Cúng tiết Thanh minh, tảo mộ
Còn gọi: Tết Thanh minh, Lễ tảo mộ, Đi thanh minh
- Tiết lễ trong năm
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Theo tục, tiết Thanh minh con cháu ra nghĩa trang phát cỏ, đắp lại mộ, khấn thần linh nơi mộ rồi khấn trước từng ngôi mộ, sau đó về nhà cúng gia tiên. Ở miền Nam nhiều nơi tảo mộ chính vào dịp giáp Tết; cộng đồng người Hoa ở Nam Bộ giữ lệ Thanh minh rất đậm.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Tiết Thanh minh
- Cúng ai
- Thần linh nơi nghĩa trang (Thổ địa, Long mạch, Sơn thần); vong linh người thân tại mộ; gia tiên ở nhà
- Nơi cúng
- Mộ, Bàn thờ gia tiên, Bàn thờ Phật
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Tại mộ
Hương, đèn, nến
- Hương (nhang)
- Đèn thờ
Trà, rượu, nước
- Rượu trắng
Quả
- Trái cây (hoa quả)
Món mặn
- Thịt lợn (không nói cách làm)
Trầu cau
- Trầu cau
Vàng mã
- Tiền vàng (giấy tiền vàng bạc)
Xôi, bánh
- Xôi
- Chè
Món mặn
- Gà luộc
Cả nước
Dân gian
- Làm lúc nào
- Trong tiết Thanh minh, bắt đầu khoảng 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch, kéo dài chừng 15 ngày
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài nghĩa trang: lễ đặt ở chỗ thờ chung (miếu thần linh), rồi thắp hương từng mộ. Ở nhà: bàn thờ gia tiên
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, đèn | ||
| Trầu cau | ||
| Trầu cau | Chay | |
| Vàng mã | ||
| Tiền vàng | ||
| Trà, rượu, nước | ||
| Rượu, thịt | Mặn | Chân giò, gà luộc hoặc một khoanh giò nạc |
| Quả | ||
| Hoa quả | Chay | |
| Xôi, bánh | ||
| Xôi, chè, gà luộc | Mặn | |
Phật giáo
- Làm lúc nào
- Tháng Ba âm lịch, khoảng tháng 4 dương lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Ngoài mộ, và tại nơi cúng lễ, tu tập trong nhà; nhà chùa dặn không bày lễ dưới nền nhà, dưới đất
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hương, đèn, nến | ||
| Hương, hoa, quả | Chay | Ngoài mộ; loại quả và số lượng tùy ý |
| Trà, rượu, nước | ||
| Nước trắng | Chay | Ngoài mộ |
| Xôi, bánh | ||
| Xôi hoặc bát cơm trắng, bánh kẹo | Chay | Ngoài mộ |
| Lễ cúng Phật: hương, hoa, trà, quả, thực (xôi, chè hoặc bát cơm trắng) | Chay | Tại nhà; sắm đủ hoặc tùy duyên |
| Khác | ||
| Lễ cúng chư Thiên, Thần linh | Sắm như cúng Phật | |
| Hoa | ||
| Lễ cúng hương linh, gia tiên: hoa, quả, một mâm cơm | Chay | Mâm chay, hoặc mâm có vật thực tam tịnh nhục |
Miền Bắc
| Lễ vật | Chay, mặn |
|---|---|
| Xôi, bánh | |
| Xôi gấc | Chay |
| Món mặn | |
| Thịt vịt | Mặn |
Miền Nam
Dân gian
- Làm lúc nào
- Nhiều nơi tảo mộ trước Tết (lệ 25 tháng Chạp); dịp Thanh minh quét dọn, tu sửa mộ phần nếu cần
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Người Người Hoa ở Việt Nam, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tiết Thanh minh; nhiều nhà đi tảo mộ trước một hai tuần cho đỡ đông. Đại diện một hội quán nói đây là dịp tảo mộ duy nhất trong năm của người Hoa
- Đặt lễ ở đâu
- Tại mộ hoặc nghĩa từ (nơi chôn cất chung của cộng đồng), và bàn cúng đặt giữa nhà
| Lễ vật | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món mặn | ||
| Tam sên (heo, trứng, tôm) hoặc bộ tam sinh (heo, gà, khô mực) | Mặn | Báo Cần Thơ ghi heo thì không thể thiếu |
| Heo quay, vịt quay, gà | Mặn | |
| Xôi, bánh | ||
| Bánh bò, bánh bao, bánh pía, bánh đào tiên, bánh tài phát | Mặn | |
| Hoa, trái cây, xôi chè | Chay | |
| Vàng mã | ||
| Giấy ngũ sắc dán lên mộ | Mộ mới chỉ dán giấy trắng, mộ lâu năm dán năm màu | |
| Hương, đèn, nến | ||
| Nhang, đèn, giấy tiền vàng bạc, quần áo giấy | ||
