Tế âm linh (cúng âm hồn)
- Cô hồn, thí thực
- 11 bài văn khấn
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Tế cô đàn, Cúng âm hồn, Lễ tế âm hồn, Cúng hăm ba (Huế), Tế chiến sĩ trận vong
Tế âm linh là lễ của cả làng, cả phường tưởng nhớ những người chết không còn ai thờ cúng. Ở Huế, ngày 23 tháng 5 âm lịch là ngày giỗ chung những người tử nạn khi kinh đô thất thủ năm 1885, nhà nhà bày bàn cúng trước cửa, miếu Âm Hồn và đàn Âm Hồn có lễ tế. Ở An Khê và vùng Bình Định, miếu cô hồn, nhà âm linh cạnh đình mang tên Thanh Minh tự.
- Làm lúc nào
- Ở Huế: 23 tháng 5 âm lịch; ở các đình miền Trung: lồng vào lễ tế xuân, thu, rằm tháng Bảy hoặc tiết Thanh minh
- Cúng ai
- Âm linh, cô hồn của cả cộng đồng: người tử nạn trong biến cố, chiến sĩ trận vong, người chết không ai thờ cúng
Văn tế chư chiến sĩ trận vong, chư lương dân tử nạn (Thí thực cô hồn 7)
- Dùng chung cả nước
- Phật giáo
Điền trước khi vào lễ
Lời khấn bên dưới đọc được ngay.
Đang hiện bản dùng chung cả nước.
Các bài khác của tế âm linh (cúng âm hồn)
Bản theo miền, theo truyền thống và theo từng phần của lễ.
- Huế, HuếVăn tế âm hồn ngày thất thủ kinh đô (ba đoạn trích)
- Phật giáoVăn tế chiến sĩ trận vong, đồng bào tử nạn (Thí thực cô hồn 8)
- Miền Nam, Phật giáoVăn tế liệt sĩ (Thí thực cô hồn 10)
- Huế, làng Mỹ Lợi, Thừa Thiên HuếVăn tế nghĩa trủng làng Mỹ Lợi (Nghĩa trủng văn)
- Huế, làng An Thành, Thừa Thiên HuếVăn tế cô hồn làng An Thành (Tế cô hồn)
- Huế, làng Đức Bưu, Thừa Thiên HuếVăn tế âm hồn làng Đức Bưu
- Huế, làng Thủ Lễ, Thừa Thiên HuếVăn tế cô hồn làng Thủ Lễ
- Huế, làng Thanh Phước, Thừa Thiên HuếVăn tế âm hồn ngày rằm tháng Hai làng Thanh Phước (Nhị nguyệt thập ngũ nhật tế Âm hồn văn)
- Huế, làng Thủ Lễ, Thừa Thiên HuếVăn tế những người vô tự làng Thủ Lễ (ngày rằm tháng Tám, ba năm một lần)
- Huế, làng Phước Yên, Thừa Thiên HuếVăn tế những người vô tự làng Phước Yên (Tế vô tự văn)
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Huế, Huế, Dân gian
- Làm lúc nào
- 23 tháng 5 âm lịch (ngày kinh đô Huế thất thủ, năm Ất Dậu 1885); tư gia cúng trong khoảng 23 tới 30 tháng 5, từ chiều tới đêm
- Đặt lễ ở đâu
- Bàn cúng đặt trước sân, trước cửa nhà; nhà có người thân chết trong nhà thì mới cúng ở bàn thờ
- Ai cúng
- Mọi gia đình, thôn, phường, tổ chức ở Huế
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Hương hoa, trà quả, cau trầu | |
| Xôi, chè | |
| Sắn, khoai | |
| Giấy tiền vàng mã | |
| Bình nước lớn hoặc thùng nước chè | Phải có. nguồn ghi "phải nhớ có", đặt cạnh bàn cúng |
| Đống lửa đốt bên cạnh bàn cúng | Phải có. nguồn ghi "phải nhớ có" |
Trình tự
- Bày bàn cúng trước sân hay trước cửa
- Đặt bình nước và đốt đống lửa cạnh bàn cúng
- Thắp nhang, khấn tưởng niệm những người tử nạn
Huế, Huế, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- 22 và 23 tháng 5 âm lịch; ngày 12 tháng 6 âm lịch có tục chạp mộ tập thể người tử nạn
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu Âm Hồn (góc đường Mai Thúc Loan và Lê Thánh Tôn, trong Thành Nội) và đàn Âm Hồn
- Ai cúng
- Tại miếu: bô lão có chủ tế và xướng lễ, phường bát âm cử nhạc, buổi tối các nhà sư đăng đàn chẩn tế; tại đàn Âm Hồn: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Lễ vật tế truyền thống | |
| Bắp luộc, chè, trái cây, cháo thánh, cơm vắt, muối | mâm cúng tại đàn Âm Hồn |
| Xôi và tiền kẽm đựng trong khay lớn | hòa thượng chủ lễ vốc tung ra sân trong lễ chẩn tế, trẻ con lượm |
Trình tự
- Ngày 22: dựng rạp, trang hoàng miếu và bàn cúng ngoài trời
- Sáng 23, khoảng 7 giờ: khai kinh, tụng kinh
- Trưa 23: cúng ngọ
- 14 giờ chiều 23: tế âm hồn theo nghi thức tế lễ, đọc văn tế
