Lễ hóa vàng
Còn gọi: Cúng tiễn ông bà, Cúng đưa ông bà, Lễ tạ năm mới, Mãn Tết, Cúng tiễn ông vải, Lễ tạ âm cảnh, Cúng tất, Cúng hóa vàng tổ tiên, Lễ tạ ông vải
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, hết Tết gia đình làm mâm cơm tạ thần linh, tiễn ông bà rồi hóa số vàng mã đã bày trên bàn thờ mấy ngày Tết. Ngày làm lễ và tên gọi khác nhau theo nơi.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Mùng 3 tháng Giêng với phần đông gia đình; có nơi mùng 2, mùng 4, mùng 5 hoặc mùng 7
- Cúng ai
- Gia tiên được tiễn về sau Tết; các thần trong nhà
- Nơi cúng
- Bàn thờ gia tiên, Bàn thờ Phật, Nhà thờ họ
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
- Nến (đèn cầy)
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Nước sạch
- Rượu trắng
Quả
- Mâm ngũ quả
- Mía
Xôi, bánh
- Bánh kẹo
- Mâm cỗ mặn: xôi, gà, bánh chưng hoặc bánh tét, các món Tết
Trầu cau
- Trầu cau
Vàng mã
- Vàng mã
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Mùng 3 tháng Giêng với phần đông gia đình
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ gia tiên; vàng mã hóa ở chỗ thoáng
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương, hoa, nước, ngũ quả | Chay | Phải có | |
| Trầu cau | |||
| Trầu cau, rượu, đèn nến, bánh kẹo | Chay | ||
| Xôi, bánh | |||
| Mâm cỗ mặn: xôi, gà, bánh chưng hoặc bánh tét, các món Tết | Mặn | Cúng mặn thì có gà trống | |
| Vàng mã | |||
| Vàng mã đã đặt trên bàn thờ mấy ngày Tết | |||
| Quả | |||
| Mía | hai cây | Chay | Theo tục, để ông bà làm gậy chống, làm đòn gánh |
Phật giáo
- Làm lúc nào
- Mùng 3 Tết, giờ Ngọ theo lời văn trong hướng dẫn của nhà chùa
- Giờ theo tục
- giờ Ngọ
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn thờ Phật và bàn thờ gia tiên; có thể thêm một mâm cỗ riêng
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Hương, đèn, nến | |
| Bàn thờ Phật: hương hoa, trái cây, đèn nến, thức ăn chay (cơm, xôi, chè, bánh mứt) | Chay |
| Bàn thờ gia tiên: hương hoa, đèn nến, trầu cau, trà, nước, bánh kẹo, trái cây | Chay |
| Món chay | |
| Mâm cỗ Tết, nên là cỗ chay | Chay |
Miền Bắc
- Làm lúc nào
- Thường mùng 3 hoặc mùng 4 tháng Giêng; sau giao thừa nhiều nhà vẫn cúng cơm ông bà mỗi ngày tới ngày hóa vàng
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Món mặn | |
| Mâm cỗ ít nhất 4 bát, 4 đĩa, không kể xôi và nước chấm; nhà khá giả 6 bát 6 đĩa hoặc 8 bát 8 đĩa, có khi xếp 2 tới 3 tầng | Mặn |
| Món bày đĩa: thịt gà, thịt heo, nem thính, giò lụa; có thể thêm giò thủ, thịt đông, chả, nộm su hào, nộm rau cần, món xào | Mặn |
| Món bày bát: bát ninh, bát hầm, bát miến, bát mọc, món tần | Mặn |
Miền Trung
Hội An, Dân gian
- Làm lúc nào
- Khoảng mồng bốn hoặc mồng năm tháng Giêng, gọi là cúng đưa ông bà
Dân gian
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Xôi, bánh | |
| Bánh tét gói thật chặt, nhân đậu xanh, để được gần cả tháng | Mặn |
| Món chay | |
| Dưa làm từ đu đủ, củ cải trắng, cà rốt phơi khô ngâm nước mắm | Chay |
| Món mặn | |
| Thịt bò, thịt heo ngâm nước mắm; tré, chả, nem | Mặn |
Miền Nam
- Làm lúc nào
- Thường sau mùng 3: mùng 4, mùng 6 hoặc mùng 8; không cúng tất vào mùng 5
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Món mặn | |
| Cháo gà, cơm canh, món kho, món luộc, bánh trái | Mặn |
| Khổ qua hầm | Mặn |
| Món chay | |
| Thịt kho nước dừa ăn với dưa giá, dưa món, củ kiệu, tôm khô | Mặn |
| Xôi, bánh | |
| Bánh tét | Mặn |
| Vàng mã | |
| Vàng mã: quần áo, nón, dép, tàng lọng cho ông bà | |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- KhấnCúng mâm cơm tiễn ông bà
- Hoá vàngHóa tiền vàng của gia thần trước, của tổ tiên sau
- Hoá vàngVàng mã cho người mới mất trong năm hóa riêng
- Hoá vàngHơ hai cây mía trên tàn vàng
- Hoá vàngHóa xong vẩy vài giọt rượu cúng lên tàn vàng
- Thụ lộcCon cháu ăn bữa cơm hóa vàng
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Thắp hươngBày lễ, thắp nến, thắp hương bàn thờ Phật, bàn thờ gia tiên
- KhấnChắp tay khấn nguyện
Miền Trung, Hội An, Dân gian
- Cúng đưa ông bà, coi như hết Tết
Lưu ý
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Nơi ở (chung cư, nhà thuê)Không bày lễ ở dưới thấp như nền nhà, mặt đất
Miền Nam, Dân gian
- Quy mô lớn thì họ tộc cúng ở nhà từ đường, các chi tộc cùng nấu nướng rồi dự tiệc
Kiêng kỵ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Việc làmMấy ngày Tết giữ đèn hương trên bàn thờ không tắt cho tới lễ tạ
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Lễ vậtHạn chế đốt vàng mã (bài trên Tuổi Trẻ dẫn hướng dẫn của Phật giáo)
- Lễ vậtHướng dẫn sắm lễ của nhà chùa: đàn cúng không sát sinh, không đốt tiền vàng, mã, giấy sớ
Miền Nam, Dân gian
- Thời gianKhông cúng tất vào mùng 5, kiêng như các ngày 5, 14, 23
Phong tục
Theo quan niệm dân gian, lễ chiều 30 Tết rước ông bà về ăn Tết thì lễ hóa vàng tiễn ông bà, khép lại những ngày Tết; vàng mã bày trên bàn thờ mấy ngày Tết được hóa trong lễ này.
