Cúng khai xuân, mở hàng đầu năm
Còn gọi: Khai bút, Khai hạ mùng 7, Cúng hạ nêu, Cúng đầu năm, Khai trương đầu năm, Hạ nêu
- Tết Nguyên đán
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, người buôn bán, cơ quan, công ty làm lễ đầu năm trước khi mở cửa làm việc trở lại. Mùng 7 tháng Giêng là ngày khai hạ, nhà có dựng nêu làm lễ hạ nêu, coi như hết Tết.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Ngày mở hàng đầu năm do gia chủ chọn trong tháng Giêng; lễ khai hạ vào mùng 7 tháng Giêng
- Cúng ai
- Thần Tài, Thổ Địa và các thần cai quản nơi buôn bán; lễ khai hạ khấn thần linh và gia tiên
- Nơi cúng
- Bàn thờ Thần Tài, Nơi làm ăn, Sân, ngoài trời, Bàn thờ gia tiên
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
Hoa
- Hoa tươi
Trà, rượu, nước
- Trà
Quả
- Trái cây (hoa quả)
- Mâm ngũ quả
Món mặn
- Một con gà luộc, hoặc khoanh giò, đầu heo, thịt heo quay tùy nơi
Vàng mã
- Tiền vàng (giấy tiền vàng bạc)
Khác
- Mâm lễ (lễ vật không nêu món)
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Ngày mở hàng đầu năm do gia chủ chọn; có hướng dẫn nêu mùng 6, mùng 9, mùng 10, cúng buổi sáng
- Đặt lễ ở đâu
- Ban Thần Tài, Thổ Địa của cửa hàng, công ty
- Ai cúng
- Chủ cửa hàng, giám đốc công ty
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả | Chay | Theo lời văn khấn |
| Hoa | ||
| Một lọ hoa đồng tiền | ||
| Quả | ||
| Một mâm trái cây năm quả tùy phong tục địa phương | Chay | |
| Món mặn | ||
| Một con gà luộc, hoặc khoanh giò, đầu heo, thịt heo quay tùy nơi | Mặn | |
Phật giáo
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xôi, bánh | ||
| Cúng Phật: hương, hoa, trà, quả, thực (xôi, chè hoặc bát cơm trắng) | Chay | Sắm đủ hoặc tùy duyên |
| Hương, đèn, nến | ||
| Cúng chư Thiên, Thần linh: sắm lễ như cúng Phật | Chay | |
| Trà, rượu, nước | ||
| Cúng gia tiên: hoa, quả và một bát cơm, một cốc nước, một cốc sữa hoặc một mâm cơm chay hay có vật thực tam tịnh nhục | Chay | |
Dân gian
- Làm lúc nào
- Mùng 7 tháng Giêng, ngày khai hạ (hạ cây nêu), thường buổi chiều
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn đặt dưới cây nêu và bàn thờ trong nhà
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Khác | |
| Hương, hoa, lễ vật giản dị hoặc một mâm cơm | Không có mâm lễ bắt buộc |
| Vàng mã | |
| Tiền vàng | Nếu nhà có tục dùng |
Miền Trung
Huế, Huế, Dân gian
- Làm lúc nào
- Mồng 7 tháng Giêng, khi Tết Huế kết thúc
- Ai cúng
- Nhóm dựng nêu của làng, của tộc họ
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Đồ vật | |
| Giỏ treo ở ngọn nêu đựng trầu cau, giấy tiền | Chay |
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Bày lễBày lễ
- KhấnKhấn tại ban Thần Tài hoặc khấn các thần cai quản khu vực
- Hoá vàngHết tuần nhang thì vái tạ, hóa vàng mã
- Mở cửa buôn bán
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Thắp hươngCắm hương, quỳ, chắp tay, chủ sám bạch
- KhấnĐọc văn khấn; có thể phát tâm công đức
- Tụng chân ngôn biến thực, biến thủy, phổ cúng dường
- Hồi hướng
- Hạ lễHạ lễ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- KhấnThắp hương khấn xin phép gia tiên trong nhà trước
- KhấnLàm lễ ngoài trời dưới cây nêu, tạ ơn những ngày đầu năm
- Hạ cây nêu, tháo đồ trang trí
- Hoá vàngHóa vàng mã nếu có