- Tối 23: lễ đăng đàn chẩn tế do một hòa thượng chủ lễ và sáu vị kinh sư
- Sau lễ: phóng sinh chim, lươn, cá
Chỗ các nguồn nói khác nhau
- Năm dựng miếu và đàn: một nguồn ghi miếu Âm Hồn dựng từ những năm 1885; nguồn khác ghi đàn Âm Hồn do triều đình lập năm 1894 dưới triều Thành Thái, chín năm sau ngày thất thủ. Hai công trình khác nhau, các bài báo đôi khi gọi lẫn
- Nghi thức tế: bài khảo tả ghi tế ở miếu theo "nghi thức tế lễ của Khổng giáo" rồi mới tới chẩn tế của nhà sư; lễ tế ở đàn Âm Hồn những năm gần đây gồm quán tẩy, thượng hương, hiến tước, đọc chúc văn, dâng lễ phẩm; năm 2017 lần đầu có đại lễ cầu siêu của Phật giáo tại đàn
Tây Nguyên, An Khê, Gia Lai, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Lồng vào các lễ lớn của đình trong năm: cúng khai sơn (đầu tháng Giêng), quý xuân (rằm tháng 2), rằm tháng 7, quý thu (rằm tháng 8); riêng Thanh Minh tự phường An Phú cúng vào tiết Thanh minh
- Đặt lễ ở đâu
- Miếu cô hồn đứng riêng hoặc nhà âm linh cạnh điện thần của đình, mang tên "Thanh Minh tự"; còn gọi miếu âm hồn, nhà âm hồn, nhà cô hồn
- Ai cúng
- Dân làng, ban tế của đình
Trình tự
- Cúng cô hồn, âm linh cùng lễ tế của đình
- Đọc văn tế, văn chúc có xưng danh Tiêu Diện Đại Lực Sĩ (vị được thờ để cai quản các vong linh)
Huế, làng Thủ Lễ, Thừa Thiên Huế, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Ba năm một lần, ngày 15 tháng Tám âm lịch (tế những người vô tự của các họ trong làng)
- Đặt lễ ở đâu
- Bày ba gian, mỗi gian phía trong đặt một tòa, trải chiếu dài làm chỗ ngồi, trước mỗi tòa một hương án đủ lư, hộp, đèn; trước sân đặt một bàn làm chỗ rửa tay
- Ai cúng
- Ba tế chủ do các tộc trưởng thay phiên làm; một xướng, một đọc chúc, sáu dẫn lễ, đều mặc lễ phục
Trình tự
- Đọc văn tế cô hồn vô tự của các họ trong làng
Huế, làng Mỹ Lợi, Thừa Thiên Huế, Tế lễ đình làng
- Làm lúc nào
- Ngày 12 tháng Hai âm lịch, Hội Mỹ Ích hiệp tế từ sớm tới chiều (hội lập năm 1851); làng còn tế nghĩa trủng khi chạp mộ
- Đặt lễ ở đâu
- Khu đình chợ Mỹ Lợi
- Ai cúng
- Các chi hội của Hội Mỹ Ích: chi hội Tư Văn lo tế tiền hiền, chi hội phụ nữ lo tế tiền hiền phụ nữ
Trình tự
- Tế cô hồn
- Tế tiền hiền nam giới
- Tế tiền hiền phụ nữ
- Sau mỗi đợt tế hạ cỗ, mời người nghèo và hành khất cùng hưởng
Huế, Thừa Thiên Huế, Tế lễ đình làng, Khấn tại mộ
- Làm lúc nào
- Tháng Chạp hằng năm, dịp làng chạp mả (theo lệ lập nghĩa trủng từ năm Tự Đức 17, 1864)
- Đặt lễ ở đâu
- Khu nghĩa trủng (nghĩa địa của mồ không ai cúng lễ) của xã thôn
- Ai cúng
- Dân làng cùng đi tảo mộ
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Lợn, xôi, rượu, quả, cơm, cháo, áo, mũ, tiền giấy | lễ vật của lễ tế nghĩa trủng do quan phái người tế mỗi năm một lần, theo lời chuẩn của vua Tự Đức mà tạp chí dẫn Đại Nam thực lục |
Trình tự
- Cả làng ra nghĩa địa dẫy cỏ, tảo mộ
- Đặt lễ tế, nhiều nơi có đọc văn tế
Lời văn giữ nguyên chữ theo bản đã đăng ở nguồn. Chỗ in nghiêng có gạch chấm là chỗ anh chị điền.
Nguồn
- 17 bài văn tế thập loại cô hồn dành cho chẩn tế (phatgiao.org.vn)
- Lễ tế âm hồn ngày thất thủ kinh đô (vankhan.vn)
- Người Huế cúng lễ Âm hồn, cơ hội phát huy văn hóa bản địa (doanhnghiephoinhap.vn)
- Trang nghiêm Lễ tế Đàn Âm Hồn tưởng niệm ngày Thất thủ Kinh đô năm 1885 (baophapluat.vn)
- Di tích miếu Âm Hồn tại thành phố Huế (mytour.vn)
- Lần đầu tổ chức đại lễ cầu siêu ở đàn Âm Hồn (sggp.org.vn)
- Về nội hàm của chữ 'Tự' trong 'Thanh Minh tự' ở An Khê, Gia Lai (doanhnhanplus.vn)
- Trích tuyển văn tế làng xã Thừa Thiên Huế, Phần thứ ba: Văn tế trong các lễ cúng kỵ hàng năm. Chuyên đề của Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 7 (141), 2017 (vjol.info.vn)