Lễ cúng thần rừng, thần nước của người Hà Nhì
- Lễ của các dân tộc
- Lễ vật và cách cúng
Văn hoá và tín ngưỡng Ghi chép phong tục.
Về lễ này: làm lúc nào, cúng ai
Còn gọi: Cúng rừng đầu năm, Gạ Ma Do, Gạ ma thú, Tết Gạ Ma Thú
Theo tục của người Hà Nhì, đầu năm cả thôn căng dây cấm bản, cúng nguồn nước rồi vào rừng thiêng cúng tạ ơn Thần Rừng; ở Điện Biên và Lai Châu lễ cúng rừng nằm trong lễ Gạ ma thú (cúng bản).
- Làm lúc nào
- Tháng Giêng âm lịch ở Lào Cai; tháng Hai âm lịch ở Điện Biên
- Cúng ai
- Thần Nước, Thần Rừng và các thần của bản
Lễ vật và cách cúng
Theo nếp thường gặp mà các nguồn ghi lại. Mỗi nhà, mỗi vùng có thể làm khác.
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Y Tý, Bát Xát, Lào Cai, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Giêng âm lịch (năm 2025 cúng Thần Nước ngày mùng 7; một năm khác làm ngày 14 tháng Giêng); sáng cúng nguồn nước, chiều cúng rừng
- Đặt lễ ở đâu
- Nguồn nước chính của thôn; khu rừng thiêng (rừng cấm) ở chỗ cao nhất thôn
- Ai cúng
- Thầy cúng thay mặt dân làng; mỗi nhà một người tới nguồn nước; buổi chiều chỉ những người đàn ông chủ gia đình vào rừng thiêng
Lễ vật
| Lễ vật | Số lượng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Một đôi gà | 1 đôi | Phải có. lễ cúng nguồn nước |
| Kẹp xôi màu vàng có quả trứng gà luộc ở giữa | 1 | Phải có |
| Ống rượu nếp ủ sống đựng trong ống tre cũ, kèm ống hút bằng cành trúc | 1 | Phải có |
| Ống nước lấy từ nguồn nước thiêng | 1 | Phải có |
| Đôi thớt gỗ, chín bát sứ, hai đôi đũa | Phải có | |
| Thịt lợn, thịt gà, rượu, chè gừng | lễ cúng Thần Rừng | |
| Mỗi nhà một thanh củi mang tới nguồn nước |
Trình tự
- Trước ngày lễ: làm lễ cấm bản, căng dây báo cấm trên các đường chính vào bản
- Sáng: các gia đình cúng tổ tiên rồi ra nguồn nước, cùng dọn sạch nguồn nước
- Hai thầy cúng làm lý trước khi mổ gà; thầy cúng dâng lễ tạ ơn Thần Nước
- Thầy cúng chia đều lộc cho đại diện các nhà, liên hoan cạnh nguồn nước
- Chiều: đàn ông chủ nhà vào rừng thiêng làm lễ Gạ Ma Do tạ ơn Thần Rừng; chia lộc, ăn cơm ngay trong rừng cấm tới chiều tối
Điều kiêng
- Người vào rừng thiêng mặc đồ tối màu, đội mũ, đi chân đất
- Rừng thiêng là nơi không được xâm phạm
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Sín Thầu, Chung Chải, Sen Thượng, Leng Su Sìn (Mường Nhé), Điện Biên, Dân gian
- Làm lúc nào
- Tháng Hai âm lịch, chọn ngày con rồng, con ngựa hoặc con hổ
- Đặt lễ ở đâu
- Bảy nơi cúng: đầu bản, cổng bản, thần nước, thần lửa, thần đất, thần rừng, thần gió
- Ai cúng
- Một thầy cúng chính, sáu thầy cúng phụ và một người giúp việc, do dân bản chọn trước
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Trứng gà, gạo, rượu, nước chè, nước trắng | Phải có. mâm nào cũng có |
| Lá cây ồ mé gói một ít cám, tro bếp, mạt sắt, mạt đồng, chỉ trắng, chỉ đỏ | Phải có. mâm nào cũng có |
Trình tự
- Các thầy cúng làm lễ lần lượt với bảy mâm cúng
- Chia đều lễ vật cho các hộ; chủ nhà nấu rồi dâng lên tổ tiên
- Ngày thứ ba: đánh đu, ném còn, múa hát
Điều kiêng
- Nghỉ việc nương
- Không gây mất đoàn kết
- Không ăn thịt thú rừng; không bắt hay mang vào bản con vật sống trong hang, trong lòng đất như dúi, nhím, tê tê
- Ngày trước phụ nữ không tới gần nơi cúng và người lạ không được vào bản; nay phụ nữ được cùng chuẩn bị lễ vật, khách được vào
Tây Bắc, Người Người Hà Nhì, Mường Tè, Lai Châu, Dân gian
- Làm lúc nào
- Ba ngày Tết Gạ Ma Thú; ngày đầu cúng rừng cấm
- Đặt lễ ở đâu
- Rừng cấm; ngày thứ hai cúng ở đầu bản và cuối bản
- Ai cúng
- Thầy cúng và trưởng bản điều hành
Lễ vật
| Lễ vật | Ghi chú |
|---|---|
| Lợn mổ cúng trên rừng cấm | Phải có. thầy cúng xem gan lợn |
| Cơm nếp, bánh ngô | ngày thứ ba, làm quà cho khách |
Trình tự
- Ngày đầu: cúng rừng cấm
- Ngày thứ hai: cả bản cúng bản ở đầu bản và cuối bản
- Ngày thứ ba: đồ xôi, làm bánh ngô đãi anh em và khách
Điều kiêng
- Trong ba ngày Tết bản nội bất xuất, ngoại bất nhập
Đọc thêm về lễ cúng thần rừng, thần nước của người Hà Nhì
Bài của Nhật Nguyệt về cách cúng, phong tục và việc chuẩn bị.
Nguồn
- Độc đáo lễ Gạ Ma Do của người Hà Nhì (baolaocai.vn)
- Lào Cai: Độc đáo lễ cúng Thần Nước, Thần Rừng của người Hà Nhì (nongnghiepmoitruong.vn)
- Độc đáo lễ Gạ ma thú của người Hà Nhì (thanhtra.com.vn)
- Tết Gạ Ma Thú của người Hà Nhì huyện Mường Tè (baodautu.vn)