Lễ bỏ mả (Pơ thi) của người Gia-rai, Ba-na
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Pơ thi, Lễ bỏ mả của người Gia Rai, Ba Na, Lễ bỏ mả của người Jrai
Lễ chia tay lần cuối với người mất: dựng nhà mồ, tạc tượng, cúng báo, đánh cồng chiêng và múa quanh nhà mồ; sau lễ gia đình không còn mang cơm nước ra mộ và coi như mãn tang.
- Làm lúc nào
- Một tới ba năm sau khi chôn hoặc lâu hơn, vào mùa nghỉ, thường ba ngày
- Cúng ai
- Linh hồn người đã mất
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Gia Lai, Dân gian, Khấn tại mộ
- Làm lúc nào
- Một tới ba năm sau khi chôn, tùy gia cảnh (một bài ghi 5 tới 10 năm); lễ thường ba ngày, vào mùa nghỉ khoảng tháng Ba; nghi thức chính làm buổi chiều
- Đặt lễ ở đâu
- Nhà mồ ở nghĩa địa của làng; ngày cuối tại nhà
- Ai cúng
- Già làng làm chủ lễ, người nhà tự cúng; cả làng giúp
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Trâu, bò | một bài ghi nhất thiết phải mổ trâu, bò; nhà nghèo thì heo, gà, rượu cần |
| Lợn, gà | Phải có. nhà khá cúng nguyên con, nhà nghèo cũng có thịt, thủ và đuôi lợn |
| Rượu cần (rượu ghè), cơm | Phải có |
| Xâu gan, lưỡi, tim, da bụng, cổ họng lợn và ống tre rượu | chủ lễ dùng khi cúng tại nấm mộ |
| Tượng gỗ nhà mồ, cột kút, cột klao, rối gỗ, mặt nạ | Phải có |
| Của chia cho người mất: chiêng, ché, vòng cườm, kiếm, cuốc, nồi, chén bát; khung dệt nhỏ, gùi, ống điếu | |
| Một con gà mới nở đặt trên nấm mồ | theo một bài |
Trình tự
- Vào rừng lấy gỗ, tre, mây, tranh; đàn ông dựng nhà mồ và tạc tượng tại nghĩa địa, mất cả tuần tới cả tháng
- Mang phần của cải chia cho người mất ra nhà mồ
- Ba ngày lễ, đêm nào người nhà cũng ra nhà mồ thức canh
- Chủ lễ mổ lợn, đổ rượu thấm xuống nấm mộ và đọc lời cúng báo làm nhà mồ lần cuối; người thân vào nhà mồ khóc lần cuối
- Cồng chiêng, trống nổi lên; đoàn người đánh khiên, đánh trống, đeo mặt nạ, điều khiển rối, phụ nữ múa vòng quanh nhà mồ; trai làng bôi bùn hóa trang ma bùn
- Ăn cỗ, uống rượu cần, múa xoang; ngày cuối làm lễ giải phóng cho người sống
Điều kiêng
- Trong thời gian để tang trước lễ, người nhà không mặc áo mới, không dùng đồ tốt, không đi chơi
- Sau lễ bỏ mả không còn mang cơm nước, không thăm nom nhà mồ nữa
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Tên các bước: một bài kể dựng nhà mả, tiễn đưa linh hồn về thế giới Atâu, giải phóng cho người sống; một bài kể dựng lại nhà mồ, bỏ mả, giải phóng; già làng Ak kể ba ngày, hai ngày ở nhà và một ngày ở mả
- Thời gian chờ: 1 tới 3 năm (Vietnam+, Đại Đoàn Kết); thường 5 tới 10 năm tùy kinh tế gia đình (báo Nhân Dân)
Tây Nguyên, Người Người Gia-rai, Người Ba-na, Đắk Lắk, Chư Păh (Gia Lai), Dân gian, Khấn tại mộ
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Tượng gỗ dựng ở bốn góc ngôi mộ | Phải có |
Trình tự
- Người thân vào rừng tìm cây tạc tượng, làm lễ cúng trước khi chặt
- Nhờ nghệ nhân tạc tượng hợp với gia cảnh, cuộc đời người mất
- Ngày bỏ mả mang tượng ra dựng ở bốn góc mộ và làm lễ cúng
Điều kiêng
- Sau lễ này người thân không còn ra thăm mộ hay thờ cúng nữa
Nguồn
- Lễ bỏ mả của người Gia Rai: Tôn vinh giá trị gia đình và cộng đồng (vietnamplus.vn)
- Lễ bỏ mả của đồng bào Gia Rai (daidoanket.vn)
- Chuyện nhà mồ và lễ Pơ Thi ở Tây Nguyên (baophapluat.vn)
- Quan niệm về sự tái sinh trong Lễ bỏ mả của người Gia Rai (baodantoc.vn)
- "Ma bùn" trong lễ bỏ mả của người Jrai ở Tây Nguyên (nhandan.vn)
- Nghệ thuật tạc tượng nhà mồ ở Tây Nguyên (nhandan.vn)
- Giữ gìn văn hóa truyền thống các dân tộc Tây Nguyên (nhandan.vn)