Lễ cấp sắc của người Dao
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Lễ lên đèn, Đặt tên âm, Lễ trưởng thành, Quá tăng, Độ giới
Lễ công nhận người đàn ông Dao đã trưởng thành: thầy cúng lên đèn, cấp âm binh, đặt tên âm cho người thụ lễ. Mỗi nhóm Dao có cách làm riêng (ba, bảy, mười hai đèn; lên đài hạ đài; có các bà hát cấp sắc).
- Làm lúc nào
- Tháng 11 âm lịch tới tháng Giêng
- Cúng ai
- Tổ tiên, Bàn Vương, Ngọc Hoàng và các thần trong tín ngưỡng của người Dao
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Bắc, Người Người Dao, Tòng Sành (Bát Xát), Nậm Dạng (Văn Bàn), Lào Cai, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng 11 âm lịch, tháng Chạp, tháng Giêng; lễ ba đèn làm một ngày một đêm, phải sang giờ Tý
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà người thụ lễ, treo tranh thờ
- Ai cúng
- Thầy cúng lớn (Tầm sai) và hai thầy cúng phụ; người thụ lễ là đàn ông đã kết hôn
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Lợn, gà, rượu, gạo nếp | Phải có. nhà tự nuôi, tự làm trong một năm |
| Các loại tiền giấy tự cắt | Phải có |
| Quần áo mới | Phải có |
| Tranh thờ (tranh Bàn Vương, tranh Đại Đường) | Phải có |
Trình tự
- Thầy cúng và người giúp việc tới trước hai, ba ngày; mọi người tắm rửa sạch trước khi vào lễ
- Thầy cúng lớn cúng báo, mời tổ tiên và thần linh; hai thầy phụ treo tranh Đại Đường
- Người xin cấp sắc trình diện, có kèn trống, thanh la, não bạt
- Lễ lên đèn và trao quân (cấp âm binh): ba đèn 36 âm binh, bảy đèn 72, mười hai đèn 120
- Lễ qua cầu, đặt tên âm
- Múa rùa kết thúc lễ ba đèn
Điều kiêng
- Vợ chồng người thụ lễ kiêng chung chăn gối một tháng trước và ba ngày sau lễ
- Không mắng chửi con cháu, không nói tục
Tây Bắc, Người Người Dao, Tam Đường, Lai Châu, Dân gian
- Làm lúc nào
- Trước kia vào mùa xuân, mùa đông, làm cho từng người, kéo dài 5 tới 7 ngày
- Ai cúng
- Ba thầy cúng; người thụ lễ là bé trai
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Mà đài (đài cao) và tấm lưới kết bằng dây rừng | Phải có. lưới tượng trưng bào thai người mẹ |
Trình tự
- Chín ngày kiêng trước lễ
- Các thầy làm lễ trước Mà đài
- Đặt tên âm, chỉ dùng khi hành lễ trình báo tổ tiên
- Người thụ lễ rơi từ Mà đài xuống lưới, là thử thách cuối
- Sau lễ nhận ba thầy làm cha; các thầy dạy chữ Nôm Dao, luật tục
Điều kiêng
- Chín ngày trước lễ không sát sinh, kể cả ngọn cỏ, con kiến
- Ăn chay, mỗi ngày hai lưng bát cơm với canh nhạt
Đông Bắc, Người Người Dao, thôn Mào Phìn, xã Phương Tiến, Vị Xuyên, Hà Giang, Dân gian
- Làm lúc nào
- Làm xuyên đêm
- Ai cúng
- Ba thầy cả, ba thầy phụ, mười hai người giúp việc
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Đàn cúng (đài) và chiếc võng | Phải có. võng tượng trưng bào thai |
Trình tự
- Lễ Quá tăng, cấp ba đèn, 36 âm binh
- Các thầy thay nhau làm các bài lễ viết bằng chữ Nôm
- Lên đài, hạ đài (hóa kiếp): người thụ lễ ngồi trên đàn, thầy đẩy xuống chiếc võng mọi người giơ đỡ
- Thầy lấy chăn gói kín người thụ lễ
Đông Bắc, Người Người Dao, xã Bằng Cả, Quảng Ninh, Dân gian
- Làm lúc nào
- Cuối năm hoặc đầu xuân
- Đặt lễ ở đâu
- Tại nhà, trước bàn thờ tổ tiên
- Ai cúng
- Các thầy cúng; bốn bà hát cấp sắc
Trình tự
- Báo cho bà con trong thôn, mời thầy giỏi và các bà hát hay
- Mười ba tiết lễ, chủ yếu cúng tổ tiên, Ngọc Hoàng, Bàn Vương
- Các thầy thay nhau nhảy múa quanh người thụ lễ trong tiếng trống, chiêng; bốn bà ngồi bên hát cấp sắc
- Kết thúc: vào nhà cúng tạ ơn tổ tiên, thần thánh
Đọc thêm về lễ cấp sắc của người Dao
Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.
Nguồn
- Cấp sắc, nghi lễ bắt buộc với người đàn ông Dao trưởng thành (baovanhoa.vn)
- Đặc sắc lễ cấp sắc của đồng bào Dao đỏ (baolaocai.vn)
- Lễ Cấp sắc của người Dao (nhandan.vn)
- Huyền bí nghi lễ "sinh ra lần thứ hai" của người Dao áo dài ở Hà Giang (baolaocai.vn)
- Quảng Ninh: Độc đáo Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y (baoquocte.vn)