Mỗi miền một tên gọi: miền Bắc gọi cúng hóa vàng tổ tiên, miền Trung gọi cúng tiễn ông bà, miền Nam gọi cúng tất. Ngày làm lễ khác theo nơi, theo nhà, phần đông gia đình làm vào mùng 3.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Ngày làm lễ: mùng 3 (VTC News, Báo Hà Tĩnh, một số hướng dẫn); mùng 3, có nơi mùng 4 (Báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh); từ mùng 4 trở đi, xưa là mùng 7 (một hướng dẫn khác); mùng 2, mùng 3, mùng 4 hoặc mùng 7 ngày khai hạ (Báo Đại biểu Nhân dân); có nhà giữ tới mùng 10 (VTC News)
- Phan Kế Bính (Việt Nam phong tục, 1915) ghi mồng bốn hóa vàng; ngày ấy xấu hay trùng ngày tuổi chủ nhà thì hóa trước hoặc sau một ngày; có nhà để tới mồng bảy, gọi là cúng tiễn ông vải
Hỏi đáp
Cúng hóa vàng vào ngày nào?
Phần đông gia đình hóa vàng vào mùng 3 tháng Giêng; có nơi làm mùng 2, mùng 4, mùng 7, có nhà giữ tới mùng 10. Miền Bắc thường mùng 3 hoặc mùng 4; ở Hội An khoảng mồng 4, mồng 5; ở miền Nam, cúng tất thường sau mùng 3, chọn mùng 4, 6 hoặc 8, không làm mùng 5. Với Tết Đinh Mùi, mùng 3 là ngày 8/2/2027.
Mâm cúng hóa vàng gồm những gì?
Lễ vật như lễ cúng gia tiên: mâm ngũ quả, hương hoa, vàng mã, đèn nến, trầu cau, rượu, trà, bánh chưng hoặc bánh tét và mâm cỗ mặn hay chay đủ món ngày Tết; cúng mặn thì có gà trống. Nhiều nhà thêm hai cây mía, theo tục để ông bà làm gậy chống hay đòn gánh.
Cúng hóa vàng như thế nào?
Cúng mâm cơm tiễn ông bà; hương tàn thì người đứng đầu gia đình vái xin phép mang vàng mã đi hóa. Tiền vàng của gia thần hóa trước, của tổ tiên hóa sau, đồ giấy hóa sau tiền vàng, vàng mã của người mới mất hóa riêng. Hóa xong vẩy vài giọt rượu cúng, hơ hai cây mía trên tàn vàng, rồi hạ lễ cho con cháu thụ lộc.
Mâm cúng mùng 3 Tết miền Nam gồm những gì?
Ở miền Nam, lễ tiễn ông bà gọi là cúng tất; mâm cúng thường có thịt kho nước dừa ăn với dưa giá, dưa món, củ kiệu, tôm khô, khổ qua hầm và bánh tét, cùng cháo gà, cơm canh, món kho, món luộc, bánh trái. Gia đình đốt đồ giấy như quần áo, nón, dép, tàng lọng cho ông bà.
Hóa vàng cúng chay được không?
Được: mâm cỗ hóa vàng có thể mặn hoặc chay. Bản hướng dẫn Phật giáo dùng cỗ chay và hạn chế đốt vàng mã, thay bằng làm việc thiện rồi hồi hướng cho ông bà.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về lễ hóa vàng
Nguồn
- Văn khấn lễ tạ năm mới (vankhan.vn)
- Lễ Tết Nguyên đán (Lễ đầu năm mới) (vankhan.vn)
- Lễ hóa vàng đầu năm mới là gì? (vtcnews.vn)
- Lễ vật 'hóa vàng' mùng 3 tết Tân Sửu 2021 (plo.vn, Báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh)
- Nghi lễ và thực hành nghi lễ cổ truyền dịp Tết (daibieunhandan.vn)
- Văn khấn mùng 3 Tết Bính Ngọ 2026: hóa vàng, cúng gia tiên, Thần Tài, ông vải (baohatinh.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Cúng đưa ông bà mùng 3 Tết: 7 lưu ý cho đúng chánh pháp (tuoitre.vn)
- “Cúng tất” trong ngày Tết cổ truyền ở ba miền (Pháp Luật TP.HCM, tuoitre.vn/plo)
- Mâm cúng giao thừa 3 miền gồm những gì? Chuyên gia văn hóa giải đáp chi tiết (thanhnien.vn)
- Tết của người Hội An (vnexpress.net)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở