Tới nội dung

Cúng giỗ hết (Đại tường)

Còn gọi: Giỗ thứ hai, Giỗ mãn tang, Hết tang

  • Gia tiên, giỗ chạp
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.

Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.

Cúng giỗ hết (Đại tường) là gì, làm khi nào?

Giỗ hết, còn gọi là lễ đại tường, là kỳ giỗ thứ hai, vẫn còn trong vòng tang; từ năm thứ ba trở đi, giỗ của người mất thành giỗ thường[1][2]. Ngày giỗ tính theo âm lịch[3].

Thời điểm có hai cách tính. Phan Kế Bính (1915) ghi hai năm thì giỗ hết[4]; có hướng dẫn lại ghi giỗ hết là ngày giỗ vào 2 năm 3 tháng sau ngày mất[1].

Có hướng dẫn ghi sau giỗ hết người nhà bỏ tang phục, gọi là hết tang[1]. Phan Kế Bính ghi khác: sau đại tường hai tháng mới chọn một ngày làm lễ trừ phục, gọi là đàm tế, bấy giờ mới bỏ hết đồ tang mà mặc sắc phục thường[4]; Gia lễ giản yếu (1932) ghi sau giỗ hết ba tháng cả nhà mới bỏ đồ để tang và làm lễ trừ phục[5].

Có hướng dẫn ghi sau ngày giỗ hết người ta chọn ngày tháng tốt làm lễ cải cát, sang mộ cho người mất[1]; Phan Kế Bính ghi cải táng làm sau khi ba năm đoạn tang, hoặc một vài năm nữa[6].

Cần chuẩn bị những gì?

  • Mời kháchPhan Kế Bính ghi các tuần tiết trong tang, tới đại tường, nhà giàu tế bái linh đình, nhà nghèo cúng cấp, và đều mời họ mạc, làng nước, khách khứa, có bánh giầy, bánh chưng biếu[4].
  • Người đứng lễBài khấn đại tường đứng tên con trai trưởng hay cháu đích tôn, cùng anh chị em, dâu rể, con cháu nội ngoại kính lạy[2].
  • Nơi đặt lễBài khấn chính ngày giỗ hết mời hương linh giáng về linh sàng, tức bàn thờ riêng của người mới mất[7][8].

Lễ vật, mâm cúng

Có hướng dẫn ghi giỗ hết thường làm long trọng với vàng mã, hương, hoa, phẩm oản, trái cây theo mùa, cùng mâm lễ mặn đủ các món thịt lợn, tôm, cua, xôi, gà[1]. Phan Kế Bính ghi trong vòng tang có hai kỳ đốt mã; nhiều nhà đốt vào ngày giỗ đầu và ngày giỗ hết, tục cũng hay đốt vào rằm tháng Bảy; đồ mã làm theo những đồ thường dùng của người như chăn màn, quần áo, hòm xiểng, mâm bát[4].

Lễ vật thường gặp

Hương, đèn, nến

  • Hương (nhang)

Hoa

  • Hoa tươi

Quả

  • Trái cây (hoa quả)

Xôi, bánh

  • Oản
  • Xôi

Món mặn

  • Thịt lợn (không nói cách làm)
  • Tôm
  • Cua
  • Gà (không nói cách làm)

Vàng mã

  • Vàng mã
Vùng:

Cả nước

Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Vàng mã
Vàng mã, hương, hoa, phẩm oảnChay
Quả
Trái cây theo mùaChay
Món mặn
Mâm lễ mặn: thịt lợn, tôm, cua, xôi, gàMặnCó nơi ghi giỗ hết làm long trọng

Nguồn: [1][2][4]

Miền Bắc

Đồng bằng Bắc Bộ, Hà Nội, Dân gian

Lễ vậtChay, mặnGhi chú
Món mặn
Cỗ giỗ: gà luộc, xôi, giò, nem, canh măng, bóng, mọc, nấmMặnCác món hay có trong cỗ Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ
Xôi, bánh
Bát cơm đầy, quả trứng luộc, chút muốiMặnTheo ký ức một số làng ngoại thành, không phải lễ bắt buộc

