Cúng tiên thường (cáo giỗ)
Còn gọi: Lễ Tiên Thường, Cúng báo giỗ, Lễ mời giỗ
- Gia tiên, giỗ chạp
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, tiên thường là lễ cáo giỗ làm hôm trước ngày giỗ: gia chủ ra mộ sửa sang và mời người đã khuất, về nhà cáo với Thổ thần rồi khấn mời gia tiên về hưởng giỗ. Từ lúc cáo giỗ tới hết ngày chính giỗ ban thờ luôn có hương.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Chiều hôm trước ngày chính giỗ; theo tục chỉ làm trước các giỗ trọng (giỗ ông bà, cha mẹ, vợ chồng)
- Cúng ai
- Thổ thần, Táo quân, Long mạch được cáo trước; rồi hương linh người được giỗ cùng gia tiên nội ngoại; có nhà ra mộ mời
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên, Mộ
- Ai cúng
- Gia chủ đứng giỗ
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Rượu trắng
- Trà
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Xôi, bánh
- Oản
Trầu cau
- Trầu cau
Vàng mã
- Vàng mã
Khác
- Mâm cơm
Cả nước
- Làm lúc nào
- Chiều hôm trước ngày chính giỗ
- Đặt lễ ở đâu
- Ban thờ gia tiên; trước đó ra mộ người được giỗ
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa, quả | Chay | Phải có |
| Trầu cau | ||
| Trầu cau, rượu | Chay | |
| Vàng mã | ||
| Vàng mã, phẩm oản | Chay | |
| Khác | ||
| Cơm canh, trà nước | Chay | Có nơi ghi lễ giản dị, mang không khí trong nhà |
Miền Nam
Tây Nam Bộ, Dân gian
- Làm lúc nào
- Đám giỗ làm trong ba ngày: tiên thường, chánh giỗ, hậu thường
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ ông bà trong nhà
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Xôi, bánh | |||
| Bánh ít | có nhà gói vài trăm cái mỗi đám | Chay | Trước cúng ông bà, sau biếu bà con chòm xóm |
| Bánh tét | Mặn | Tuổi Trẻ ghi bánh tét, bánh ít được xem là món truyền thống không thể thiếu trong lễ giỗ ở miền Tây | |
| Món mặn | |||
| Món mặn, món ngọt, trái cây, hoa tươi | Mặn | ||
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Chuẩn bịRa mộ người được giỗ dọn cỏ, sửa sang, thắp hương mời về hưởng giỗ
- Bày lễVề nhà lau dọn ban thờ, bày lễ
- KhấnLàm lễ yết cáo Thổ thần (Thổ Công, Táo quân, Long mạch) trước
- KhấnKhấn cáo gia tiên, mời người được giỗ và tiên linh nội ngoại về hưởng giỗ hôm sau
- Giữ hương trên ban thờ từ lúc cáo giỗ tới hết ngày chính giỗ
Tây Nam Bộ, Dân gian
- Chuẩn bịHơn một tuần trước đám, cả nhà lo bánh trái, mâm cỗ, mời bà con xóm giềng
- Chuẩn bịHàng xóm sang phụ nấu, theo lối vần công giáp vòng trong xóm
- KhấnCúng tiên thường, chánh giỗ, hậu thường
- Thụ lộcKhách ăn giỗ ra về được gia chủ gửi phần: bánh ít, xôi, trái cây
Lưu ý
- Khách dự lễThanh Niên ghi láng giềng bận không tới ăn giỗ được thì chủ nhà gói thêm phần quà và món ăn, cho con cháu mang tới tận nhà
Kiêng kỵ
- Người làm lễ, người dựCon cháu trong nhà phải tự nhớ ngày giỗ, không đợi mời
Phong tục
Phan Kế Bính (1915) ghi ngày giỗ cụ kỵ, ông bà, cha mẹ gọi là ngày kỵ nhật: chiều hôm trước cúng tiên thường, hôm sau mới là ngày chính kỵ.
Ở miền Tây Nam Bộ, Thanh Niên ghi ngày đầu của đám giỗ gọi là tiên thường, nghĩa là cúng ngày sống, ngày sau là chánh giỗ, cúng ngày mất; chiều chánh giỗ làm hậu thường để tiễn ông bà.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- có hướng dẫn ghi tiên thường gồm cả việc ra mộ mời và hai lễ cáo Thổ thần, cáo gia tiên; có hướng dẫn ghi lễ này thường chỉ trong nhà, không nhất thiết mời họ hàng, việc ra mộ chỉ một số gia đình làm
Hỏi đáp
Cúng tiên thường là gì?
Tiên thường là lễ cúng hôm trước ngày giỗ chính: Phan Kế Bính (1915) ghi chiều hôm trước là cúng tiên thường, hôm sau mới là ngày chính kỵ. Có hướng dẫn ghi trong ngày này người đứng giỗ làm lễ cáo Thổ thần và lễ cáo gia tiên, mời người được giỗ về hưởng giỗ.
Tiên thường, chánh giỗ, hậu thường là gì?
Đó là ba lễ của một đám giỗ ở miền Tây Nam Bộ: Thanh Niên ghi ngày đầu là tiên thường (cúng ngày sống), ngày sau là chánh giỗ (cúng ngày mất), chiều ngày chánh giỗ làm hậu thường để tiễn ông bà. Sài Gòn Giải Phóng ghi ba ngày ấy nay chỉ còn thấy ở miền quê, nhất là các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
Cúng tiên thường lúc mấy giờ?
Không có giờ cụ thể, thường là buổi chiều hôm trước: Phan Kế Bính ghi chiều hôm trước ngày giỗ; có hướng dẫn ghi chiều hoặc tối hôm trước; Tuổi Trẻ ghi đám giỗ ở miền Tây cúng mâm tiên chiều hôm trước.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng tiên thường (cáo giỗ)
Nguồn
- Văn khấn ngày Giỗ Thường (vankhan.vn)
- Việt Nam phong tục, Phần I, mục XI. Kỵ nhật, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Đám giỗ quê nhà (sggp.org.vn)
- Vì sao đi ăn đám giỗ miền Tây, khách được gói phần mang về? (znews.vn)
- Đi ăn đám giỗ miền Tây, vì sao khách còn có phần mang về? (thanhnien.vn)
- Vì sao đám giỗ ở miền Tây nhà nhà gói bánh tét? (tuoitre.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở