Lễ vía Bà Ngũ Hành
Còn gọi: Cúng miễu Bà, Ngũ Hành nương nương, 5 Mẹ Ngũ Hành, Chúa Bà Ngũ Hành, Miếu Năm Cô
- Chùa, đình, đền, phủ
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Tục thờ năm Bà Ngũ Hành phổ biến ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ, gắn với việc cầu mưa thuận gió hòa của nhà nông và người đi biển. Lễ vía ở miễu Bà ở Nam Bộ có múa bóng rỗi; ngày lễ và lễ vật khác nhau theo từng nơi.
Tóm tắt
- Làm ngày nào
- Mỗi nơi một ngày: 18 tới 21 tháng Giêng (Long Thượng, Long An), 16 tới 18 tháng Mười (Vũng Tàu, Côn Đảo), 14 tháng Hai (Tu Lễ, Hội An)
- Cúng ai
- Ngũ Hành Nương Nương: năm Bà Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ
Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Mâm cúng
Vùng:
Cả nước
- Làm lúc nào
- Rằm tháng Giêng, mồng một, ngày rằm hằng tháng, đầu năm, cuối năm hoặc khi nhà có việc
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu Ngũ Hành, đền Mẫu, chùa có thờ, hoặc ban thờ trong nhà
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Hoa | |||
| Hoa tươi (cúc, sen, đồng tiền) | |||
| Hương, đèn, nến | |||
| Nhang và đèn hoặc nến | 5 cây | Số năm ứng với ngũ hành | |
| Trầu cau | |||
| Trầu cau | Chay | ||
| Xôi, bánh | |||
| Xôi gấc hoặc xôi đậu xanh | Chay | ||
| Oản theo màu từng vị: trắng (Kim), xanh lá (Mộc), xanh dương (Thủy), đỏ (Hỏa), nâu đất (Thổ) | Chay | Tuỳ nhà | |
| Quả | |||
| Trái cây | Chay | ||
| Trà, rượu, nước | |||
| Rượu, trà, nước | Chay | ||
| Món mặn | |||
| Heo quay, gà luộc hoặc món chay | Mặn | Tùy điều kiện và tập quán từng nơi | |
Miền Trung
Nam Trung Bộ, miếu Ngũ Hành Tu Lễ (Hội An), lăng Bà Cẩm An (Hội An), Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Miếu Ngũ Hành Tu Lễ: mỗi năm một lần vào 14 tháng Hai âm lịch. Lăng Bà Cẩm An: 18 tháng Giêng
- Đặt lễ ở đâu
- Trong miếu và ngoài sân miếu
- Ai cúng
- Nhân dân địa phương; ở Tu Lễ do các vị cao niên của tộc Trần Thanh lo việc cúng tế
| Lễ vật | Số lượng | Chay, mặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Món chay | |||
| Mâm chay | một mâm | Chay | Phải có. Cúng Bà, đặt trong miếu (Tu Lễ) |
| Món mặn | |||
| Mâm mặn | một mâm | Mặn | Phải có. Đặt ở ngoài miếu (Tu Lễ) |
| Hương, đèn, nến | |||
| Hương, hoa quả, bánh trái, trầu cau | Chay | Người dân dâng vào rằm, mồng một | |
Miền Nam
Tây Nam Bộ, miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng, Cần Giuộc, Long An, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Từ 18 tới 21 tháng Giêng âm lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng
- Ai cúng
- Ban hội hương của miếu; người dân trong vùng và khách thập phương cúng viếng
Đông Nam Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, miếu Bà Ngũ Hành, đình Thắng Tam (Vũng Tàu), miếu Bà Ngũ Hành, Côn Đảo, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Ngày 16, 17, 18 tháng Mười âm lịch
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu Bà Ngũ Hành trong khu đình Thắng Tam; lễ Nghinh Bà xuất phát từ miếu Hòn Bà ở Bãi Sau
Nghi thức
Dùng chung cả nước, Dân gian
- Lau dọn nơi thờ, bày lễ
- Thắp nhang, đọc văn khấn
- Hạ lễ, chia lộc cho người thân
Nam Trung Bộ, miếu Ngũ Hành Tu Lễ (Hội An), lăng Bà Cẩm An (Hội An), Tế lễ đình làng
- Kỳ tế mỗi năm một lần theo phong tục cổ truyền
- Ở lăng Bà Cẩm An: lễ cúng cầu an ngày 18 tháng Giêng, cùng lễ tế có đua ghe, kéo co
Tây Nam Bộ, miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng, Cần Giuộc, Long An, Tế lễ đình làng
- Lễ cầu an
- Tấu nhạc, múa bóng rỗi, múa lân
- Dâng hương, địa nàng
- Lễ cúng bế đàng
Đông Nam Bộ, Ngư dân, người làm nghề biển, miếu Bà Ngũ Hành, đình Thắng Tam (Vũng Tàu), miếu Bà Ngũ Hành, Côn Đảo, Tế lễ đình làng
- 6 giờ sáng ngày 16: lễ Nghinh Bà, rước kiệu từ miếu Hòn Bà về miếu chính
- Cúng giỗ tiền hiền, hậu hiền
- Buổi trưa: chính lễ cúng Ngũ Hành
- Ở Côn Đảo, cùng ba ngày ấy có các lễ rước nước, rước kiệu, vía Bà
Kiêng kỵ
- Không dùng lễ vật ôi, dập
- Ăn mặc gọn gàng, kín đáo
Cộng đồng và vùng
Nguồn
- Gợi ý cách sắm lễ và văn khấn 5 Mẹ Ngũ Hành (voh.com.vn)
- Lý lịch di tích miếu Ngũ Hành Tu Lễ, Hội An (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, hoianheritage.net)
- Lệ Xuân, Lăng Bà Cẩm An, Bản tin Bảo tồn Di sản số 01(05) năm 2009 (hoianheritage.danang.gov.vn)
- Về Long An dự lễ hội Vía Bà Ngũ Hành Long Thượng (baophapluat.vn)
- Lễ hội Miếu Bà Ngũ Hành cùng dấu ấn văn hóa tâm linh Vũng Tàu (sunparadiseland.com)
- Miếu Bà Ngũ Hành (Miếu Năm Cô) Côn Đảo (mia.vn)
Thuộc bộ dữ liệu mở Loại lễ cúng Việt Nam và Nghi thức cúng Việt Nam, giấy phép CC BY 4.0.
Xem các lễ khácGiỗ chạp, Tết, nhà cửa, làm ăn, vòng đời, lễ làng và lễ các dân tộc.Mở