Các bước làm lễ

  1. Hôm trước ngày giỗ hết, gia chủ khấn Hoàng thiên Hậu thổ, Thổ Công, Táo Quân, Long Mạch và các vị thần linh, cáo rằng mai là ngày giỗ hết, thỉnh gia tiên và vong hồn nội tộc cùng về[1].
  2. Chính ngày, khấn thần linh và gia tiên, mời hương linh người mất giáng về hưởng lễ, rồi mời tổ tiên nội ngoại, Thổ Công, Táo Quân và vong linh tiền chủ, hậu chủ trong đất cùng về[7].
  3. Nhà nào đốt mã trong ngày giỗ hết thì đốt tại nhà hay tại chùa[4].
  4. Báo Giác Ngộ ghi lý tưởng nhất là sau lễ đại tường, còn gọi là lễ mãn tang, thì hoá giải hết tang chế cùng bàn thờ linh, thôi cúng cơm nước, thỉnh di ảnh nhập bàn thờ gia tiên, về sau chỉ cúng giỗ hằng năm[8].

Vì sao làm như vậy?

Gia lễ giản yếu (1932) giải thích chữ tường nghĩa là lành: tang là việc hung, tới đây đã dần dần biến thành lành[5].

Có hướng dẫn ghi có người coi giỗ hết là ngày giỗ quan trọng nhất đối với người qua đời, vì nó đánh dấu một bước ngoặt cho người sống lẫn vong linh: người sống trở lại đời sống thường nhật, có thể dự hội hè, đình đám; theo quan niệm xưa, chỉ sau giỗ hết của chồng người vợ mới có thể đi bước nữa[1]. Phan Kế Bính ghi kỳ mã thứ hai mới thực là mã dâng cho người mất dùng, khác kỳ đầu gọi là mã biếu[4].

Mỗi vùng làm khác nhau thế nào?

  • Nam BộBáo Giác Ngộ ghi ở Nam Bộ đại tường là lễ giỗ mãn khó, kết thúc thời kỳ tang khó; từ đó về sau hằng năm tổ chức giỗ, gọi là cát kỵ[9]. Có nhà đợi tới đại tường mới đưa thần chủ người mất vào bàn thờ chung với tổ tiên[9].

Chuẩn bị văn khấn

Ngày giỗ hết đọc hai bài: hôm trước là bài khấn thần linh, chính ngày là bài khấn mời hương linh người mất và gia tiên, có chỗ điền họ tên người được giỗ, ngày mất và nơi mộ phần táng[1][7].

Nhà dùng bài văn khấn chung cho tiểu tường và đại tường thì đổi chữ "Tiểu Tường" thành "Đại Tường", "một năm tròn" thành "hăm bốn tháng tròn"; câu than đổi theo người mất: cha thì núi Hỗ, cành Thung, mẹ thì núi Dĩ, cành Huyên[10]. Theo mẫu văn tế của Gia lễ giản yếu, lễ đại tường thì đọc "nhân vì đến ngày đại tường nên cáo lễ vậy"[11].

Văn khấn cúng giỗ hết (Đại tường)7 bài, giữ nguyên chữ, có chỗ điền tên và địa chỉ.

Cộng đồng và vùng

Nguồn

  1. Văn khấn Thổ Thần, Táo Quân, Long Mạch và các vị Thần Linh trước Lễ Đại Tường, Giỗ Hết (tuvi.vn)
  2. Văn khấn Lễ Tiểu Tường và Lễ Đại Tường, Giỗ Đầu, Giỗ thứ Hai (tuvi.vn)
  3. Văn khấn gia tiên ngày rằm, mùng 1 và các dịp quan trọng (voh.com.vn)
  4. Việt Nam phong tục, thiên I chương IX Tang ma (vi.wikisource.org)
  5. Gia lễ giản yếu, phần Lễ tang (vi.wikisource.org)
  6. Việt Nam phong tục, thiên I chương X Cải táng (vi.wikisource.org)
  7. Văn khấn chính Lễ Đại Tường, Giỗ Hết (tuvi.vn)
  8. Cúng cơm và thắp hương làm sao cho đúng? (giacngo.vn)
  9. Sự hỗn dung văn hóa trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Nam bộ (giacngo.vn)
  10. Văn khấn trong lễ tang (vankhan.vn)
  11. Gia lễ giản yếu, phần Văn tế và văn khấn (vi.wikisource.org, trang 15 tới 17 của bản in)

Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.

Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.