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Chuẩn bịPhát cỏ, đắp thêm đất, sửa sang phần mộ
- KhấnĐặt lễ ở chỗ thờ chung, thắp đèn nhang, vái ba vái rồi khấn thần linh nơi nghĩa trang
- Thắp hươngTrong lúc đợi tuần nhang, thắp hương và khấn trước từng ngôi mộ của gia đình
- Hoá vàngĐợi hết hai phần ba tuần hương thì lễ tạ, hoá vàng, xin lộc
- Về nhà làm lễ gia thần và gia tiên
Dùng chung cả nước, Phật giáo
- KhấnChọn đọc văn khấn (không tụng kinh) hoặc làm nghi thức có tụng kinh
- Cúng tại mộ và cúng tại nhà là hai bài riêng
Miền Nam, Dân gian
- Tảo mộ chính vào dịp giáp Tết
- Chuẩn bịTiết Thanh minh là lúc thuận tiện để quét dọn, sửa lại mộ
Nam Bộ (nguồn không nói rõ hơn), Người Người Hoa ở Việt Nam, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Dân gian
- Chuẩn bịSau tháng Giêng lo đắp mộ, sơn lại bia
- Chuẩn bịHôm trước chuẩn bị lễ vật; sáng sớm mang lễ ra mộ
- Bày lễDán giấy ngũ sắc lên mộ, bày lễ
- KhấnNgười lớn tuổi tế trước, con cháu lần lượt tế theo thứ tự
- Có phần lễ riêng cúng thổ địa đặt ở góc mộ
- Thụ lộcCúng xong cả nhà ăn uống ngay trước mộ hoặc dọn về nhà
Lưu ý
- Chỗ hay nhầmHướng dẫn của nhà chùa ghi không kiêng tên hoa, số lượng hoa, số lượng quả
- Thay thế khi thiếuKhông có trà thì cúng nước trắng; không có hương thì dùng tâm hương
Kiêng kỵ
Chưa có nguồn nói về điều kiêng của lễ này.
Phong tục
Theo TS Dương Hoàng Lộc trên báo Thanh Niên, Thanh minh vốn là tiết lễ có gốc từ Trung Quốc; ở Việt Nam, Thanh minh thiên về thăm viếng, sửa sang mộ phần và cúng gia tiên, hầu như không có yếu tố du xuân.
Phan Kế Bính (1915) ghi người Việt không ăn Tết Thanh minh, nhưng nhiều người nhân dịp ấy đi tảo mộ: phát cỏ, đắp đất cho mộ rồi về nhà làm cỗ cúng gia tiên.
Hỏi đáp
Cúng Thanh minh vào ngày nào?
Lễ làm trong tiết Thanh minh, tiết khí bắt đầu khoảng ngày 4 hoặc 5 tháng 4 dương lịch và kéo dài 15 đến 16 ngày, tới khoảng ngày 19 hoặc 20 tháng 4; năm 2026 tiết Thanh minh từ ngày 5 tới ngày 20 tháng 4 dương lịch. Ở miền Nam, nhiều nơi tảo mộ chính vào dịp trước Tết.
Cúng Thanh minh ở nhà trước hay ngoài mộ trước?
Theo tục, ra mộ trước rồi mới về nhà: con cháu phát cỏ, đắp đất cho mộ, đặt lễ ở chỗ thờ chung khấn thần linh nơi nghĩa trang, thắp hương khấn trước từng ngôi mộ, lễ tạ, hóa vàng, rồi về nhà làm lễ gia thần, gia tiên.
Cúng Thanh minh gồm những gì?
Lễ ở nghĩa trang gồm hương đèn, trầu cau, tiền vàng, rượu thịt (chân giò, gà luộc hoặc một khoanh giò nạc), hoa quả. Theo TS Dương Hoàng Lộc trên báo Thanh Niên, lễ vật Thanh minh ở miền Bắc thường có xôi gấc, thịt vịt.
Người Hoa ở Việt Nam cúng Thanh minh thế nào?
Cộng đồng người Hoa ở Nam Bộ giữ lệ Thanh minh đậm: đến mộ hay nghĩa từ (nơi chôn cất chung của cộng đồng) cúng tổ tiên với hoa, trái cây, xôi chè, vịt quay, heo quay, gà và nhiều loại bánh; mộ lâu năm dán giấy năm màu, mộ mới dán giấy trắng. Thư ký Hội quán Nghĩa An ở TP.HCM nói đây là dịp tảo mộ duy nhất trong năm.
Cộng đồng và vùng
Đọc thêm về cúng tiết Thanh minh, tảo mộ
Nguồn
- Văn khấn Tết thanh minh (vankhan.vn)
- Tiết Thanh minh, Văn khấn Tiết Thanh Minh (vankhan.vn)
- Tổng hợp các bài cúng thanh minh 2026 (docungtamlinh.com.vn)
- Tiết Thanh minh: Vì sao người Việt chỉ tảo mộ, không du xuân như Trung Quốc? (thanhnien.vn)
- Việt Nam phong tục, mục XII Tứ thời tiết lạp, Phan Kế Bính, 1915 (vi.wikisource.org)
- Tảo mộ ngày giáp tết (sggp.org.vn)
- Tết Thanh Minh mang ý nghĩa "uống nước nhớ nguồn" (baocantho.com.vn)
- Tết Thanh Minh của người Hoa ở Sài Gòn (vnexpress.net)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở