sau này bỏ giỗ, thì nhờ họ, làng hay chùa giữ giỗ cho mình^[1].

Ông phân biệt hậu điền, ruộng của người không con hiến cho họ hay làng để được cúng giỗ, với ky điền, ruộng giao cho làng để làng làm giỗ cho chính mình hay cho cha mẹ mình^[1]. Có họ nhận ruộng của người con gái đi lấy chồng mà không có con, rồi thờ người ấy ở nhà thờ họ; ngày giỗ ấy gọi là giỗ hậu họ^[1].