- Thu dọn đồ Tết, bắt đầu công việc năm mới
Huế, Huế, Dân gian
- Nghi thức của lễ hạ nêu tương tự lễ dựng nêu
- Nghinh thần, đón thần linh tới dự lễ
- KhấnLễ cúng thần
- Khánh hạ, lễ thành
- Tống thần, tiễn thần linh đi
- Hoá vàngĐốt sớ
Lưu ý
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Khách dự lễTheo quan niệm dân gian, người mua mở hàng đầu tiên là người hợp tuổi với chủ cửa hàng
- Nơi ở (chung cư, nhà thuê)Nơi không có bàn thờ thì đặt một chiếc bàn sạch ở chỗ trang trọng nhất trong cửa hàng, công ty để bày lễ
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Nơi ở (chung cư, nhà thuê)Không bày lễ ở dưới thấp như nền nhà, mặt đất; không bày được trên ban thờ thì bày ở chỗ khác phù hợp
Kiêng kỵ
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Việc làmKiêng đổi trả hàng hóa trong ngày mở hàng
- Việc làmKiêng làm vỡ ly, kính, đồ thủy tinh trong ngày mở hàng
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- Lễ vậtĐàn cúng không sát sinh, không đốt tiền vàng, mã, giấy sớ
Phong tục
Theo sách Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), từ mồng hai Tết trở đi nhà buôn bán chọn ngày mở cửa hàng, học trò chọn ngày khai bút; đến mồng bảy hạ cây nêu, gọi là ngày khai hạ.
Theo quan niệm 'đầu xuôi đuôi lọt', nhiều người cho rằng ngày mở hàng đầu năm thuận lợi thì cả năm làm ăn hanh thông, nên chủ cửa hàng, cơ quan làm lễ kính cáo Thổ Công, Thần Tài và các thần cai quản nơi làm ăn trước khi mở cửa.
Lễ hạ nêu khép lại Tết: theo sách Thực hành văn hóa tín ngưỡng Việt Nam của Nguyễn Hạnh, người Việt dựng nêu ngày 23 tháng Chạp, hạ nêu ngày 7 tháng Giêng; ở Huế, Tết kết thúc vào mồng 7 khi cây nêu được hạ.
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Ngày mở hàng: có hướng dẫn nêu mùng 6, mùng 9, mùng 10; bài VnExpress tả các công ty chọn mùng 2, mùng 4 hoặc mùng 5; Phan Kế Bính (1915) ghi từ mồng hai Tết trở đi nhà buôn bán chọn ngày mở cửa hàng
Hỏi đáp
Cúng khai xuân là gì?
Là lễ đầu năm của cửa hàng, cơ quan, công ty trước ngày mở cửa làm việc trở lại: kính cáo Thổ Công, Thần Tài và các thần cai quản nơi làm ăn, cầu một năm buôn bán hanh thông.
Mâm cúng khai xuân, mở hàng đầu năm gồm những gì?
Mâm thường có một lọ hoa đồng tiền, một mâm trái cây năm quả, một con gà luộc hoặc khoanh giò, đầu heo, heo quay tùy nơi; lời khấn tại ban Thần Tài nhắc hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả.
Cúng khai hạ vào ngày nào, buổi nào?
Lễ khai hạ, tức lễ hạ nêu, làm vào mùng 7 tháng Giêng, thường buổi chiều; có vùng làm mùng 6. Với Tết Đinh Mùi, mùng 7 là ngày 12/2/2027.
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Cúng đầu năm vào ngày nào, giờ nào tốt (docungtamlinh.com.vn)
- Văn khấn mở hàng, khai trương đầu năm 2025 (baoquocte.vn, Báo Thế giới và Việt Nam)
- Văn khấn mở hàng, khai trương đầu năm mới Bính Ngọ theo chuyên gia (vietbao.vn)
- Hướng dẫn cách cúng khai trương đầu năm để làm ăn hồng phát (voh.com.vn)
- Nhộn nhịp 'mở hàng' đầu xuân (vnexpress.net)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Lễ hạ nêu mùng 7 tết Nguyên đán là gì, có ý nghĩa ra sao? (vietnamnet.vn)
- Mùng 7 Tết là ngày gì? (hoatieu.vn)
- Lễ Tết Nguyên đán (Lễ đầu năm mới) (vankhan.vn)
- Tết Huế (nhandan.vn, 22/01/2025)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở